౮. చీవరక్ఖన్ధకం

౨౦౨. జీవకవత్థుకథా

౩౨౬. చీవరక్ఖన్ధకే పదక్ఖిణసద్దస్స అపసబ్యత్థం పటిక్ఖిపన్తో ఆహ ‘‘ఛేకా కుసలా’’తి. అభిసటాతి ఏత్థ సరధాతుయా గతిచిన్తాసు ఇధ గత్యత్థేతి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘అభిగతా’’తి. అభిగతాతి అభిముఖం గన్తబ్బా. నను పాళియం ‘‘అత్థికానం అత్థికానం మనుస్సాన’’న్తి వుత్తం, కస్మా పన ‘‘అత్థికేహి అత్థికేహి మనుస్సేహీ’’తి వుత్తన్తి ఆహ ‘‘కరణత్థే పనా’’తిఆది. ఇమినా ఛట్ఠీకత్తా నామ తతియాకత్తునా సమానోయేవాతి దస్సేతి. నిగమే వసతీతి నేగమోతి వుత్తే కుటుమ్బియగణో నేగమో నామాతి ఆహ ‘‘కుటుమ్బియగణో’’తి.

౩౨౭. నగరే నివసన్తీతి నాగరా. దత్వా, వుట్ఠాపేసున్తి సమ్బన్ధో. ఆరాముయ్యానవాహనాదీతి ఏత్థ ఆదిసద్దేన అఞ్ఞాని ఉపభోగపరిభోగాని సఙ్గణ్హాతి. గణికట్ఠానేతి గణికాయ ఠానే. గణికాతి చ నగరసోభినీ. సా హి అత్థికేన జనగణేన అభిగన్తబ్బాతి గణికాతి వుచ్చతి. పటిసతేన చాతి ఏత్థ చసద్దో అవధారణత్థో. రత్తిం గమనస్స పటినిధిసఙ్ఖాతేన సతేన ఏవాతి హి అత్థో. గిలానన్తి ఏత్థ భావపచ్చయేన వినాపి భావత్థో ఞాతబ్బోతి ఆహ ‘‘గిలానభావ’’న్తి. ‘‘జానాపేయ్య’’న్తి ఇమినా పటివేదేయ్యన్తి ఏత్థ విదధాతుయా ఞాణత్థం దస్సేతి. కత్తరసుప్పేతి ఏత్థ కత్తరసద్దో జిణ్ణపరియాయోతి ఆహ ‘‘జిణ్ణసుప్పే’’తి. సుపన్తి సునఖాదయో ఏత్థాతి సుప్పం, కత్తరం సుప్పం కత్తరసుప్పం.

౩౨౮. తన్తి జీవకం. అఞ్ఞే రాజదారకా వదన్తి కిరాతి సమ్బన్ధో. నత్థి మాతా ఏతస్సాతి నిమ్మాతికో. యథా చాతిఆదీసు యథా పేసన్తి, తథాతి యోజనా. చసద్దో సమ్పిణ్డనత్థో. న కేవలం వదన్తియేవ, అథ ఖో న కోచి కిఞ్చి పేసేతీతి హి అత్థో. అఞ్ఞేసన్తి జీవకతో అఞ్ఞేసం. తస్సాతి జీవకస్స. ఇతీతి ఏవం. సోతి జీవకో. తం సబ్బన్తి ‘‘నిమ్మాతికో నిప్పితికో’’తి వదనఞ్చ పణ్ణాకారస్స అపేసనఞ్చాతి తం సబ్బం.

యంనూనాతి సాధు వత. అహం వజ్జసిప్పం సిక్ఖేయ్యం సాధు వతాతి యోజనా. తస్సాతి జీవకస్స. ఏతదహోసీతి ఏతం అహోసి, పరివితక్కో అహూతి అత్థో. పరూపఘాతపటిసంయుత్తానీతి పరం ఉపగన్త్వా, ఉప భుసేన వా హననేన పటిసంయుత్తాని. మేత్తాపుబ్బభాగన్తి సిప్పస్స పుబ్బభాగే పవత్తా మేత్తా ఏతస్సాతి మేత్తాపుబ్బభాగం. ఇతి అహోసీతి యోజనా. పురిమచిన్తాయ అనేకన్తభావతో ఏకన్తభావం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘అపి చా’’తిఆది. అపి చాతి ఏకన్తేన. అయన్తి జీవకో. ఇతోతి భద్దకప్పతో. అయన్తి ఉపాసకో. చతుపరిసన్తరేతి చతుపరిసమజ్ఝే. పత్థతగుణన్తి పత్థరితగుణం. ఠానన్తరన్తి ఠానభేదం, అహమ్పీతి న అయం ఉపాసకోయేవ, అహమ్పీతి అత్థో. భగవాతి ఆలపనపదమేతం. పత్థనన్తి ఇచ్ఛితవరం. చోదియమానోపీతి ఉయ్యోజియమానోపి. పిసద్దేన పురిమచిన్తనమపేక్ఖతి. ఏసాతి ఏసో జీవకో.

౩౨౯. దిసాపామోక్ఖోతి పదస్స దిసాసు పామోక్ఖో దిసాపామోక్ఖోతి వచనత్థం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘సబ్బదిసాసూ’’తిఆది. తస్మిఞ్చ సమయేతి జీవకస్స తస్మిం చిన్తనసమయే చ, ఆగమంసూతి సమ్బన్ధో. తేతి వాణిజే, పుచ్ఛీతి సమ్బన్ధో. కుతోతి నగరతో. తక్కసీలతోతి తక్కసీలనగరతో. తత్థాతి తక్కసీలే. ఆమాతి సమ్పటిచ్ఛనత్థే నిపాతో, ఆమ అత్థీతి హి అత్థో. తేతి వాణిజా. తథాతి యథా జీవకో ఆహ, తథా అకంసూతి అత్థో. సోతి జీవకో. పితరన్తి అభయరాజకుమారం. తేహీతి వాణిజేహి.

తన్తి జీవకం, పుచ్ఛీతి సమ్బన్ధో. సోతి జీవకో. కస్మా తాత త్వం ఇధాగతో అసి పనాతి పుచ్ఛీతి యోజనా. తతోతి పుచ్ఛతో. సోతి జీవకో. సిక్ఖితుం ఆగతో అమ్హీతి యోజనా. బహుఞ్చ గణ్హాతీతిఆదీసు సో కిఞ్చి కమ్మం అకత్వా సిప్పస్సేవ సిక్ఖితత్తా బహుఞ్చ గణ్హాతీతి ఆహ ‘‘యథా’’తిఆది. తత్థ యథా సిక్ఖన్తియేవ, ఏవం తథా సో న సిక్ఖతీతి యోజనా. సో పనాతి జీవకో పన, కరోతి సిక్ఖతీతి సమ్బన్ధో. ఏకం కాలన్తి ఏకస్మిం కాలే. ఏవం సన్తే కస్మా సో బహుఞ్చ గణ్హాతీతి ఆహ ‘‘ఏవం సన్తేపీ’’తిఆది. మేధావితాయాతి ఖిప్పం గహణధారణపఞ్ఞతాయ, బహుఞ్చ సిప్పన్తి సమ్బన్ధో. అస్స జీవకస్స గహితఞ్చ సిప్పం న సమ్ముస్సతీతి యోజనా.

యత్తకం సిప్పం ఆచరియో జానాతి, తత్తకం అయం జీవకో జానాతీతి యోజనా. యన్తి సిప్పం. అయన్తి జీవకో, భవిస్సతీతి సమ్బన్ధో. నన్తి జీవకం. యథాతి యేనాకారేన. కమ్మవిపాకన్తి కమ్మవిపాకజం రోగం. ‘‘న’’న్తి పదం ‘‘సిక్ఖాపేసీ’’తి పదే కారితకమ్మం, ‘‘భేసజ్జయోజన’’న్తి పదం ధాతుకమ్మం. భేసజ్జయోజనన్తి భేసజ్జేన రోగస్స యోజనం. సో పనాతి జీవకో పన. ఇమినాతి జీవకేన న ఉగ్గహితం, ఉగ్గహితన్తి సమ్బన్ధో. ఏకేన ద్వారేనాతి చతూసు ద్వారేసు ఏకేన ద్వారేన. ఆహిణ్డన్తోతి విచరన్తో. పరిత్తం పాథేయ్యన్తి ఏత్థ పరిత్తసద్దస్స ఆరక్ఖనత్థేపి పవత్తనతో ఇధ అప్పత్థే పవత్తతీతి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘అప్పమత్తక’’న్తి. కస్మా అప్పమత్తకం పాథేయ్యం అదాసీతి యోజనా. తస్సాతి దిసాపామోక్ఖస్స. అయన్తి జీవకో, లభిస్సతీతి సమ్బన్ధో. తతోతి లభనతో. ఖీణే పాథేయ్యేతి పాథేయ్యే ఖీణే సతీతి యోజనా.

౨౦౩. సేట్ఠిభరియాదివత్థుకథా

౩౩౦. యా నామాతి యా నామ ఘరణీ. కిమ్పి మాయన్తి ఏత్థ ఏకారలోపసన్ధీతి ఆహ ‘‘కిమ్పి మే అయ’’న్తి. ఇమినా యకారాదేససన్ధిం నివత్తేతి, ‘‘మ్యాయ’’న్తిపి పాఠో, ఏవం సతి ఆదేససన్ధియేవ, న లోపసన్ధి. అయం ఘరణీ మే కిఞ్చి దేయ్యధమ్మం కిమ్పి దస్సతీతి యోజనా. తస్స చాతి సబ్బిస్స చ, కతస్సాతిపి పాఠో. రోగూపసమస్స చాతి మమ రోగస్స ఉపసమస్స చ, ఇమేహి పదేహి సంయమస్సాతి పదస్స అత్థం దస్సేతి. ‘‘ఉపకార’’న్తి ఇమినా ఉపజానామీతి ఏత్థ ఉపసద్దస్స అత్థం దస్సేతి. అధిప్పాయోతి ఘరణియా ఆసయో.

౩౩౧. ‘‘సబ్బాలఙ్కారం తుయ్హం హోతూ’’తి ఇదం వచనం రాజా సభావతో ఆహ, ఉదాహు కిఞ్చి చిన్తేత్వాతి ఆహ ‘‘రాజా’’తిఆది. తత్థ ఇమన్తి అలఙ్కారం. పమాణయుత్తేతి కారణానురూపే. నన్తి జీవకం. నాటకానమ్పీతి పఞ్చసతికానం నాటకానమ్పి. సోపీతి జీవకోపి. తేసన్తి అభయకుమారనాటకానం. మేతి మయ్హం, న పతిరూపన్తి సమ్బన్ధో. అయ్యికానన్తి మాతామహీనం. కతస్స మే ఉపకారన్తి యోజనా. ఇమినా అధికారో చ ఉపకారో చ అత్థతో సదిసన్తి దస్సేతి. రాజా పసన్నో దత్వా ఆహాతి సమ్బన్ధో.

