౨౩౨. అట్ఠచీవరమాతికాకథా

౩౭౯. ఇదాని ఆహాతి సమ్బన్ధో. పుగ్గలాధిట్ఠాననయేనాతి ‘‘సీమాయ దేతీ’’తి కత్తువాచకేన కిరియాపదేన దాయకపుగ్గలసఙ్ఖాతకత్తునో అధిట్ఠానవసేన వుత్తత్తా పుగ్గలాధిట్ఠానేన నయేన. ఏత్థాతి ఏతాసు అట్ఠసు మాతికాసు. అట్ఠమా మాతికాతి యోజనా. తత్థాతి అట్ఠసు మాతికాసు. సబ్బత్థాతి సబ్బేసు ‘‘కతికాయ దేతీ’’తిఆదీసు.

సీమాయ…పే… భాజేతబ్బన్తిఆదిమ్హి మాతికానిద్దేసే పన ఏవం వినిచ్ఛయో వేదితబ్బోతి యోజనా. సీమాయ దేతీతి ఏత్థ పన్నరస సీమా వేదితబ్బాతి సమ్బన్ధో.

తత్థాతి పన్నరససు సీమాసు. ఉపచారసీమా పరిచ్ఛిన్నా హోతీతి సమ్బన్ధో. ఏత్తకం ఠానన్తి పరిక్ఖేపారహట్ఠానస్స ఏకన్తేన అవుత్తత్తా ఏకన్తేన పరిక్ఖేపారహట్ఠానం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘అపిచా’’తిఆది. ధువసన్నిపాతతో వా ఖిపితానన్తి సమ్బన్ధో. ‘‘పరియన్తే’’తి పదం పుబ్బాపరాపేక్ఖం. తస్మా తీసు నిస్సక్కపదేసు యోజేతబ్బం. సా పనాతి ఉపచారసీమా పన. భిక్ఖూసు వడ్ఢన్తేసు ఆవాసోపి వడ్ఢతీతి మనసికత్వా వుత్తం ‘‘భిక్ఖూసు వడ్ఢన్తేసూ’’తి. సబ్బేసం భిక్ఖూనన్తి సమ్బన్ధో. వుత్తమేవాతి సీమకథాయం (మహావ. అట్ఠ. ౧౩౮, ౧౪౪) వుత్తమేవ.

అపిచ ఖోతి ఏత్థ అపిసద్దో పుచ్ఛత్థవాచకో. కేహి ఠపితాతి హి అత్థో. రాజరాజమహామత్తా ఠపేన్తీతి సమ్బన్ధో. లాభసీమాతి లాభస్స మరియాదో. యన్తి యో లాభో. ఏత్థన్తరేతి ఏతస్మిం గావుతాదిఅన్తరే. లాభసీమా నామాతి లాభేన పరిచ్ఛిన్నా సీమా నామ. తత్థాతి బహూసు జనపదేసు. అన్తరదీపా చాతి మహాదీపతో అఞ్ఞదీపా చ, ఖుద్దకదీపాతి అధిప్పాయో.

ఏత్థేవ సీమాయాతి ఖణ్డసీమాయ ఏవ. తేసంయేవాతి ఖణ్డసీమగతానంయేవ. ఏవత్థఫలం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘అఞ్ఞేస’’న్తిఆది. రుక్ఖే వా పబ్బతే వా ఠితస్స వా హేట్ఠా పథవీమజ్ఝగతస్స వా భిక్ఖుస్సాతి యోజనా. ఇమిస్సా ఉపచారసీమాయ ఠితస్సాతి సమ్బన్ధో. సమానసంవాససీమాయాతి మహాసీమాయ. ఖణ్డసీమసీమన్తరికాసూతి ఖణ్డసీమాయఞ్చ ద్విన్నం సీమానం సీమన్తరికాయఞ్చ. తత్థ ద్విన్నం గామట్ఠానమ్పి పాపుణాతి. అవిప్పవాససీమాయ దిన్నం గామట్ఠానం న పాపుణాతి ‘‘ఠపేత్వా గామఞ్చ గామూపచారఞ్చా’’తి వుత్తత్తా.

