౯. అధికరణవూపసమనసమథకథా

౨౨౮. చతువగ్గకరణే కమ్మేతి సీమసమ్ముతిఆదికమ్మే. పఞ్చవగ్గకరణేతి పచ్చన్తిమేసు జనపదేసు ఉపసమ్పదాదికమ్మే. దసవగ్గకరణేతి మజ్ఝిమేసు జనపదేసు ఉపసమ్పదకమ్మే. వీసతివగ్గకరణేతి అబ్భానకమ్మే. కమ్మప్పత్తాతి కమ్మస్స పత్తా యుత్తా అనురూపా.

౨౩౦. సమ్పటిచ్ఛితబ్బన్తి పటిగ్గణ్హితబ్బం. సమ్పటిచ్ఛిత్వా చ పన అతిక్కామేతబ్బన్తి సమ్బన్ధో. భణ్డకన్తి చీవరాదిభణ్డకం. మాననిగ్గహత్థాయాతి భణ్డనజాతానం మానస్స నిగ్గహత్థాయ. కతిపాహన్తి కతిపయాహం, ద్వీహతీహన్తి అత్థో.

౨౩౧. అనన్తాని చేవ భస్సానీతి ఏత్థ అనన్తసద్దో అపరిమాణసద్దేన అత్థతో ఏకోతి ఆహ ‘‘అపరిమాణానీ’’తి. ‘‘వచనానీ’’తి ఇమినా భస్ససద్దో వచనపరియాయోతి దస్సేతి. ఉబ్బాహికాయ సమ్మనితబ్బోతి కేన సమ్మనితబ్బోతి ఆహ ‘‘అపలోకేత్వా వా’’తిఆది. ఇమినా అపలోకనకమ్మేన వా ఞత్తిదుతియకమ్మేన వా సమ్మనితబ్బోతి దస్సేతి. అనన్తాని భస్సాని ధమ్మకథికం ఉద్ధరిత్వా బాహతి పటిసేధేతి ఇమాయ సమ్ముతియాతి ఉబ్బాహికా, తాయ. ఏవం సమ్మతేహి పన భిక్ఖూహి వినిచ్ఛితబ్బన్తి సమ్బన్ధో. విసుం నిసీదిత్వా తస్సాయేవ పరిసాయ నిసీదిత్వా వాతి యోజనా. అఞ్ఞేహీతి సమ్మతభిక్ఖూహి అఞ్ఞేహి.

౨౩౩. తత్రస్సాతి ఏత్థ తత్ర అస్సాతి పదవిభాగం కత్వా తసద్దో పరిసవిసయో పసిద్ధవిసయో, అస్ససద్దో ఆఖ్యాతికోతి ఆహ ‘‘తస్సం పరిసతి భవేయ్యా’’తి. ‘‘నేవ సుత్తం ఆగత’’న్తి సామఞ్ఞతో వుత్తేపి ‘‘నో సుత్తవిభఙ్గో’’తి వక్ఖమానత్తా మాతికం సన్ధాయ వుత్తన్తి ఆహ ‘‘న మాతికా ఆగతా’’తి. వినయోపీతి ఖన్ధకవినయోపి. పిసద్దేన సుత్తవిభఙ్గం అపేక్ఖతి. బ్యఞ్జనచ్ఛాయాయాతి ఏత్థ ఛాయాసద్దో పటిబిమ్బే చ పభాయ చ హోతీతి ఆహ ‘‘బ్యఞ్జనమత్తమేవా’’తి, బ్యఞ్జనపటిబిమ్బికబ్యఞ్జనపభావన్తభూతం అత్థం అగ్గహేత్వా బ్యఞ్జనపటిబిమ్బబ్యఞ్జనపభామత్తమేవ గహేత్వాతి అధిప్పాయో. ‘‘పటిసేధేతీ’’తి ఇమినా పటిబాహసద్దో పటిసేధత్థోయేవ, న మద్దనత్థోతి దస్సేతి. పటిబాహనాకారం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘జాతరూపరజతఖేత్తవత్థుపటిగ్గహణాదీసూ’’తిఆది. కిన్తి కేన కారణేన, కస్మా కారణా వా. ఇమేతి జాతరూపాదిపటిగ్గాహకే భిక్ఖూ. కారేథాతి తుమ్హే కారేయ్యాథ. ఏయ్యాథస్స హి ఏథాదేసో. పుచ్ఛాయం సత్తమీవిభత్తి హోతి. సుత్తేతి సుత్తన్తపిటకే. అపరో ధమ్మకథికో వదతీతి సమ్బన్ధో. ఇమేసన్తి ఓలమ్బేత్వా నివాసేన్తానం. ఏత్థాతి ఓలమ్బేత్వా నివాసనే.