౨౦౫. రాజగహసేట్ఠివత్థుకథా

౩౩౨. ఇరియాపథసమ్పరివత్తనేనాతి ఇరియాపథస్స పునప్పునం పరివత్తనేన. తీహి సత్తాహేహి నిచ్చలస్స నిపన్నస్స అస్స సేట్ఠిస్స మత్థలుఙ్గన్తి యోజనా. అప్పేవ నిపజ్జేయ్యాతి యోజనా. నన్తి సేట్ఠిం. తేనేవాతి తేనేవ కారణేన. సీసం ఛాదేతీతి సీసచ్ఛవీతి వుత్తే సీసపటిచ్ఛాదనచమ్మన్తి ఆహ ‘‘సీసచమ్మ’’న్తి. తస్సాతి సేట్ఠిస్స. తీహి సత్తాహేనాతి ఏత్థ పుబ్బపదేన పచ్ఛిమపదం గుణిత్వా గహేతబ్బన్తి ఆహ ‘‘తీహి పస్సేహి ఏకేనేకేన సత్తాహేనా’’తి.

౩౩౩. జనం నీహరాపేత్వాతి జనం అపక్కమాపేత్వా.

౨౦౭. పజ్జోతరాజవత్థుకథా

౩౩౪. విచ్ఛికస్స జాతోతి విచ్ఛికస్స కారణా జాతో, విచ్ఛికం పటిచ్చ జాతోతి అత్థో. సబ్బి చ భేసజ్జం విచ్ఛికానం పటికూలం హోతీతి యోజనా. పఞ్ఞాసయోజనికాతి ఏత్థ ణికపచ్చయస్స గన్తుం సమత్థత్థే పవత్తభావం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘గన్తుం సమత్థో హోతీ’’తి. అస్స రఞ్ఞోతి చన్దపజ్జోతనామకస్స అస్స రఞ్ఞో. హత్థినీయేవాతి భద్దవతికా నామ హత్థినీయేవ. వీసయోజనసతన్తి వీసాధికం యోజనసతం.

భుఞ్జితుం నిసిన్నస్స ఏకస్స కులపుత్తస్స ద్వారేతి యోజనా. తస్సాతి కులపుత్తస్స, ఆరోచేసీతి సమ్బన్ధో. సోతి కులపుత్తో, ‘‘ఆహరా’’తి ఆణాపేసీతి సమ్బన్ధో. ఇతరోతి పురిసో. తన్తి పత్తం. యత్థ యత్థాతి యస్మిం యస్మిం భవే. తత్థ తత్థ వాహనసమ్పన్నో హోమీతి యోజనా. సోతి పురిసో. పజ్జోతో నామ అయం రాజా జాతోతి యోజనా.

సబ్బిం పాయేత్వాతి ఇదం ఉపలక్ఖణమత్తన్తి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘సబ్బిఞ్చ పాయేత్వా’’తిఆది. సబ్బిఞ్చ పాయేత్వా, పరిచారకానం ఆహారాచారే విధిఞ్చ ఆచిక్ఖిత్వాతి అత్థో. ఓలుమ్పేత్వాతి లుపిధాతు ఓదహనత్థోతి ఆహ ‘‘ఓదహిత్వా’’తి. విరేచేసీతి ఉద్ధఞ్చ అధో చ విరేచేసి.

౨౦౮. సివేయ్యకదుస్సయుగకథా

౩౩౫. సివథికన్తి సివా జమ్బుకా కుణపఖాదనత్థాయ ఆగన్త్వా తిట్ఠన్తి ఏత్థాతి సివట్ఠం, తదేవ సివథికం, ఇమినా సివథికాయం ఉప్పన్నం సివేయ్యకం థికసద్దస్స లోపం కత్వాతి దస్సేతి. తత్థాతి ఉత్తరకురూసు. తన్తి మతం. హత్థిసోణ్డకసకుణాతి హత్థిలిఙ్గవిహఙ్గమా. తే హి హత్థినో సోణ్డో వియ సోణ్డో ఏతేసు అత్థీతి హత్థీసోణ్డకా, తే చ తే సకుణా చేతి హత్థిసోణ్డకసకుణాతి వుచ్చన్తి. రఞ్ఞో ఆహరన్తీతి రఞ్ఞో అత్థాయ, సన్తికం వా ఆహరన్తి. ఇదన్తి సివేయ్యకం దుస్సయుగం. సివిరట్ఠే వాయితం సివేయ్యకన్తి చ దస్సేన్తో ఆహ ‘‘అథవా’’తిఆది. తేనాతి కారణేన. ‘‘సివేయ్యకన్తి…పే… వదన్తీ’’తి పోరాణా ఆహూతి యోజనా.

౨౦౯. సమత్తింసవిరేచనకథా

౩౩౬. కింపనాతి ఏత్థ కింసద్దో అనియమత్థో. లూఖో కిం, న లూఖో కిన్తి హి అత్థో. ‘‘సినేహపానం పన తేమేతీ’’తి చ ‘‘కరోతీ’’తి చ సమ్బన్ధో. సబ్బత్థాతి సకలకాయే. సిరాతి కణ్డరా. అయన్తి జీవకో. ఓళారికదోసహరణత్థన్తి ఓళారికస్స దోసస్స అపనయనత్థం. పకతత్తేతి పకతిసఙ్ఖాతే సభావే సతీతి సమ్బన్ధో. భగవా భన్తేతి యోజనా. కుతోతి కస్స సన్తికా. వట్టతి ను ఖోతి చిన్తేసీతి యోజనా. తతోతి చిన్తనతో. సోణోతి కోళివీససోణో, భుఞ్జతీతి సమ్బన్ధో. తతోతి సోణస్స సన్తికా. తస్సాతి సోణస్స. సోతి సోణో. థేరస్సాతి మోగ్గల్లానత్థేరస్స. ఇదం ‘‘పత్త’’న్తిపదే సామీ, ‘‘అదాసీ’’తి పదే సమ్పదానం. అఞ్ఞం పిణ్డపాతన్తి సమ్బన్ధో.

రాజాపి ఖో భుఞ్జితుకామో అహోసీతి సమ్బన్ధో. యఞ్చ సుజాతా అదాసి, యఞ్చ పరినిబ్బానకాలే చున్దో కమ్మారపుత్తో, భాజనగతేసు ద్వీసుయేవ తేసు పిణ్డపాతేసు దేవతా ఓజం పక్ఖిపన్తీతి యోజనా. అఞ్ఞేసూతి ద్వీహి పిణ్డపాతేహి అఞ్ఞేసు. ఇచ్ఛన్తి రుచిం. సోతి బిమ్బిసారో రాజా. తవేవాతి తుయ్హమేవ. తన్తి భగవతో వచనం. రాజా అకాసీతి సమ్బన్ధో. తేతి అసీతికులపుత్తసహస్సా. ఏతదత్థమేవాతి సోణస్స అరహత్తే పతిట్ఠాపనత్థమేవ, న రఞ్ఞో అనుగ్గహత్థన్తి అధిప్పాయో.

౨౧౦. వరయాచనకథా

౩౩౭. కతం భత్తకిచ్చం యేనాతి కతభత్తకిచ్చో, తస్మిం సతీతి సమ్బన్ధో. వుత్తనయేనేవాతి రాహులవత్థుమ్హి (మహావ. అట్ఠ. ౧౦౫) వుత్తనయేనేవ. ఇదం వత్థన్తి ఇదం సివేయ్యకం వత్థం, ఉప్పన్నన్తి సమ్బన్ధో. ‘‘తావా’’తి అజ్ఝాహరితబ్బో. ఏత్థన్తరేతి ఏతస్మిం వత్థుప్పన్నకాలమజ్ఝే. కోచి భిక్ఖూతి సమ్బన్ధో. తేనాతి పంసుకూలికహేతునా. అయన్తి జీవకో. గహపతిచీవరన్తి ఏత్థ గహపతీనం చీవరన్తి అత్థం పటిక్ఖిపన్తో ఆహ ‘‘గహపతీహి దిన్నం చీవర’’న్తి. వత్థదానానిసంసపటిసంయుత్తాయాతి ‘‘వత్థదో హోతి వణ్ణదో’’తిఆదికాయ (సం. ని. ౧.౪౨) వత్థదానస్స ఆనిసంసేన పటిసంయుత్తాయ. విచ్ఛావసేన వుత్తో ‘‘ఇతరీతరేనా’’తి సబ్బనామసద్దో అనియమత్థోతి ఆహ ‘‘అప్పగ్ఘేనపి మహగ్ఘేనపి యేన కేనచీ’’తి. పావారోతి ఉత్తరాసఙ్గో. సో హి పారుపనత్థాయ వరియతి ఇచ్ఛియతీతి పావారోతి వుచ్చతి. ‘‘కప్పాసాదిభేదో’’తి ఇమినా తస్స సరూపం దస్సేతి. పకతికోజవమేవాతి పకతియా భిక్ఖూనం సారుప్పం కోజవమేవ. సోళసనాటకిత్థీనం ఠత్వా నచ్చయోగ్యత్తా మహతీ పిట్ఠి ఏతస్సాతి మహాపిట్ఠియం, తమేవ కోజవం మహాపిట్ఠియకోజవం. తస్స కిర లోమాని చతురఙ్గులాధికాని హోన్తి.

౨౧౧. కమ్బలానుజాననాదికథా

౩౩౮. కాసీనన్తి కాసీనం జనపదానం, కాసిరట్ఠే నివాసీనం జనానం వా. పసేనదిస్సాతి పచ్చుట్ఠం, పటిపక్ఖం వా సేనం జినాతీతి పసేనది జకారస్స దకారం కత్వా. ఏసాతి ఏసో కాసిరాజా. ‘‘సహస్స’’న్తి ఇమినా కాసిసద్దస్స సఙ్కేతసఙ్ఖ్యం దస్సేతి. తంఅగ్ఘనకోతి తేన కాసినా అగ్ఘనకో. కస్మా అడ్ఢకాసీతి (థేరీగా. అట్ఠ. ౨౫) వుత్తోతి ఆహ ‘‘అయం పనా’’తిఆది. అయన్తి కమ్బలో. పనాతి కారణత్థజోతకో. యస్మాతి హి అత్థో.

౩౩౯. భఞ్జితబ్బం ఖోమాదీని పఞ్చ సుత్తాని మిస్సిత్వా అవమద్దితబ్బన్తి భఙ్గన్తి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘భఙ్గం నామా’’తిఆది. వాకమయమేవాతి భఙ్గనామకేన వాకేన నిబ్బత్తమేవ.

౩౪౦. తేతి భిక్ఖూ, సల్లక్ఖింసు కిరాతి సమ్బన్ధో. ఏతస్సాతి పదస్స, అత్థన్తి సమ్బన్ధో. న అచ్ఛింసూతి న ఆసింసు, న వసింసూతి అత్థో. నాకామాతి ఏత్థ కముధాతు ఇచ్ఛత్థో యకారలోపోతి ఆహ ‘‘న అనిచ్ఛాయా’’తి. దాతబ్బోతి భాగో దాతబ్బో. ఉపచారేతి సుసానస్స సమీపే. ‘‘అకామా భాగం దాతు’’న్తి వచనస్స అనేకన్తభావం దస్సేతుం వుత్తం ‘‘యది పనా’’తిఆది. ఇధాతి ఇమం సుసానం. ‘‘సమ్పత్తా గణ్హన్తూ’’తి దేన్తీతి యోజనా. యేనాతి భిక్ఖునా. సదిసా ఓక్కమింసూతి ఏత్థ సదిససద్దో సమపరియాయోతి ఆహ ‘‘సమం ఓక్కమింసూ’’తి. సమన్తి భావనపుంసకో. సమానదిసాయాతి వా దస్సేన్తో ఆహ ‘‘ఏకదిసాయ వా’’తి. ఏత్థ పన యకారలోపో దట్ఠబ్బో. బహిమేవాతి సుసానతో బహి ఏవ. కతికన్తి కతేన పవత్తం సఙ్గరం.