జమ్బుయా లక్ఖితో దీపో జమ్బుదీపో. తమ్బో లోహితో పాణి హత్థో ఏతేసన్తి తమ్బపాణినో. విజయకుమారాదయో సత్తసతా జనా. తేసం నివాసో తమ్బపణ్ణి, సోయేవ దీపోతి తమ్బపణ్ణిదీపో, తస్మిం. సబ్బేసం భాగన్తి సమ్బన్ధో. తత్రేవాతి జమ్బుదీపేయేవ. ఏవన్తిఆది నిగమనం.

యో పన భణతీతి సమ్బన్ధో. తతోతి కథనతో, పరన్తి సమ్బన్ధో. నన్తి మహాసివత్థేరం. తియోజనాపీతి పిసద్దో తతో ఊనాపి హోతీతి దస్సేతి. సబ్బంపేతన్తి సబ్బంపి ఏతం లాభగణ్హనాదిం. ఇతి ఆహంసూతి యోజనా.

కతికానం యథిచ్ఛితకతేన పవత్తత్తా బహు హోతి, తస్మా ఇధ ఇచ్ఛితకతికం దస్సేతుం వుత్తం ‘‘సమానలాభకతికాయా’’తి. తత్రాతి ‘‘కతికాయ దేతీ’’తి పాఠే. సన్నిపతితేహి భిక్ఖూహి భాజేతబ్బన్తి సమ్బన్ధో. తస్సాతి విహారస్స. బుద్ధాధివుత్థోతి బుద్ధేన అధి ఇస్సరవసేన వసియిత్థాతి బుద్ధాధివుత్థో. ఏత్తావతాతి ఏత్తకేన సావనమత్తేన. నిసిన్నోవాతి నిసిన్నో ఏవ హోతి, నిసిన్నో ఇవ వా. తస్మిం విహారేపీతి తస్మిం పోరాణకాదివిహారేపి. ఏవమేవాతి ‘‘అయం పోరాణకో విహారో తేన నవవిహారేన సద్ధిం సమానలాభం కాతుం సఙ్ఘస్స రుచ్చతీ’’తిఆదినా ఏవమేవ. ఇధాతి పోరాణకవిహారే. తస్మిన్తి నవవిహారే. ఏవన్తి యథా ఏకేన విహారేన సద్ధిం ఏకో విహారో కాతబ్బో, ఏవం తథాతి అత్థో.

భిక్ఖాపఞ్ఞత్తియాతి ఏత్థ భిక్ఖా పఞ్ఞపియతి నిచ్చవసేన ఠపియతి ఏత్థాతి భిక్ఖాపఞ్ఞత్తీతి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘అత్తనో పరిచ్చాగపఞ్ఞాపనట్ఠానే’’తి. తస్సాతి ‘‘యత్థ సఙ్ఘస్స ధువకారా కరియన్తీ’’తిపాఠస్స. అత్థో ఏవం వేదితబ్బోతి యోజనా. యత్థ వాతి యస్మిం వా ఠానే. అనేనాతి చీవరదాయకేన. సలాకభత్తాదీని వా నిబద్ధాని కారితానీతి సమ్బన్ధో. యేన పనాతి చీవరదాయకేన పన. సకలోపి విహారోతి సకలోపి సఆరామో విహారో. తత్థాతి చీవరదాయకే. ఇమేతి పాకవత్తస్స వత్తనట్ఠానాదయో విహారా. ధువేన కరియన్తీతి ధువకారా విహారా. సోతి చీవరదాయకో. యత్థాతి యస్మిం ఠానే. సబ్బత్థాతి సబ్బేసు బహూసు విహారేసు.