౨౩౪. బహుతరా భిక్ఖూతి ఏత్థ ద్విగుణతిగుణాదినా అధికా ఏవ బహుతరా నామాతి ఆహ ‘‘ఏకేనపి అధికా బహుతరావా’’తి. ‘‘కో పన వాదో’’తిఆదినా ‘‘ఏకేనపీ’’తి ఏత్థ పిసద్దస్స గరహత్థం దస్సేతి.

తివిధసలాకగ్గాహకథా

౨౩౫. సఞ్ఞత్తియాతి ఏత్థ సఞ్ఞాపనం సఞ్ఞత్తి, తదత్థాయాతి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘సఞ్ఞాపనత్థాయా’’తి. గూహితబ్బోతి గూళ్హో, సోయేవ గూళ్హకో, సలాకగ్గాహో కాతబ్బోతి సమ్బన్ధో. వివరితబ్బోతి వివటో, సోయేవ వివటకో. సస్స అత్తనో కణ్ణసమీపే జప్పీయతి కథీయతీతి సకణ్ణజప్పో, సోయేవ సకణ్ణజప్పకో. ‘‘నిమిత్తసఞ్ఞం ఆరోపేత్వా’’తి ఇమినా వణ్ణావణ్ణాయో కత్వాతి ఏత్థ వణ్ణసద్దో సణ్ఠానవాచకోతి దస్సేతి. సుసణ్ఠానదుసణ్ఠానా సలాకాయో కత్వాతి అత్థో. తతోతి విసభాగకరణతో పరం గహేతబ్బోతి సమ్బన్ధో. సబ్బాపి తా సలాకాయోతి యోజనా. కత్వాతి పక్ఖిపనం కత్వా. వుత్తనయేనాతి ‘‘అలజ్జుస్సన్నాయా’’తిఆదినా వుత్తనయేన. ‘‘యావతతియ’’న్తి ఇమినా పచ్చుక్కడ్ఢితబ్బన్తి ఏత్థ పునప్పునం ఉద్ధం కడ్ఢితబ్బన్తి అత్థం దస్సేతి. అతిరేకజాతేతి అధమ్మవాదీహి అతిరేకతో జాతే సతీతి సమ్బన్ధో. యావతతియమ్పీతి పిసద్దో తతో ఊనే ఏకద్వేవారే పన కా నామ కథాతి దస్సేతి.

సకణ్ణజప్పకే పన ఏవం వినిచ్ఛయో వేదితబ్బోతి యోజనా. సచే సఙ్ఘత్థేరో గణ్హాతీతి సమ్బన్ధో. సోతి సఙ్ఘత్థేరో. వయోఅనుప్పత్తాతి పచ్ఛిమవయం అనుప్పత్తా. ఏతన్తి అధమ్మవాదిసలాకం. అస్సాతి సఙ్ఘత్థేరస్స. ఇతరా సలాకాతి అధమ్మవాదిసలాకాహి అఞ్ఞా ధమ్మవాదిసలాకా. సోతి సఙ్ఘత్థేరో. తన్తి ధమ్మవాదిసలాకం. తతోతి నేవ అవబుజ్ఝనకారణా. వుత్తనయమేవాతి గూళ్హకే వుత్తనయమేవ. వివటో అత్థో ఇమస్సాతి వివటత్థో.

తస్సపాపియసికావినయకథా

౨౩౮. పారాజికసామన్తం నామాతి పారాజికస్స ఆసన్నం నామ. అదిన్నాదానాదీసూతి ఆదిసద్దేన మనుస్సవిగ్గహ ఉత్తరిమనుస్సధమ్మపారాజికే సఙ్గణ్హాతి. నిబ్బేఠయమానన్తి వేఠనరహితం, తమేనం భిక్ఖున్తి సమ్బన్ధో. ఇమినా నిబ్బేఠేన్తన్తి ఏత్థ అన్తసద్దో మానసద్దపరియాయోతి దస్సేతి. అతివేఠేతీతి ఏత్థ కేహి అతివేఠేతీతి ఆహ ‘‘ఇఙ్ఘాయస్మాతిఆదివచనేహీ’’తి. తేనాతి చోదకేన. మన్తి మమం. ఆహాతి చుదితకో ఆహ. ఏతస్సాతి అవజాననపటిజాననాదికారకస్స పాపియస్స పుగ్గలస్స. సీలవా భవిస్సతీతి పాపియో పుగ్గలో సచే సీలవా భవిస్సతి. పటిప్పస్సద్ధిన్తి పాపియభావతో పటిప్పస్సమ్భనం. నో చేతి సీలవా నో భవిస్సతి చే. తథా నాసితోతి తేన తస్స పాపియసికకమ్మకరణేన నాసం గతో భవిస్సతి. సబ్బత్థాతి సబ్బస్మిం సమథక్ఖన్ధకే.

ఇతి సమథక్ఖన్ధకవణ్ణనాయ యోజనా సమత్తా.