౨౧౩. చీవరపటిగ్గాహకసమ్ముతికథా

౩౪౨. ‘‘యో న ఛన్దాగతిం గచ్ఛతీ’’తిఆదీసు ఏవం వినిచ్ఛయో వేదితబ్బోతి యోజనా. ఞాతకాదీనం చీవరన్తి సమ్బన్ధో. ఏకచ్చస్మిన్తి జనే. వాసద్దో వికప్పత్థో. ఏతేసు తీసు అఞ్ఞతరేన కారణేన ఛన్దాగతిం గచ్ఛతి నామాతి హి అత్థో. ఆగతస్సాపి చీవరన్తి సమ్బన్ధో పిసద్దో గరహత్థో. పగేవ పచ్ఛా ఆగతస్సాతి హి అత్థో. అవమఞ్ఞన్తి ఉఞ్ఞాతం. వోతి తుమ్హాకం. నత్థి కిన్తి యోజనా. ముట్ఠా సతి ఏతస్సాతి ముట్ఠస్సతి. ఆగతానమ్పి చీవరన్తి సమ్బన్ధో. పిసద్దో సమ్భావనత్థో. పగేవ పఠమం ఆగతానన్తి హి అత్థో. ఏతం చీవరపటిగ్గాహకట్ఠానం నామాతి యోజనా. సన్తసన్తో వాతి ఖేదఖేదో వా. ఇదఞ్చిదఞ్చాతి ఇదఞ్చ ఇదఞ్చ చీవరం. తస్మాతి యస్మా చ గచ్ఛతి, యస్మా చ జానాతి, తస్మా. యోతి భిక్ఖు. సక్కోతీతి సమ్బన్ధో. ఏవరూపో భిక్ఖు సమ్మనితబ్బోతి యోజనా.

అపలోకనేనపీతి ‘‘ఇత్థన్నామం భిక్ఖుం చీవరపటిగ్గాహకం కాతుం సఙ్ఘం అపలోకేమీ’’తి అపలోకనేనపి, సమ్మనితున్తి సమ్బన్ధో. యత్థ పనాతి యస్మిం పన ధురవిహారే.

‘‘గహితట్ఠానేయేవా’’తి ఇమినా తత్థేవాతి ఏత్థ తసద్దస్స విసయం దస్సేతి. ‘‘ఛడ్డేత్వా’’తి ఇమినా ఉజ్ఝిత్వాతి ఏత్థ ఉధధాతుయా విస్సజ్జనత్థం దస్సేతి. చీవరపటిగ్గాహకన్తి పదస్స చీవరం పటిగ్గణ్హాతీతి చీవరపటిగ్గాహకోతి వచనత్థం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘యో’’తిఆది. తత్థ యో పటిగ్గణ్హాతి, సో చీవరపటిగ్గాహకో నామాతి యోజనా. ‘‘చీవరపటిసామక’’న్తి ఇమినా చీవరం గహితట్ఠానతో నీహరిత్వా భణ్డాగారే దహతి ఠపేతీతి చీవరనిదహకోతి అత్థం దస్సేతి. యో న ఛన్దాతిం గచ్ఛతీతిఆదీసు ఏత్థ ఏతేసు చ ఇతో పరఞ్చాతి యోజనా.

౨౧౪. భణ్డాగారసమ్ముతిఆదికథా

౩౪౩. యో విహారో వా యో అడ్ఢయోగో వా హోతి, సో విహారాదికో సమ్మనితబ్బోతి యోజనా. ‘‘ఆరామికసామణేరాదీహీ’’తి పదం వివిత్తత్థే అపాదానం, కరణమ్పి యుజ్జతి. పచ్చన్తసేనాసనం పన న సమ్మనితబ్బం చోరాదిఉపద్దవత్తా. విహారమజ్ఝేయేవాతి భణ్డాగారవిహారమజ్ఝేయేవ.

యస్సాతి భణ్డాగారస్స. ఇదం పదం ‘‘ఛదనాదీసూ’’తి పదే సామీ, ‘‘నత్థీ’’తి పదే సమ్పదానం. యస్స పనాతి భణ్డాగారస్స పన. యత్థ కత్థచీతి యస్మిం కస్మించి ఠానే. యేనాతి పతితహేతునా. మూసిత్వా ఖాదతీతి మూసికో. ఆదిసద్దేన గోధామఙ్గుసాదయో సఙ్గణ్హాతి. ఉప భుసం, ఉపగుహిత్వా వా చినన్తీతి ఉపచికా. తన్తి ఓవస్సనాదిం. హీతి సచ్చం, యస్మా వా. ఏవన్తిఆది నిగమనం.

చీవరపటిగ్గాహకాదీహీతి ఆదిసద్దేన చీవరనిదహకభణ్డాగారికే సఙ్గణ్హాతి. తత్థాతి తేసు. చీవరపటిగ్గాహకేన న గణ్హితబ్బన్తి సమ్బన్ధో. తావాతి చీవరనిదహకభణ్డాగారికానం, తేహి వా పఠమం. యం యన్తి చీవరం. తథేవాతి యథా విసుం విసుం కత్వా గణ్హతి, తథేవ. చీవరనిదహకేనాపీతి పిసద్దో న కేవలం పటిగ్గాహకేనేవ, అథ ఖో నిదహకేనపీతి సమ్పిణ్డేతి. తథేవాతి యథా నిదహకో ఆచిక్ఖతి, తథేవ. తతోతి తేహి చీవరేహి, విభత్తఅపాదానం, తేసు చీవరేసు వా నిద్ధారణం. తదేవాతి సఙ్ఘేన వుత్తచీవరమేవ.

ఇతీతిఆది నిగమనం. భగవతా అనుఞ్ఞాతోతి సమ్బన్ధో. భణ్డాగారన్తి భణ్డస్స ఠపనోకాసం అగారం. భణ్డాగారికోతి భణ్డాగారే నియుత్తో. బాహుల్లికతాయాతి పచ్చయబాహుల్లేన నియుత్తభావత్థం. ఏవం సన్తే కిమత్థాయ అనుఞ్ఞాతోతి ఆహ ‘‘అపి చా’’తిఆది. అనుగ్గహాయ అనుఞ్ఞాతోతి సమ్బన్ధో. హీతి విత్థారో. నేవ జానేయ్యున్తి యోజనా. ద్వే ద్వే వా చీవరేతి సమ్బన్ధో. సఙ్గహం కాతున్తి సఙ్ఘేన సఙ్గహం కాతుం.

న వుట్ఠాపేతబ్బోతి ఏత్థ అత్థుద్ధారవసేన అఞ్ఞేపి అవుట్ఠాపనీయే దస్సేన్తో ఆహ ‘‘అఞ్ఞేపీ’’తిఆది. హీతి విత్థారో. తత్థాతి చతూసు. సఙ్ఘో పన దేతీతి సమ్బన్ధో. ఉపకారతాయ చాతి సఙ్ఘస్స ఉపకారతాయ చ. ఏత్థ చ పురిమేసు తీసు ఏకోయేవ హేతు, పచ్ఛిమే పన ద్వే హేతవోతి దట్ఠబ్బం.

సమ్ముఖీభూతేనాతి అఞ్ఞమఞ్ఞస్స ముఖే సంవిజ్జమానో, సన్నిపతితో వా సమ్ముఖో, సమ్ముఖో హుత్వా భూతో సమ్ముఖీభూతో. భూసద్దయోగత్తా అకారస్సీకారో హోతి, అన్తోఉపచారసీమాయం ఠితో సఙ్ఘో. తమత్థం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘అన్తోఉపచారసీమాయం ఠితేనా’’తి. కోలాహలన్తి బహుజనేహి సన్నిపతిత్వా ఏకతో కతం అబ్యత్తసద్దం. తదాకారం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘అమ్హాక’’న్తిఆది. ‘‘చీవరభాజకేసూ’’తిఆదినా అగతిగమనాకారం దస్సేతి, తం సువిఞ్ఞేయ్యమేవ. తులాభూతోతి తులాయ సదిసో హుత్వా భూతో, తులాయ సదిసభావం పత్తో వా. మజ్ఝత్తోతి మజ్ఝే ఠితో అత్తా సభావో ఏతస్సాతి మజ్ఝత్తో.

ఇదన్తి చీవరం. ఘనన్తి నిరన్తరం. తనుకన్తి విరళం. ఏత్థ ‘‘ఉచ్చినిత్వా’’తి ఇమినా వత్థస్స పమాణేన ఉచ్చిననం దస్సేతి. ‘‘తులయిత్వా’’తి ఇమినా అగ్ఘేన తులనం దస్సేతి. వణ్ణావణ్ణం కత్వాతి వణ్ణఞ్చ అవణ్ణఞ్చ ఖుద్దకఞ్చ పమాణం, మహన్తఞ్చ పమాణం కత్వాతి అత్థో. ఏకచ్చాని చీవరాని అప్పగ్ఘాని హోన్తి, ఏకచ్చాని మహగ్ఘానీతి వుత్తం హోతి. దసదసఅగ్ఘనకన్తి దసహి దసహి కహాపణేహి అగ్ఘనకం. యన్తి చీవరం, బన్ధిత్వాతి నవగ్ఘనకం ఏకగ్ఘనకేన, అట్ఠగ్ఘనకఞ్చ ద్విఅగ్ఘనకేన బన్ధిత్వాతి అత్థో. సమే పటివీసేతి సమపమాణే పటివీసే ఠపేత్వా, ఇమినా ‘‘వణ్ణావణ్ణ’’న్తి ఏత్థ వణ్ణసద్దో పమాణత్థోతి దీపేతి. దస దస భిక్ఖూతి ఇదం ఉపలక్ఖణవసేన వుత్తం అఞ్ఞేనాకారేనాపి గణేతుం సక్కుణేయ్యత్తా. భణ్డికన్తి చీవరభణ్డేన నియుత్తం పుటం. కుసోతి సలాకదణ్డో.