తేహీతి బహుతరేహి భిక్ఖూహి. ధువకారేసూతి నిద్ధారణే భుమ్మం. ఏకత్థాతి ఏకస్మిం ధువకారే. ‘‘సచే భిక్ఖుగణనాయ గణ్హథాతి వదతీ’’తి ఇమినా సచే న వదతి, భిక్ఖుగణనాయ భాజేత్వా గణ్హితుం న వట్టతీతి దస్సేతి, విహారగణనాయ గణ్హితుం వట్టతీతి అధిప్పాయో. తథాతి యథా ‘‘భిక్ఖుగణనాయ గణ్హథా’’తి వదతి, తథాతి అత్థో. ఏత్థాతి భాజేతబ్బవత్థూసు. తన్తి మఞ్చపీఠకం, పుచ్ఛిత్వా దాతబ్బన్తి సమ్బన్ధో. పుచ్ఛిత్వాతి దాయకం పుచ్ఛిత్వా, వదతీతి దాయకో వదతి. సఙ్ఘస్సాపీతి పిసద్దో న దాయకస్సేవాతి దస్సేతి.

ఉపచారసీమాయం ఠితేన సఙ్ఘేన భాజేతబ్బన్తి సమ్బన్ధో. సీమట్ఠస్సాతి ఉపచారసీమాయం ఠితస్స. అసమ్పత్తస్సాపీతి భాజనట్ఠానం అసమ్పత్తస్సాపి. అలసజాతికాతి కోసజ్జజాతికా. ఠితికాతి పబన్ధవసేన ఠియతే ఠితి, సాయేవ ఠితికా. అథ వా ‘‘ఠితట్ఠానతో పట్ఠాయ దాతబ్బ’’న్తి అట్ఠకథాయం (మహావ. అట్ఠ. ౩౭౯) వుత్తత్తా తిట్ఠతి పబన్ధవసేన ఏత్థాతి ఠితి, సాయేవ ఠితికాతి వచనత్థో కాతబ్బో. ఠితికం ఠపేత్వాతి వీసతివస్ససఙ్ఖాతం ఠితికం ఠపేత్వా. తేసన్తి థేరానం.

సమ్పత్తసమ్పత్తానన్తి భాజనట్ఠానం సమ్పత్తసమ్పత్తానం. అత్తనో విహారద్వారే వా అత్తనో అన్తోవిహారేయేవ వాతి యోజనా. సీమాతి ఉపచారసీమా. థేరాసనం ఆరూళ్హే సతీతి యోజనా. వస్సగ్గేనాతి వస్సగణనాయ.

పాటేక్కన్తి పచ్చేకం. సబ్బానేవ చీవరానీతి సమ్బన్ధో. దుబ్భాసితదుగ్గహితానమత్థం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘గతగతట్ఠానే సఙ్ఘికానేవ హోన్తీ’’తి. ఏకన్తి దససు వత్థేసు ఏకం.

వత్థస్సేవ పుప్ఫం వా వలి వా అత్థీతి యోజనా. తేనాతి పుప్ఫవలినా. ఏకం తన్తన్తి ఏకం సుత్తం. తత్థాతి తేసు ఠితికాయ ఠానాట్ఠానేసు. ద్వీహిపి గహేతబ్బం ఠితికాయ అభావతో.

భిక్ఖు అత్తనో సన్తకం యం చీవరన్తి యోజనా. పంసుకూలికానమ్పి వట్టతీతి ‘‘సఙ్ఘస్స దేమా’’తి వా ‘‘తుయ్హం దేమా’’తి వా అవత్వా ‘‘భిక్ఖూనం దేమ, థేరానం దేమా’’తి వుత్తత్తా పంసుకూలికానమ్పి వట్టతి. భిక్ఖుథేరా నామ హి న అత్తనాయేవ హోన్తి, అఞ్ఞేపి బహూ, తస్మా వట్టతి. ‘‘సఙ్ఘస్సా’’తి వుత్తే అత్తనా ఏకన్తేన సఙ్ఘోయేవ, తస్మా ‘‘సఙ్ఘస్సా’’తి వుత్తేపి న వట్టతి, పగేవ ‘‘తుయ్హ’’న్తి వుత్తే.