అత్తిస్సరాతి అత్తనావ అత్తానం ఇస్సరా. అఞ్ఞేసం వత్తపటిపత్తిన్తి సమ్బన్ధో. ఉపడ్ఢభాగోతి భిక్ఖూనం లద్ధభాగతో ఉపడ్ఢో భాగో. యే పనాతి సామణేరా పన. సమభాగోతి భిక్ఖూనం భాగేన సమో భాగో. ఇదఞ్చాతి ‘‘ఉపడ్ఢపటివీస’’న్తి వచనఞ్చ, కథితన్తి సమ్బన్ధో. సమకమేవాతి భిక్ఖుసామణేరానం సమపమాణమేవ. తత్రుప్పాదవస్సావాసికన్తి తస్మిం విహారే ఉప్పాదేన మూలేన ఉప్పాదితం వస్సావాసికం. ఫాతికమ్మన్తి వడ్ఢనకమ్మం ‘‘యత్తకేన వినయాగతేన సమ్ముఞ్జనిబన్ధనాదినా హత్థకమ్మేన విహారస్స ఊనతా న హోతి, తత్తకం కత్వాతి అత్థో. ఏతన్తి ఫాతికమ్మం కత్వా గహణం. హీతి సచ్చం. ఏత్థాతి తత్రుప్పాదవస్సావాసికగహణే. సబ్బేసన్తి అఖిలానం భిక్ఖుసామణేరానం. భణ్డాగారికచీవరేపీతి భణ్డాగారే ఠపితే అకాలచీవరేపి. పిసద్దేన తత్రుప్పాదవస్సావాసికమపేక్ఖతి. సామణేరా ఉక్కుట్ఠిం కరోన్తీతి సమ్బన్ధో. అపహరితకన్తి హరితవిరహితం. రఙ్గఛల్లిన్తి రజనచ్ఛవిం. ఏతన్తి ఉక్కుట్ఠికరణతో సమభాగదానం, వుత్తన్తి సమ్బన్ధో. యే చాతి సామణేరా చ. విరజ్ఝిత్వా కరోన్తీతి కత్తబ్బకాలేసు అకత్వా యథిచ్ఛితక్ఖణే కరోన్తి. తేతి సామణేరే. సమపటివీసో దాతబ్బోతి ‘‘కరిస్సామా’’తి పటిఞ్ఞాతమత్తేన సమో పటివీసో దాతబ్బో.

‘‘సకం భాగం దాతు’’న్తి ఇదం వుత్తన్తి సమ్బన్ధో. కిం సన్ధాయ వుత్తన్తి ఆహ ‘‘భణ్డాగారతో…పే… సన్ధాయా’’తి. పహతాయాతి పహరితబ్బాయ, పహనితబ్బాయ వా. తస్మాతి యస్మా సన్ధాయ వుత్తం, తస్మా. అనీహటేసూతి భణ్డాగారతో అనీహరితేసు. ఇమస్స భిక్ఖునోతి ఉత్తరితుకామస్స ఇమస్స భిక్ఖునో. తులాయాతి మానేన.

తేసూతి సాటకేసు, ఏకో సాటకోతి యోజనా. సబ్బేసు పాతితేసూతి సమ్బన్ధో. ఏత్తకేనాతి ద్వాదసగ్ఘనకేన. తం సుత్వాతి భిక్ఖూనం తం వచనం సుత్వా. సబ్బత్థాతి సబ్బస్మిం సఙ్ఘగణసన్తకే. అనుప్పదానేన ఖిపియతి పక్ఖిపియతీతి అనుక్ఖేపన్తి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘అనుక్ఖేపం నామా’’తిఆది. యత్తకం అగ్ఘన్తి సమ్బన్ధో. తత్తకేన అగ్ఘేన అగ్ఘనకేతి యోజనా. వికల్లకాతి వికలస్స భావో వికల్లం, చీవరపుగ్గలానం అపహోనకభావో, తదేవ వికల్లకా. ‘‘తత్థా’’తి పాఠసేసో, తేసు ద్వీసు వికల్లకేసూతి అత్థో. అత్థీతి సంవిజ్జన్తి, నిపాతోయం. ఛిన్దన్తేహి చ దాతబ్బానీతి సమ్బన్ధో. దాతబ్బానీతి చ ఛిన్దితబ్బాని. దాసద్దో హి అవఖణ్డనత్థో. దాతున్తి అవఖణ్డితుం. ఏవన్తిఆది నిగమనం. ఏత్థాతి ఏతేసు వికల్లకేసు. తన్తి చీవరం. అథాతి తోసితతో పరం. తత్థాతి ఏకస్స భిక్ఖునో కోట్ఠాసే. సామణకన్తి సమణస్స అనురూపం. యోతి భిక్ఖు. తేనాతి పరిక్ఖారేన. ఇదమ్పీతి అఞ్ఞం సామణకస్స పరిక్ఖారస్స ఠపనమ్పి. పిసద్దేన పురిమం వత్థఛిన్దనమపేక్ఖతి.

వగ్గన్తి సమూహం. అట్ఠ వా నవ వా భిక్ఖూ హోన్తీతి యోజనా. తేసన్తి అట్ఠన్నం వా నవన్నం వా. ఏవన్తిఆది నిగమనం. అయం అపహోనకభావోతి యోజనా. పున చీవరస్సేవ వికల్లకభావం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘అథవా’’తిఆది. ఏత్థ పురిమనయే చీవరస్స చ పుగ్గలస్స చ వికల్లకం హోతి, పచ్ఛిమే చీవరస్సేవాతి అయమేతేసం విసేసో.

౨౧౫. చీవరరజనకథా

౩౪౪. గిహిపరిభుత్తం పనాతి గిహినా పరిభుత్తం వత్థం పన, కిఞ్చి ఫలన్తి సమ్బన్ధో.

సీతుదకాతి సీతం ఉదకం. లిఙ్గవిపల్లాసో హి అయం. ఉత్తరాళుమ్పన్తి ఏత్థ ఉత్తర ఉళుమ్పన్తి పదచ్ఛేదం కత్వా అకారతో ఉకారస్స లోపం కత్వా, పుబ్బసరస్స చ దీఘం కత్వా ‘‘ఉత్తరాళుమ్ప’’న్తి వుచ్చతి. ఉత్తరాళూతి ఉత్తరఉదకం. ఉళుసద్దో హి ఉదకవాచకో, తం పాతి రక్ఖతీతి ఉత్తరాళుమ్పం. తస్స సరూపం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘వట్టాధారక’’న్తి. రజనన్తి రజనఛల్లిం. హీతి ఫలజోతకో. రజనన్తి రజనుదకం. హీతి విత్థారో. థేవోతి రజనబిన్దు. న విసరతీతి న పగ్ఘరతి. రజనాళుఙ్కన్తి ఏత్థాపి పురిమనయేనేవ పదసిద్ధి వేదితబ్బా. రజనఉళుఙ్కన్తి రజనసఙ్ఖాతస్స ఉదకస్స గహణత్థాయ కరియతీతి రజనఉళుఙ్కం. దణ్డకేన నియుత్తం థాలకం దణ్డకథాలకన్తి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘తమేవ సదణ్డక’’న్తి. రజనకుణ్డన్తి రజనపక్ఖిపనం మహాఘటం. అఞ్ఞత్రాతి అఞ్ఞం ఠానం. పత్థిన్నసద్దో థద్ధపరియాయోతి ఆహ ‘‘థద్ధ’’న్తి. దన్తకాసావానీతి ఏత్థ దన్తసద్దేన తస్స వణ్ణో గహేతబ్బో, సో ఏతేసమత్థీతి దన్తాని, దన్తాని చ తాని కాసావాని చేతి దన్తకాసావాని, తమత్థం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘దన్తవణ్ణానీ’’తి. దన్తవణ్ణాని కాసావాని ధారేన్తీతి సమ్బన్ధో.

౨౧౬. ఛిన్నకచీవరానుజాననకథా

౩౪౫. దీఘమరియాదబద్ధన్తి దీఘేన మరియాదేన బద్ధం. చతుక్కసణ్ఠానన్తి చతున్నం మగ్గానం సమోధానసణ్ఠానం. ఉస్సహసి త్వన్తి ఏత్థ ఉపుబ్బో సహధాతు సమత్థత్థోతి ఆహ ‘‘సక్కోసి త్వ’’న్తి. పపుబ్బో పన అభిభవనత్థో హోతి ‘‘పసహతీ’’తిఆదీసు. యో నామాతి యో ఆనన్దో ఆజానిస్సతి నామ, సో ఆనన్దో పణ్డితోతి యోజనా. ‘‘కుసీ’’తి ఏతం నామం అధివచనన్తి యోజనా. అనువాతాదీనన్తి ఆదిసద్దేన పరిభణ్డాదీని సఙ్గణ్హాతి. ‘‘అడ్ఢకుసీ’’తి ఏతన్తి యోజనా.

గీవేయ్యకన్తి ఏత్థ గీవాయం సుత్తసంసిబ్బితం గీవేయ్యకన్తి వచనత్థం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘గీవావేఠనట్ఠానే’’తిఆది. ‘‘ఆగన్తుకపట్ట’’న్తి ఇమినా ఏయ్యకపచ్చయస్స సరూపం దస్సేతి. ఏసేవ నయో జఙ్ఘేయ్యకన్తి ఏత్థాపి. ఏతం నామన్తి ‘‘గీవేయ్యకం, జఙ్ఘేయ్యక’’న్తి ఏతం నామం. ఇతీతి ఏవం. ఏతన్తి ‘‘అనువివట్ట’’న్తిఆది ఏతం. ‘‘అనువివట్ట’’న్తి ఏతం నామన్తి యోజనా. వివట్టస్సాతి మజ్ఝిమఖణ్డకస్స. బాహన్తన్తి ఏత్థ బాహాయ ఉపరి ఠపితా అన్తా బాహన్తాతి వచనత్థం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘బాహాయా’’తిఆది. తేసన్తి ఉభిన్నమన్తానం. ఏతన్తి ‘‘బాహన్త’’న్తి ఏతం.

౨౧౭. తిచీవరానుజాననకథా

౩౪౬. ‘‘ఉక్ఖిత్తభణ్డికభావం ఆపాదితే’’తి ఇమినా ఉబ్భణ్డితేతి ఏత్థ ఉక్ఖిత్తం భణ్డం ఉబ్భణ్డం, ఉబ్భణ్డభావం ఇతా ఆపాదితాతి ఉబ్భణ్డితాతి వచనత్థం దస్సేతి. తే ఉబ్భణ్డితే భిక్ఖూ అద్దసాతి యోజనా. భిసిసఙ్ఖేపేనాతి భిసియం పక్ఖేపేన, పవేసేనాతి అత్థో, భిసిఆకారేనాతి వుత్తం హోతి. తత్థాతి దక్ఖిణాగిరిం. గచ్ఛన్తా తే భిక్ఖూతి యోజనా. ‘‘అట్ఠపమాణాసూ’’తి ఇమినా అన్తరట్ఠకాసూతి ఏత్థ కపచ్చయో పమాణత్థే హోతీతి దస్సేతి, కేసుచి పోత్థకేసు పమాణసద్దో న దిస్సతి, గళితోతి దట్ఠబ్బో. రత్తీసూతి సమ్బన్ధో. భగవన్తన్తి ఏత్థ సమ్పదానత్థే ఉపయోగవచనన్తి ఆహ ‘‘భగవతో’’తి. సీతాలుకాతి ఏత్థ సీతం పకతి ఏతేసన్తి సీతాలునో, తేయేవ సీతాలుకాతి వచనత్థం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘సీతపకతికా’’తి. యే కులపుత్తా పకతియావ సీతేన కిలమన్తి, తే సీతాలుకా నామాతి యోజనా. ఏకచ్చియన్తి ఏత్థ ఏకచ్చసద్దో ఏకపరియాయోతి ఆహ ‘‘ఏకం పట్ట’’న్తి. ఇమినా ఏకోయేవ ఏకచ్చోతి కత్వా సకత్థే అచ్చపచ్చయోతి దస్సేతి. ‘‘పట్ట’’న్తి ఇమినా ఏకచ్చేన నియుత్తం ఏకచ్చియన్తి వచనత్థం కత్వా నియుత్తత్థే పవత్తస్స ఇయపచ్చయస్స సరూపం దస్సేతి. ఇతీతి ఏవం. భగవా అనుజానాతీతి సమ్బన్ధో. ఇతరేతి సఙ్ఘాటితో ఇతరే ఉత్తరాసఙ్గఅన్తరవాసకే.

౨౧౮. అతిరేకచీవరాదికథా

౩౪౮. అచ్ఛుపేయ్యన్తి ఏత్థ అచ్ఛి వుచ్చతి నేత్తమణ్డలం, తం వియాతి అచ్ఛి ఛిద్దో, తస్మిం ఉపగన్తబ్బం ఉపనేతబ్బన్తి అచ్ఛుపేయ్యం. ‘‘లగ్గాపేయ్య’’న్తి ఇమినా అధిప్పాయత్థం దస్సేతి. ఏత్థాతి పంసుకూలే. సబ్బమిదన్తి ‘‘దిగుణం సఙ్ఘాటి’’న్తిఆదికం సబ్బం ఇదం వచనం. ఉద్ధరిత్వాతి అపనేత్వా. సంసిబ్బితన్తి అఞ్ఞమఞ్ఞం సమ్బన్ధిత్వా సిబ్బితం.

౩౫౧. సోవగ్గికన్తి ఏత్థ సున్దరాని అగ్గాని రూపాదీని ఏత్థాతి సగ్గో, పుబ్బపదే ఉకారస్స లోపో, ఉకారస్స ఉవాదేసే ‘‘సువగ్గో’’తి సిజ్ఝతి. సువగ్గప్పత్తహేతుకం సోవగ్గికం, దానం, తమత్థం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘సగ్గప్పత్తహేతుక’’న్తి. ‘‘అపనేతీ’’తి ఇమినా నుదధాతుయా అపనయనత్థం దస్సేతి. అనామయాతి ఏత్థ ఆమయసద్దో రోగపరియాయోతి ఆహ ‘‘అరోగా’’తి. నత్థి ఆమయో ఏతిస్సాతి అనామయా.

౩౫౩. ఝానలాభినోతి ఝానలాభీనం పుథుజ్జనానం కామచ్ఛన్దనీవరణస్స విక్ఖమ్భనత్తా వుత్తం.

౩౫౬. సమోధానవసేన దస్సియిత్థాతి సన్దిట్ఠో. సమోధానవసేన భజియిత్థాతి సమ్భత్తో. అభిముఖం లపిత్థాతి ఆలపితో. ఇమేహీతి ఇమేహి ద్వీహి.

౨౨౧. పచ్ఛిమవికప్పనుపగచీవరాదికథా

౩౫౯. కతపంసుకూలోతి కతో పంసుకూలో. ఇమినా ‘‘పంసుకూలతో’’తి పదస్స విసేసనపరపదత్తం దస్సేతి. అగ్గళారోపనేనాతి అగ్గళస్స ఆరోపనేన. ‘‘సుత్తేనేవా’’తి ఏత్థ ఏవసద్దేన పిలోతికం నివత్తేతి. అఞ్ఛిత్వా అఞ్ఛిత్వాతి ఆకడ్ఢిత్వా ఆకడ్ఢిత్వా. అభిధాతు హి ఆకడ్ఢనత్థో. ‘‘సఙ్ఘాటికోణో దీఘో’’తి ఇమినా వికణ్ణోతి ఏత్థ విసమో కణ్ణో వికణ్ణోతి కత్వా కణ్ణసద్దస్స కోణత్థం దస్సేతి. తతోతి గళనతో. లుజ్జన్తీతి వలిం గణ్హన్తి. అట్ఠపదకన్తి పదస్స అట్ఠపదేన సిబ్బితం అట్ఠపదకన్తి వచనత్థం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘అట్ఠపదకచ్ఛిన్నేన పత్తముఖం సిబ్బితు’’న్తి. తత్థ అట్ఠపదకచ్ఛిన్నేన పత్తముఖం సిబ్బితున్తి అట్ఠపదలిఖనేన తత్థ తత్థ గబ్భం దస్సేత్వా పత్తముఖం సిబ్బితుం. ‘‘అట్ఠపదకచ్ఛన్నేనా’’తిపి పాఠో, అట్ఠఫలకాకారేనాతి అత్థో.

౩౬౦. ‘‘ఆగన్తుకపత్తమ్పి దాతు’’న్తి ఇమినా అన్వాదికన్తి పదస్స అనుపచ్ఛా ఆగన్తుకభావేన దీయతీతి అన్వాదికన్తి వచనత్థం దస్సేతి. చతుత్థక్ఖరేనపి పాఠో, అనుపచ్ఛా ఆగన్తుకభావేన ధీయతి ఠపీయతీతి అన్వాధికన్తి కాతబ్బో. ఇదం పనాతి అన్వాధికం పన.

౩౬౧. సేసఞాతీనన్తి మాతాపితూహి సేసఞాతీనం. వినిపాతేతియేవాతి వినస్సన్తో నిపాతేతియేవ.

౩౬౨. ‘‘వస్సికో’’తి సఙ్కేతీయతి గణ్హీయతీతి వస్సికసఙ్కేతన్తి వుత్తే చత్తారో మాసాతి ఆహ ‘‘చత్తారో మాసే’’తి. హీతి సచ్చం, యస్మా వా. ఆరఞ్ఞకస్స భిక్ఖునోతి సమ్బన్ధో. తేనాతి ఆరఞ్ఞకేన భిక్ఖునా.

౨౨౨. సఙ్ఘికచీవరుప్పాదకథా

౩౬౩. అఞ్ఞత్థాతి దిన్నట్ఠానతో అఞ్ఞత్థ. హటానిపి చీవరాని తుయ్హేవ సన్తకానీతి యోజనా. తేసన్తి చీవరానం. అఞ్ఞోతి ఏకకవస్సావాసికతో అఞ్ఞో. పఞ్చమాసే తం సబ్బం తస్సేవ భిక్ఖునో హోతీతి సమ్బన్ధో. యన్తి చీవరం, తం సబ్బం చీవరన్తి సమ్బన్ధో. యమ్పీతి చీవరమ్పి. సోతి భిక్ఖు, గణ్హాతీతి సమ్బన్ధో. వస్సావాసత్థాయాతి వస్సం ఆవాసస్స భిక్ఖునో అత్థాయ. ఠపితఉపనిక్ఖేపతోతి వేయ్యావచ్చకరేహి వడ్ఢిం పయోజేత్వా ఠపితఉపనిక్ఖేపతో. తత్రుప్పాదతోతి తస్మిం విహారే ఉప్పాదతో నాళికేరఆరామాదితో. ఇదన్తి వక్ఖమానం. ఏత్థాతి ‘‘తస్సేవ తాని చీవరాని యావ కథినస్స ఉబ్భారాయా’’తి వచనే. యన్తి చీవరం. పన సద్దో విసేసత్థజోతకో. ఇదన్తి పదాలఙ్కారమత్తం. ఇధాతి ఇమస్మిం విహారే. అభిలాపమత్తన్తిపి వదన్తి. అనత్థతకథినస్సాపీతి పిసద్దో పగేవ అత్థతకథినస్సాతి దస్సేతి. పఞ్చమాసేతి అచ్చన్తసంయోగత్థే ఉపయోగవచనం. తతోతి పఞ్చమాసతో. అతీతవస్సే వస్సంవుత్థసఙ్ఘస్స ఇదం వస్సావాసికం దేతి కిం? ఉదాహు అనాగతవస్సేతి యోజనా. పిట్ఠిసమయేతి గిమ్హానం పఠమదివసతో పట్ఠాయ యావ అస్సయుజపుణ్ణమీ, తావ పిట్ఠిసమయే.

వస్సానతోతి వస్సానమాసతో. ఏత్థాతి ఏతేసు చీవరేసు. కేచి భిక్ఖూతి సమ్బన్ధో. తమత్థన్తి తస్స సఙ్ఘికచీవరస్స కారణం. తత్థేవాతి గతట్ఠానే ఏవ. ఏసాతి సఙ్ఘికచీవరహారకో భిక్ఖు. తత్రాతి విహారాదీసు. నన్తి చీవరహారకం భిక్ఖుం.

వత్తం విత్థారేత్వా దస్సేన్తో ఆహ ‘‘తేన హీ’’తిఆది. తేన భిక్ఖునా భాజేతబ్బానీతి సమ్బన్ధో. తస్సేవాతి అధిట్ఠహన్తస్సేవ.

ఏకేకం భాగన్తి సమ్బన్ధో. ఏత్థ ఠానే అహమేవ అస్మీతి యోజనా. దుగ్గహితాని హోన్తీతి సఙ్ఘికానేవ హోన్తీతి అధిప్పాయో. మయ్హమేవిమాని చీవరానీతి ఇస్సరవసేన గహణే దుగ్గహితాని. మయ్హేతాని పాపుణన్తీతి అనిస్సరవసేన గహణే సుగ్గహితానీతి విసేసో.

పాతితే కుసేతి ఏత్థ తపచ్చయస్స పచ్చుప్పన్నకాలికభావం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘ఏకకోట్ఠాసే’’తిఆది. గహితమేవాతి ఏకకోట్ఠాసే పాతితస్స కుసదణ్డస్స వసేన ‘‘ఇమస్సిద’’న్తి ఏకకోట్ఠాసే విదితే సబ్బేసం విదితత్తా గహితమేవాతి అధిప్పాయో.

ఇతోవాతి సచీవరభత్తతోవ. విసుం సజ్జియమానేతి చీవరే చ భత్తే చ విసుం సజ్జియమానే.

యథా పురిమేసు ద్వీసు వత్థూసు ‘‘అదంసూ’’తి వుత్తం, తథా అవత్వా కస్మా ఇధ ‘‘దేన్తీ’’తి వుత్తన్తి ఆహ ‘‘సణికం సణికం దేన్తియేవా’’తి. సణికం సణికం దేన్తే దానకిరియాయ అనుపచ్ఛిన్నత్తా ‘‘దేన్తీ’’తి పచ్చుప్పన్నవసేన వుత్తన్తి అధిప్పాయో. పచ్ఛిన్నదానత్తాతి పచ్ఛిన్నదానకిరియభావతో. ఇదం పన వత్థు ఉప్పన్నన్తి సమ్బన్ధో. ఇమే చ థేరాతి నిలవాసిఆదయో వినయధరపామోక్ఖా ఇమే చ థేరా.

౨౨౩. ఉపనన్దసక్యపుత్తవత్థుకథా

౩౬౪. ఏత్థాతి ఉపనన్దవత్థుమ్హి. తస్సాతి ఉపనన్దస్స. గామకావాసినోతి గామకే ఆవాసినో. అయన్తి ఉపనన్దో. ముఖరోతి ముఖం ఖరం ఏతస్సాతి ముఖరో ఖకారలోపో, అథ వా ముఖం ఏతస్సత్థీతి ముఖరో మన్తుత్థే పవత్తో రపచ్చయో నిన్దత్థవాచకో. లహుకాపత్తీతి దుక్కటాపత్తి. తస్సేవాతి గహితభిక్ఖుస్సేవ. ధురనిక్ఖేపే సతీతి యోజనా.