తతోతి బహువత్థతో. గహేతుం న వట్టతీతి పంసుకూలికానం గహేతుం న వట్టతి.

యన్తి వత్థం. తత్థాతి పరిక్ఖారేసు. సుత్తన్తి తన్తం.

ఏవం అన్తోసీమం పవిసిత్వా ‘‘సఙ్ఘస్స దేమా’’తి దిన్నే వినిచ్ఛయం దస్సేత్వా బహిసీమాయ దిన్నే తం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘సచే పనా’’తిఆది. ఏకబద్ధా చాతి ద్వాదసహత్థమనతిక్కమిత్వా ఏకతోబద్ధా చ. యే పనాతి భిక్ఖూ పన.

ఉభతోసఙ్ఘస్స దేతీతి ఏత్థ చతున్నం వాక్యానం వసేన వుత్తేపి ఉభతోసఙ్ఘస్స దేతియేవ నామాతి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘ఉభతోసఙ్ఘస్స దమ్మీతి వుత్తేపీ’’తిఆది. ఉభతోసఙ్ఘగ్గహణేన గహితత్తాతి పుగ్గలస్స ఉభతోసఙ్ఘగ్గహణేన గహితత్తా. ‘‘ఏసేవ నయో’’తి ఇమినా ఏకవీసతిపటివీసే కత్వా ఏకో చేతియస్స దాతబ్బోతి నయం అతిదిసతి. పాపుణనకోట్ఠాసో నామ నత్థి చేతియస్స ఉభతోసఙ్ఘగ్గహణేన అగహితత్తా.

తత్థాతి ఉభతోసఙ్ఘపుగ్గలచేతియేసు. సేసం సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

పుబ్బేతి బుద్ధస్స భగవతో ధరమానకాలే. తదాతి యదా బుద్ధో భగవా ధరతి, తదా. పటిమం వాతి పటిబిమ్బం వా. తఞ్హి భగవతా పటి సదిసం మానీయతీతి పటిమాతి వుచ్చతి. చేతియం వాతి థూపం వా. సో హి దేవమనుస్సేహి చితితబ్బం, పూజేతబ్బం, ఇట్ఠకాదీహి వా చినితబ్బన్తి చేతియన్తి వుచ్చతి. తత్థాతి దేయ్యధమ్మేసు. యన్తి కిరియాపరామసనం. యం దేన్తీతి యోజనా. తత్థాతి తస్మిం దానే. అనియమవాచకస్స ‘‘యో’’తి సబ్బనామస్స అత్థం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘పబ్బజితో వా గహట్ఠో వా’’తి. వత్తం కత్వా పరిభుఞ్జితున్తి పుబ్బకాలఅపరకాలకిరియానం వికారవసేన అనియతత్తా వుత్తం ‘‘భుఞ్జిత్వా పచ్ఛాపి వత్తం కాతు’’న్తి.

‘‘దూరమ్పి హరిత్వా పూజేతబ్బ’’న్తి ఇమినా జఙ్ఘపేసనికకమ్మం న హోతీతి దస్సేతి. హరన్తస్స భిక్ఖునోతి సమ్బన్ధో. గచ్ఛతోతి అనాదరే సామివచనం. తన్తి సఙ్ఘస్స ఆహటభత్తం.

వస్సంవుత్థసఙ్ఘస్సాతి వస్సం వసిత్థాతి వస్సంవుత్థో. అలుత్తకితన్తసమాసోయం, సోయేవ సఙ్ఘో వస్సంవుత్థసఙ్ఘో, తస్స. యావతికసద్దో యత్తకపరియాయోతి ఆహ ‘‘యత్తకా’’తి. దిసాపక్కన్తస్సాపీతి అఞ్ఞం దిసం పక్కన్తస్సపి, దాతబ్బన్తి సమ్బన్ధో. వదన్తీతి అట్ఠకథాచరియేహి అపరే ఆచరియా వదన్తి. ఏతన్తి వచనం.