ఏకస్స పుగ్గలస్సత్థాయ అధిప్పియతే ఇచ్ఛియతేతి ఏకాధిప్పాయో, ఏకపుగ్గలపటివీసో, తేనాహ ‘‘ఏకపుగ్గలపటివీసమేవా’’తి. యథా యథాతి యేన యేనాకారేన. యోతి పటివీసో. ‘‘తథా తథా’’తి అజ్ఝాహరితబ్బో. తత్థాతి ‘‘ఇధ పనా’’తిఆదివచనే. ఏకేకస్మిం ఆవాసేతి సమ్బన్ధో. వాసద్దో అఞ్ఞేపి ద్వీహద్వీహాదివారే సఙ్గణ్హాతి. యన్తి పటివీసం. ఏకో పుగ్గలోతి ఏకో నిచ్చావాసో పుగ్గలో. ఏవన్తి ఉపడ్ఢే దియ్యమానే. యత్థ వా పనాతి ఏత్థ యసద్దస్స విసయం దస్సేతుం వుత్తం ‘‘ఏవం పురిమస్మి’’న్తి. పురిమస్మిం ఆవాసేతి సమ్బన్ధో. తతోతి ఏత్థ తసద్దస్స విసయం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘బహుతరం వసితవిహారతో’’తి. ఇదఞ్చాతి ‘‘అముత్ర ఉపడ్ఢో చీవరపటివీసో దాతబ్బో’’తి వచనఞ్చ. ఏకసీమవిహారేహీతి ఏకిస్సం ఉపచారసీమాయం ఠితేహి విహారేహి. నానాసీమవిహారేతి నానాఉపచారసీమాయం ఠితే విహారే. సేనాసనగ్గాహోతి పురిమఉపచారసీమాయం సేనాసనగ్గాహో. తత్థాతి పస్సమ్భనవిహారే. సేసన్తి చీవరతో సేసం. సబ్బత్థాతి సబ్బేసు విహారేసు. అన్తోసీమగతస్సాతి అన్తోఉపచారసీమాయం గతస్స, భిక్ఖునోతి సమ్బన్ధో. చీవరం సేనాసనగ్గాహస్సేవ పాపుణాతి, సేసం పన ఆమిసభేసజ్జాదిసబ్బం అఞ్ఞవిహారతో ఆగన్త్వా అన్తోసీమగతస్స పాపుణాతీతి అధిప్పాయో.

౨౨౪. గిలానవత్థుకథా

౩౬౫. మఞ్చకే నిపాతేసున్తి ఏత్థ మఞ్చకే నిపాతనం నామ మఞ్చకే నిపజ్జాపనన్తి ఆహ ‘‘మఞ్చకే నిపజ్జాపేసు’’న్తి. ముత్తకరీసకిలిట్ఠన్తి ముత్తకరీసేహి కిలిట్ఠం. యోతి యో కోచి. మన్తి మమ. తమత్థం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘ఓవాదానుసాసనీకరణేనా’’తి. మమ ఓవాదస్స చ అనుసాసనియా చ కరణేనాతి అత్థో. ఏత్థాతి ‘‘యో భిక్ఖవే మం ఉపట్ఠహేయ్యా’’తిఆదిపాఠే. సుత్తస్స నేయ్యత్థత్తా అగహేతబ్బత్థం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘భగవతో చా’’తిఆది. యస్సాతి గిలానస్స. ఉపజ్ఝాయాదయోతి ఏత్థ ఆదిసద్దేన ఆచరియసద్ధివిహారికఅన్తేవాసికసమానుపజ్ఝాయకసమానాచరియకసఙ్ఖాతే పఞ్చ జనే సఙ్గణ్హాతి. ఏకచారికో వా హోతీతి సమ్బన్ధో. సఙ్ఘత్థేరోపీతి పిసద్దో పగేవ అఞ్ఞేసన్తి దస్సేతి.

౩౬౬. అభిక్కమన్తం వాతి ఏత్థ అభిముఖం కమతీతి అభిక్కమన్తోతి వుత్తే వడ్ఢనత్థోతి ఆహ ‘‘వడ్ఢన్తం వా’’తి. ఆబాధం నావికరోతీతి సమ్బన్ధో. ఇమినా అన్తపచ్చయస్స సరూపం దస్సేతి. ఇదం నామ భోజనన్తి సమ్బన్ధో. సంవిధాతున్తి ఏత్థ సంవిపుబ్బో ధాధాతు కరధాత్వత్థో, కరధాతు చ సబ్బధాత్వత్థో, తస్మా వుత్తం ‘‘భేసజ్జం యోజేతు’’న్తి. అస్సాతి గిలానుపట్ఠాకస్స. అన్తరసద్దస్స మజ్ఝత్థాదయో పటిక్ఖిపన్తో ఆహ ‘‘కారణం వుచ్చతీ’’తి.

౨౨౫. మతసన్తకకథా

౩౬౭. కాలఙ్కతేతి ఏత్థ కరణం కతన్తి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘కాలకిరియాయా’’తి. అపలోకేత్వాతి ‘‘ఇత్థన్నామో భన్తే భిక్ఖు కాలఙ్కతో, తస్స తిచీవరఞ్చ పత్తఞ్చ గిలానుపట్ఠాకానం దాతుం సఙ్ఘం అపలోకేమీ’’తి అపలోకేత్వా.

౩౬౯. గిలానుపట్ఠాకలాభేతి గిలానుపట్ఠాకానం లభితబ్బే.

సబ్బేపి భిక్ఖూతి సమ్బన్ధో. తత్థాతి తస్మిం కాలఙ్కతే. కిం వదన్తి? ‘‘సబ్బేపి…పే… సామినో’’తి వదన్తీతి యోజనా. ద్వీసు వాదేసు పచ్ఛిమవాదో అట్ఠకథాచరియేన రుచ్చతీతి వదన్తి. యన్తి యం వత్థు. ‘‘యం అత్థి, తం దాతబ్బ’’న్తి వుత్తమేవత్థం ఆవికరోన్తో ఆహ ‘‘అఞ్ఞస్మిం…పే… దాతబ్బ’’న్తి. తన్తి పరిక్ఖారం.

సమకోతి సమం పమాణమేతస్స భాగస్సాతి సమకో. సంవిదహనమత్తమేవాతి ఇదఞ్చిదఞ్చ కరోహీతి సజ్జనమత్తమేవ. జేట్ఠకభాగోతి దిగుణభాగో.

యో పనాతి భిక్ఖు పన. ఏత్థాతి బహూసు భిక్ఖూసు. యేనాతి యేన కేనచి, దిన్నం పటియాదితన్తి సమ్బన్ధో. ఏకదివసమ్పీతి పిసద్దో పగేవ ద్వీహాదికేతి దస్సేతి. సోపీతి పిసద్దో న కేవలం బహుదివసం ఉపట్ఠాకోయేవ, అథ ఖో సోపీతి దస్సేతి. సమీపన్తి గిలానస్స సన్తికం. ఆగచ్ఛతీతి సమీపమాగచ్ఛతి.

పచ్చాసీసాయాతి భాగస్స పచ్చాసీసాయ. ‘‘పున ఆగన్త్వా జగ్గిస్సామీ’’తి ఇమినా ‘‘పున ఆగన్త్వా న జగ్గిస్సామీ’’తి గచ్ఛన్తస్స న దాతబ్బన్తి దస్సేతి. ధురం నిక్ఖిపిత్వాతి ఉపట్ఠహనే ధురం నిక్ఖిపిత్వా.

మాతుగామోపి హోతూతి యోజనా. తస్స భిక్ఖునోతి కాలఙ్కతస్స తస్స భిక్ఖునో. సచేపి సహస్సం అగ్ఘతి, గిలానుపట్ఠాకానంయేవ దాతబ్బన్తి యోజనా. అఞ్ఞన్తి పత్తచీవరతో అఞ్ఞం. తేతి గిలానుపట్ఠాకా. అవసేసన్తి పత్తచీవరతో అవసేసం. తతోతి బహుకమహగ్ఘతో. తిచీవరపరిక్ఖారోతి తిణ్ణం చీవరానం పరివారో. సబ్బఞ్చేతన్తి సబ్బమేవ ఏతం పరిక్ఖారం. లభతీతి గిలానుపట్ఠాకో లభతి.

సోతి కాలఙ్కతో. కస్సచీతి గహట్ఠస్స వా పబ్బజితస్స వా. తస్సేవాతి దిన్నగాహకస్సేవ. రుచియా ఏవాతి కామా ఏవ. తత్థ తత్థ సఙ్ఘస్సేవాతి తస్మిం తస్మిం విహారే ఠితస్స సఙ్ఘస్సేవ. ఇదం విహారే ఠపితపరిక్ఖారే సన్ధాయ వుత్తం. సచే గామే వా అరఞ్ఞే వా ఠపితా హోన్తి, సకలోవ సఙ్ఘో ఇస్సరో. కస్మా? సఙ్ఘస్సేవ దాయజ్జభావతో. బహూనమ్పీతి తీహి పట్ఠాయ బహూనమ్పి. ఈదిసవచనం ఉపనిధాయ సాసనేపి ఏకో ద్వే బహూతి తీణి వచనాని అత్థే దిస్సన్తి, సద్దే పన ద్వివచనబహువచనానం విసేసాభావతో ద్వివచనం నత్థీతి దట్ఠబ్బం. అదిన్నమేవాతి అత్తనోయేవ అసన్తకత్తా, అఞ్ఞేసమ్పి సాధారణత్తా చ అదిన్నమేవ. సచే సబ్బే మతా అనుమతియా దేన్తి, సుదిన్నమేవ. తన్తి సన్తకం. తేసూతి తేసు సబ్బేసు.

౨౨౭. కుసచీరాదిపటిక్ఖేపకథా

౩౭౧. ‘‘అక్కనాళమయ’’న్తి ఇమినా అక్కనాళేన నిబ్బత్తం అక్కనాళన్తి వచనత్థం దస్సేతి. మకచిమయోతి ఏత్థ మకచిసద్దేన పోత్థకసద్దస్స గన్థాదయో అత్థే నివత్తేతి. మయసద్దేన పురిమనయేనేవ నిబ్బత్తతద్ధితం దస్సేతి. సేసానీతి అక్కనాళపోత్థకేహి సేసాని కుసచీరాదీని. తేసూతి కుసచీరాదీసు.

౩౭౨. తిపట్టచీవరస్స వాతి ఇదం ద్విపట్టచీవరస్స మజ్ఝే దానం సన్ధాయ వుత్తం. తేసన్తి సబ్బనీలకాదీనం. కఞ్చుకన్తి వారణం. తఞ్హి కచియతి కాయే బన్ధియతీతి కఞ్చుకోతి వుచ్చతి. వేఠనేపీతి ఉణ్హీసేపి. తఞ్హి యస్మా యేన సీసే వేఠియతి, తస్మా వేఠనన్తి వుచ్చతి. రుక్ఖఛల్లిమయన్తి ఏత్థ రుక్ఖఛల్లిసద్దేన తిరీటసద్దస్స వక్కలత్థం దస్సేతి. వక్కలఞ్హి నివసనానం అఙ్గపచ్చఙ్గం తిరోభావం పటిచ్ఛన్నభావం ఏతి గచ్ఛతి అనేనాతి వా రుక్ఖం తిరోపటిచ్ఛన్నం హుత్వా ఏతి పవత్తతీతి వా తిరీటన్తి వుచ్చతి. అభిధానే (అభిధానప్పదీపికాయం ౪౪౨ గాథాయం) పన తరీటన్తి తకారే ఇకారవిరహితో పాఠో అత్థి. పాదపుఞ్జనన్తి పాదో పుజియతి సోధియతి అనేనాతి పాదపుఞ్జనం, తాలుజో తతియక్ఖరో.

౩౭౪. సన్తే పతిరూపకే గాహకేతి ఏత్థ పతిరూపకో నామ పక్కమన్తస్స భిక్ఖునో సన్దిట్ఠసమ్భత్తో. ఇమినా పతిరూపకే గాహకే అసతి అదత్వా సఙ్ఘేన భాజితే సుభాజితమేవాతి దస్సేతి. సత్త జనాతి పక్కమన్తఉమ్మత్తకఖిత్తచిత్తవేదనట్టా చత్తారో, ఉక్ఖిత్తకా తయోతి సత్త జనా.

౨౩౦. సఙ్ఘే భిన్నే చీవరుప్పాదకథా

౩౭౬. సఙ్ఘో భిజ్జతీతి ఏత్థ ద్వికోట్ఠాసవసేన భిజ్జనమేవాధిప్పేతం, న అఞ్ఞన్తి ఆహ ‘‘ద్వే కోట్ఠాసా’’తి. ఏకస్మిం పక్ఖే చీవరాని దేన్తీతి యోజనా. ద్విపక్ఖం సన్ధాయ ‘‘సకలస్స సఙ్ఘస్సా’’తి వుత్తం. ఏతన్తి చీవరం. తస్సేవ చీవరన్తి తస్స కోట్ఠాసస్స చీవరమేవ. యత్థాతి యస్మిం దేసే. దక్ఖిణోదకం పమాణన్తి దక్ఖిణోదకమేవ పమాణం, న దేయ్యధమ్మో. తస్మా దక్ఖిణోదకం పటిగ్గణ్హన్తా, దేయ్యధమ్మస్స సామినో హోన్తీతి అధిప్పాయో. ఉభోహిపి పక్ఖేహీతి యోజనా. పరసముద్దేతి జమ్బుదీపే. సో హి సీహళదీపతో సముద్దస్స పారత్తా పరసముద్దోతి వుచ్చతి. ఇతరో పక్ఖోతి దక్ఖిణోదకస్స చ చీవరస్స చ లద్ధపక్ఖతో ఇతరో అలద్ధో పక్ఖో.

౨౩౨. అట్ఠచీవరమాతికాకథా

౩౭౯. ఇదాని ఆహాతి సమ్బన్ధో. పుగ్గలాధిట్ఠాననయేనాతి ‘‘సీమాయ దేతీ’’తి కత్తువాచకేన కిరియాపదేన దాయకపుగ్గలసఙ్ఖాతకత్తునో అధిట్ఠానవసేన వుత్తత్తా పుగ్గలాధిట్ఠానేన నయేన. ఏత్థాతి ఏతాసు అట్ఠసు మాతికాసు. అట్ఠమా మాతికాతి యోజనా. తత్థాతి అట్ఠసు మాతికాసు. సబ్బత్థాతి సబ్బేసు ‘‘కతికాయ దేతీ’’తిఆదీసు.

సీమాయ…పే… భాజేతబ్బన్తిఆదిమ్హి మాతికానిద్దేసే పన ఏవం వినిచ్ఛయో వేదితబ్బోతి యోజనా. సీమాయ దేతీతి ఏత్థ పన్నరస సీమా వేదితబ్బాతి సమ్బన్ధో.

తత్థాతి పన్నరససు సీమాసు. ఉపచారసీమా పరిచ్ఛిన్నా హోతీతి సమ్బన్ధో. ఏత్తకం ఠానన్తి పరిక్ఖేపారహట్ఠానస్స ఏకన్తేన అవుత్తత్తా ఏకన్తేన పరిక్ఖేపారహట్ఠానం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘అపిచా’’తిఆది. ధువసన్నిపాతతో వా ఖిపితానన్తి సమ్బన్ధో. ‘‘పరియన్తే’’తి పదం పుబ్బాపరాపేక్ఖం. తస్మా తీసు నిస్సక్కపదేసు యోజేతబ్బం. సా పనాతి ఉపచారసీమా పన. భిక్ఖూసు వడ్ఢన్తేసు ఆవాసోపి వడ్ఢతీతి మనసికత్వా వుత్తం ‘‘భిక్ఖూసు వడ్ఢన్తేసూ’’తి. సబ్బేసం భిక్ఖూనన్తి సమ్బన్ధో. వుత్తమేవాతి సీమకథాయం (మహావ. అట్ఠ. ౧౩౮, ౧౪౪) వుత్తమేవ.

అపిచ ఖోతి ఏత్థ అపిసద్దో పుచ్ఛత్థవాచకో. కేహి ఠపితాతి హి అత్థో. రాజరాజమహామత్తా ఠపేన్తీతి సమ్బన్ధో. లాభసీమాతి లాభస్స మరియాదో. యన్తి యో లాభో. ఏత్థన్తరేతి ఏతస్మిం గావుతాదిఅన్తరే. లాభసీమా నామాతి లాభేన పరిచ్ఛిన్నా సీమా నామ. తత్థాతి బహూసు జనపదేసు. అన్తరదీపా చాతి మహాదీపతో అఞ్ఞదీపా చ, ఖుద్దకదీపాతి అధిప్పాయో.

ఏత్థేవ సీమాయాతి ఖణ్డసీమాయ ఏవ. తేసంయేవాతి ఖణ్డసీమగతానంయేవ. ఏవత్థఫలం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘అఞ్ఞేస’’న్తిఆది. రుక్ఖే వా పబ్బతే వా ఠితస్స వా హేట్ఠా పథవీమజ్ఝగతస్స వా భిక్ఖుస్సాతి యోజనా. ఇమిస్సా ఉపచారసీమాయ ఠితస్సాతి సమ్బన్ధో. సమానసంవాససీమాయాతి మహాసీమాయ. ఖణ్డసీమసీమన్తరికాసూతి ఖణ్డసీమాయఞ్చ ద్విన్నం సీమానం సీమన్తరికాయఞ్చ. తత్థ ద్విన్నం గామట్ఠానమ్పి పాపుణాతి. అవిప్పవాససీమాయ దిన్నం గామట్ఠానం న పాపుణాతి ‘‘ఠపేత్వా గామఞ్చ గామూపచారఞ్చా’’తి వుత్తత్తా.

జమ్బుయా లక్ఖితో దీపో జమ్బుదీపో. తమ్బో లోహితో పాణి హత్థో ఏతేసన్తి తమ్బపాణినో. విజయకుమారాదయో సత్తసతా జనా. తేసం నివాసో తమ్బపణ్ణి, సోయేవ దీపోతి తమ్బపణ్ణిదీపో, తస్మిం. సబ్బేసం భాగన్తి సమ్బన్ధో. తత్రేవాతి జమ్బుదీపేయేవ. ఏవన్తిఆది నిగమనం.

యో పన భణతీతి సమ్బన్ధో. తతోతి కథనతో, పరన్తి సమ్బన్ధో. నన్తి మహాసివత్థేరం. తియోజనాపీతి పిసద్దో తతో ఊనాపి హోతీతి దస్సేతి. సబ్బంపేతన్తి సబ్బంపి ఏతం లాభగణ్హనాదిం. ఇతి ఆహంసూతి యోజనా.

కతికానం యథిచ్ఛితకతేన పవత్తత్తా బహు హోతి, తస్మా ఇధ ఇచ్ఛితకతికం దస్సేతుం వుత్తం ‘‘సమానలాభకతికాయా’’తి. తత్రాతి ‘‘కతికాయ దేతీ’’తి పాఠే. సన్నిపతితేహి భిక్ఖూహి భాజేతబ్బన్తి సమ్బన్ధో. తస్సాతి విహారస్స. బుద్ధాధివుత్థోతి బుద్ధేన అధి ఇస్సరవసేన వసియిత్థాతి బుద్ధాధివుత్థో. ఏత్తావతాతి ఏత్తకేన సావనమత్తేన. నిసిన్నోవాతి నిసిన్నో ఏవ హోతి, నిసిన్నో ఇవ వా. తస్మిం విహారేపీతి తస్మిం పోరాణకాదివిహారేపి. ఏవమేవాతి ‘‘అయం పోరాణకో విహారో తేన నవవిహారేన సద్ధిం సమానలాభం కాతుం సఙ్ఘస్స రుచ్చతీ’’తిఆదినా ఏవమేవ. ఇధాతి పోరాణకవిహారే. తస్మిన్తి నవవిహారే. ఏవన్తి యథా ఏకేన విహారేన సద్ధిం ఏకో విహారో కాతబ్బో, ఏవం తథాతి అత్థో.

భిక్ఖాపఞ్ఞత్తియాతి ఏత్థ భిక్ఖా పఞ్ఞపియతి నిచ్చవసేన ఠపియతి ఏత్థాతి భిక్ఖాపఞ్ఞత్తీతి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘అత్తనో పరిచ్చాగపఞ్ఞాపనట్ఠానే’’తి. తస్సాతి ‘‘యత్థ సఙ్ఘస్స ధువకారా కరియన్తీ’’తిపాఠస్స. అత్థో ఏవం వేదితబ్బోతి యోజనా. యత్థ వాతి యస్మిం వా ఠానే. అనేనాతి చీవరదాయకేన. సలాకభత్తాదీని వా నిబద్ధాని కారితానీతి సమ్బన్ధో. యేన పనాతి చీవరదాయకేన పన. సకలోపి విహారోతి సకలోపి సఆరామో విహారో. తత్థాతి చీవరదాయకే. ఇమేతి పాకవత్తస్స వత్తనట్ఠానాదయో విహారా. ధువేన కరియన్తీతి ధువకారా విహారా. సోతి చీవరదాయకో. యత్థాతి యస్మిం ఠానే. సబ్బత్థాతి సబ్బేసు బహూసు విహారేసు.

తేహీతి బహుతరేహి భిక్ఖూహి. ధువకారేసూతి నిద్ధారణే భుమ్మం. ఏకత్థాతి ఏకస్మిం ధువకారే. ‘‘సచే భిక్ఖుగణనాయ గణ్హథాతి వదతీ’’తి ఇమినా సచే న వదతి, భిక్ఖుగణనాయ భాజేత్వా గణ్హితుం న వట్టతీతి దస్సేతి, విహారగణనాయ గణ్హితుం వట్టతీతి అధిప్పాయో. తథాతి యథా ‘‘భిక్ఖుగణనాయ గణ్హథా’’తి వదతి, తథాతి అత్థో. ఏత్థాతి భాజేతబ్బవత్థూసు. తన్తి మఞ్చపీఠకం, పుచ్ఛిత్వా దాతబ్బన్తి సమ్బన్ధో. పుచ్ఛిత్వాతి దాయకం పుచ్ఛిత్వా, వదతీతి దాయకో వదతి. సఙ్ఘస్సాపీతి పిసద్దో న దాయకస్సేవాతి దస్సేతి.