సమ్పత్తానన్తి దిన్నట్ఠానం సమ్పత్తానం. సబ్బేసన్తి యత్థ కత్థచి వుత్థవస్సానం సబ్బేసం. తత్రాతి విహారే. తత్రాతి తస్మిం వదనే సతి, తేసు భిక్ఖూసు వా. వస్సం వసన్తీతి వస్సంవసన్తా, తేసం. చీవరమాసేతి చీవరేన లక్ఖితే పచ్ఛిమకత్తికమాసే.

హేమన్తస్స పచ్ఛిమో దివసోతి ఫగ్గుణపుణ్ణమీసఙ్ఖాతో హేమన్తస్స పచ్ఛిమో దివసో. వస్సావాసికన్తి వస్సం ఆవసన్తానం దాతబ్బం చీవరం. ఆరోపేతబ్బాకారం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘అతీతవస్సావాసస్సా’’తిఆది. తత్థ అతీతవస్సావాసస్సాతి అతీతవస్సం, అతీతవస్సే వా ఆవాసస్స సఙ్ఘస్స. తన్తి చీవరం.

ఠపేత్వాతి విహారే ఠపేత్వా. సమ్పత్తానన్తి ఇమం ఠానం సమ్పత్తానం. ఇతోతి చీవరదానకాలతో. తేతి అన్తోవస్సే వుత్థభిక్ఖూ.

ఆదిస్సాతి పదస్స త్వాపచ్చయన్తభావం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘ఆదిసిత్వా’’తి. అయమత్థో వేదితబ్బోతి యోజనా. తత్రాతి ‘‘యాగుయా వా’’తిఆదిపాఠే. అజ్జతనాయ వాతి అజ్జ భవానం పుఞ్ఞానం అత్థాయ వా. తేసన్తి నిమన్తకానం, పవిట్ఠానం భిక్ఖూనన్తి సమ్బన్ధో. యేహి నిమన్తితేహీతి నిమన్తితేహి యేహి భిక్ఖూహి. యేసం వా పత్తన్తి సమ్బన్ధో. తేసం న పాపుణాతీతి సబ్బేసం తేసం న పాపుణాతి, కస్మా? అనిమన్తితత్తా. తేసం న పాపుణన్తి, కస్మా? నిమన్తితగేహం అపవిట్ఠత్తా. సోతి దాయకో.

పుబ్బేపీతి ఇతో పుబ్బేపి. అస్సాతి దాయకస్స. వాసేత్వాతి వాసాపేత్వా. సోతి దాయకో. యోతి భిక్ఖు, వసతీతి సమ్బన్ధో. తానీతి భేసజ్జాని. ఇదన్తి చీవరం.

‘‘అన్తేవాసికానఞ్చా’’తి పదేన సద్ధివిహారికాపి గహేతబ్బా ఉద్దేసాదివసేన అన్తే వసనసీలత్తా. ఉద్దేసం గహేతుం ఆగతో చ గహేత్వా గచ్ఛన్తో చాతి ఇమే అన్తే అవసనసీలాపి రూళ్హీవసేన అన్తేవాసికా నామ. ఇమినా నిస్సయం గహేతుం ఆగతో చ థేరస్స సన్తికే నిస్సయం గహితపుబ్బో చ అన్తేవాసికో నామాతి దస్సేతి. వత్తం కత్వా ఉద్దేసపరిపుచ్ఛాదీని గహేత్వా విచరన్తానం సబ్బేసం ఉద్దేసన్తేవాసికానం పాపుణాతీతి యోజనా. ఇమినా సద్ధివిహారికనిస్సయన్తేవాసికఉపసమ్పదన్తేవాసికపబ్బజ్జన్తేవాసికాపి గహేతబ్బా తేసమ్పి నిబద్ధచారికభిక్ఖుభావతో. సబ్బత్థాతి సబ్బస్మిం చీవరక్ఖన్ధకే.

ఇతి చీవరక్ఖన్ధకవణ్ణనాయ యోజనా సమత్తా.