ఉపచారసీమాయం ఠితేన సఙ్ఘేన భాజేతబ్బన్తి సమ్బన్ధో. సీమట్ఠస్సాతి ఉపచారసీమాయం ఠితస్స. అసమ్పత్తస్సాపీతి భాజనట్ఠానం అసమ్పత్తస్సాపి. అలసజాతికాతి కోసజ్జజాతికా. ఠితికాతి పబన్ధవసేన ఠియతే ఠితి, సాయేవ ఠితికా. అథ వా ‘‘ఠితట్ఠానతో పట్ఠాయ దాతబ్బ’’న్తి అట్ఠకథాయం (మహావ. అట్ఠ. ౩౭౯) వుత్తత్తా తిట్ఠతి పబన్ధవసేన ఏత్థాతి ఠితి, సాయేవ ఠితికాతి వచనత్థో కాతబ్బో. ఠితికం ఠపేత్వాతి వీసతివస్ససఙ్ఖాతం ఠితికం ఠపేత్వా. తేసన్తి థేరానం.

సమ్పత్తసమ్పత్తానన్తి భాజనట్ఠానం సమ్పత్తసమ్పత్తానం. అత్తనో విహారద్వారే వా అత్తనో అన్తోవిహారేయేవ వాతి యోజనా. సీమాతి ఉపచారసీమా. థేరాసనం ఆరూళ్హే సతీతి యోజనా. వస్సగ్గేనాతి వస్సగణనాయ.

పాటేక్కన్తి పచ్చేకం. సబ్బానేవ చీవరానీతి సమ్బన్ధో. దుబ్భాసితదుగ్గహితానమత్థం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘గతగతట్ఠానే సఙ్ఘికానేవ హోన్తీ’’తి. ఏకన్తి దససు వత్థేసు ఏకం.

వత్థస్సేవ పుప్ఫం వా వలి వా అత్థీతి యోజనా. తేనాతి పుప్ఫవలినా. ఏకం తన్తన్తి ఏకం సుత్తం. తత్థాతి తేసు ఠితికాయ ఠానాట్ఠానేసు. ద్వీహిపి గహేతబ్బం ఠితికాయ అభావతో.

భిక్ఖు అత్తనో సన్తకం యం చీవరన్తి యోజనా. పంసుకూలికానమ్పి వట్టతీతి ‘‘సఙ్ఘస్స దేమా’’తి వా ‘‘తుయ్హం దేమా’’తి వా అవత్వా ‘‘భిక్ఖూనం దేమ, థేరానం దేమా’’తి వుత్తత్తా పంసుకూలికానమ్పి వట్టతి. భిక్ఖుథేరా నామ హి న అత్తనాయేవ హోన్తి, అఞ్ఞేపి బహూ, తస్మా వట్టతి. ‘‘సఙ్ఘస్సా’’తి వుత్తే అత్తనా ఏకన్తేన సఙ్ఘోయేవ, తస్మా ‘‘సఙ్ఘస్సా’’తి వుత్తేపి న వట్టతి, పగేవ ‘‘తుయ్హ’’న్తి వుత్తే.

తతోతి బహువత్థతో. గహేతుం న వట్టతీతి పంసుకూలికానం గహేతుం న వట్టతి.

యన్తి వత్థం. తత్థాతి పరిక్ఖారేసు. సుత్తన్తి తన్తం.

ఏవం అన్తోసీమం పవిసిత్వా ‘‘సఙ్ఘస్స దేమా’’తి దిన్నే వినిచ్ఛయం దస్సేత్వా బహిసీమాయ దిన్నే తం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘సచే పనా’’తిఆది. ఏకబద్ధా చాతి ద్వాదసహత్థమనతిక్కమిత్వా ఏకతోబద్ధా చ. యే పనాతి భిక్ఖూ పన.

ఉభతోసఙ్ఘస్స దేతీతి ఏత్థ చతున్నం వాక్యానం వసేన వుత్తేపి ఉభతోసఙ్ఘస్స దేతియేవ నామాతి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘ఉభతోసఙ్ఘస్స దమ్మీతి వుత్తేపీ’’తిఆది. ఉభతోసఙ్ఘగ్గహణేన గహితత్తాతి పుగ్గలస్స ఉభతోసఙ్ఘగ్గహణేన గహితత్తా. ‘‘ఏసేవ నయో’’తి ఇమినా ఏకవీసతిపటివీసే కత్వా ఏకో చేతియస్స దాతబ్బోతి నయం అతిదిసతి. పాపుణనకోట్ఠాసో నామ నత్థి చేతియస్స ఉభతోసఙ్ఘగ్గహణేన అగహితత్తా.

తత్థాతి ఉభతోసఙ్ఘపుగ్గలచేతియేసు. సేసం సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

పుబ్బేతి బుద్ధస్స భగవతో ధరమానకాలే. తదాతి యదా బుద్ధో భగవా ధరతి, తదా. పటిమం వాతి పటిబిమ్బం వా. తఞ్హి భగవతా పటి సదిసం మానీయతీతి పటిమాతి వుచ్చతి. చేతియం వాతి థూపం వా. సో హి దేవమనుస్సేహి చితితబ్బం, పూజేతబ్బం, ఇట్ఠకాదీహి వా చినితబ్బన్తి చేతియన్తి వుచ్చతి. తత్థాతి దేయ్యధమ్మేసు. యన్తి కిరియాపరామసనం. యం దేన్తీతి యోజనా. తత్థాతి తస్మిం దానే. అనియమవాచకస్స ‘‘యో’’తి సబ్బనామస్స అత్థం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘పబ్బజితో వా గహట్ఠో వా’’తి. వత్తం కత్వా పరిభుఞ్జితున్తి పుబ్బకాలఅపరకాలకిరియానం వికారవసేన అనియతత్తా వుత్తం ‘‘భుఞ్జిత్వా పచ్ఛాపి వత్తం కాతు’’న్తి.

‘‘దూరమ్పి హరిత్వా పూజేతబ్బ’’న్తి ఇమినా జఙ్ఘపేసనికకమ్మం న హోతీతి దస్సేతి. హరన్తస్స భిక్ఖునోతి సమ్బన్ధో. గచ్ఛతోతి అనాదరే సామివచనం. తన్తి సఙ్ఘస్స ఆహటభత్తం.

వస్సంవుత్థసఙ్ఘస్సాతి వస్సం వసిత్థాతి వస్సంవుత్థో. అలుత్తకితన్తసమాసోయం, సోయేవ సఙ్ఘో వస్సంవుత్థసఙ్ఘో, తస్స. యావతికసద్దో యత్తకపరియాయోతి ఆహ ‘‘యత్తకా’’తి. దిసాపక్కన్తస్సాపీతి అఞ్ఞం దిసం పక్కన్తస్సపి, దాతబ్బన్తి సమ్బన్ధో. వదన్తీతి అట్ఠకథాచరియేహి అపరే ఆచరియా వదన్తి. ఏతన్తి వచనం.

సమ్పత్తానన్తి దిన్నట్ఠానం సమ్పత్తానం. సబ్బేసన్తి యత్థ కత్థచి వుత్థవస్సానం సబ్బేసం. తత్రాతి విహారే. తత్రాతి తస్మిం వదనే సతి, తేసు భిక్ఖూసు వా. వస్సం వసన్తీతి వస్సంవసన్తా, తేసం. చీవరమాసేతి చీవరేన లక్ఖితే పచ్ఛిమకత్తికమాసే.

హేమన్తస్స పచ్ఛిమో దివసోతి ఫగ్గుణపుణ్ణమీసఙ్ఖాతో హేమన్తస్స పచ్ఛిమో దివసో. వస్సావాసికన్తి వస్సం ఆవసన్తానం దాతబ్బం చీవరం. ఆరోపేతబ్బాకారం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘అతీతవస్సావాసస్సా’’తిఆది. తత్థ అతీతవస్సావాసస్సాతి అతీతవస్సం, అతీతవస్సే వా ఆవాసస్స సఙ్ఘస్స. తన్తి చీవరం.

ఠపేత్వాతి విహారే ఠపేత్వా. సమ్పత్తానన్తి ఇమం ఠానం సమ్పత్తానం. ఇతోతి చీవరదానకాలతో. తేతి అన్తోవస్సే వుత్థభిక్ఖూ.

ఆదిస్సాతి పదస్స త్వాపచ్చయన్తభావం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘ఆదిసిత్వా’’తి. అయమత్థో వేదితబ్బోతి యోజనా. తత్రాతి ‘‘యాగుయా వా’’తిఆదిపాఠే. అజ్జతనాయ వాతి అజ్జ భవానం పుఞ్ఞానం అత్థాయ వా. తేసన్తి నిమన్తకానం, పవిట్ఠానం భిక్ఖూనన్తి సమ్బన్ధో. యేహి నిమన్తితేహీతి నిమన్తితేహి యేహి భిక్ఖూహి. యేసం వా పత్తన్తి సమ్బన్ధో. తేసం న పాపుణాతీతి సబ్బేసం తేసం న పాపుణాతి, కస్మా? అనిమన్తితత్తా. తేసం న పాపుణన్తి, కస్మా? నిమన్తితగేహం అపవిట్ఠత్తా. సోతి దాయకో.

పుబ్బేపీతి ఇతో పుబ్బేపి. అస్సాతి దాయకస్స. వాసేత్వాతి వాసాపేత్వా. సోతి దాయకో. యోతి భిక్ఖు, వసతీతి సమ్బన్ధో. తానీతి భేసజ్జాని. ఇదన్తి చీవరం.

‘‘అన్తేవాసికానఞ్చా’’తి పదేన సద్ధివిహారికాపి గహేతబ్బా ఉద్దేసాదివసేన అన్తే వసనసీలత్తా. ఉద్దేసం గహేతుం ఆగతో చ గహేత్వా గచ్ఛన్తో చాతి ఇమే అన్తే అవసనసీలాపి రూళ్హీవసేన అన్తేవాసికా నామ. ఇమినా నిస్సయం గహేతుం ఆగతో చ థేరస్స సన్తికే నిస్సయం గహితపుబ్బో చ అన్తేవాసికో నామాతి దస్సేతి. వత్తం కత్వా ఉద్దేసపరిపుచ్ఛాదీని గహేత్వా విచరన్తానం సబ్బేసం ఉద్దేసన్తేవాసికానం పాపుణాతీతి యోజనా. ఇమినా సద్ధివిహారికనిస్సయన్తేవాసికఉపసమ్పదన్తేవాసికపబ్బజ్జన్తేవాసికాపి గహేతబ్బా తేసమ్పి నిబద్ధచారికభిక్ఖుభావతో. సబ్బత్థాతి సబ్బస్మిం చీవరక్ఖన్ధకే.

ఇతి చీవరక్ఖన్ధకవణ్ణనాయ యోజనా సమత్తా.