౯. చమ్పేయ్యక్ఖన్ధకం

౨౩౪. కస్సపగోత్తభిక్ఖువత్థుకథా

౩౮౦. చమ్పేయ్యక్ఖన్ధకే గగ్గరాయ పోక్ఖరణియాతి ఏత్థ గగ్గరసద్దస్స నామసద్దభావం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘గగ్గరనామికాయ ఇత్థియా’’తి. ఇమినా గగ్గరసద్దో గగ్గరఇతి నామం పవత్తినిమిత్తం కత్వా ఇత్థిదబ్బం వదతీతి దస్సేతి. తన్తిపటిబద్ధోతి తన్తియా పటిబద్ధో. ‘‘ఉస్సుక్కమ్పి అకాసి యాగుయా’’తిఆదీసు ఏవం వినిచ్ఛయో వేదితబ్బోతి యోజనా. తస్స భిక్ఖునోతి కస్సపగోత్తనామకస్స తస్స భిక్ఖునో. తత్థేవాతి వాసభగామేయేవ.

౩౮౨. అధమ్మేన వగ్గకమ్మం కరోన్తీతిఆదీనం నానాకరణన్తి సమ్బన్ధో.

౨౩౬. ఞత్తివిపన్నకమ్మాదికథా

౩౮౫. అఞ్ఞత్రాపి ధమ్మాతి ఏత్థ ధమ్మాతి ఉపయోగత్థే నిస్సక్కవచనమేతన్తి ఆహ ‘‘అఞ్ఞత్ర ధమ్మ’’న్తి. ‘‘అఞ్ఞత్రా’’తి నిపాతపయోగే దుతియాతతియాపఞ్చమీసు అఞ్ఞతరస్స సమ్భవతో ఉపయోగవచనమ్పి హోతి. తస్మా వుత్తం ‘‘అయమేవ వా పాఠో’’తి. ‘‘భూతేన వత్థునా’’తి ఇమినా ధమ్మసద్దస్స సచ్చత్థం దస్సేతి. ‘‘ఏసేవ నయో’’తి ఇమినా సద్దసభావమేవ సన్ధాయ అతిదిసతి, న అత్థం. తేన వుత్తం ‘‘ఏత్థ పనా’’తిఆది. సత్థుసాసనన్తి సత్థు ఆణా. సత్థుఆణా నామ ఞత్తిఅనుసావనానం సమ్పదాతి ఆహ ‘‘ఞత్తిసమ్పదా అనుసావనసమ్పదా చా’’తి. ‘‘పటికుట్ఠఞ్చేవ కతఞ్చా’’తి ఇమినా పటికుట్ఠకతన్తి పదస్స ద్వన్దవాక్యం దస్సేతి. పటికుసితబ్బన్తి పటికుట్ఠం, కత్తబ్బన్తి కతం, కమ్మం. తమేవత్థం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘యం అఞ్ఞేసూ’’తిఆది. తత్థ యన్తి కమ్మం.

౩౮౭. పాళియాతి వినయపాళియా. యన్తి కమ్మం, న కరియతీతి సమ్బన్ధో. ఏత్థాతి అట్ఠకథాయం. సో చ ఖోతి సో చ విత్థారో, ఆగతోతి సమ్బన్ధో. కస్మా ఞత్తిదుతియఞత్తిచతుత్థకమ్మానమేవ వసేన ఆగతో, నను ఞత్తిఅపలోకనకమ్మవసేనపి ఆగతేన భవితబ్బన్తి ఆహ ‘‘యస్మా పనా’’తిఆది. ఞత్తిదుతియఞత్తిచతుత్థేసు హాపనం వా అఞ్ఞథా కరణం వా అత్థి వియ ఞత్తికమ్మే నత్థీతి యోజనా. ఞత్తికమ్మే ఞత్తిట్ఠపనతో అఞ్ఞకిచ్చస్స అసమ్భవతో హాపనం వా అఞ్ఞథా కరణం వా నత్థీతి అధిప్పాయో. తానీతి ఞత్తికమ్మఅపలోకనకమ్మాని. సబ్బేసమ్పి కమ్మానన్తి సబ్బేసమ్పి చతున్నం కమ్మానం. పరతోతి పరస్మిం పరివారావసానే (పరి. అట్ఠ. ౪౮౨).

౨౩౭. చతువగ్గకరణాదికథా

౩౮౮. యదిదం కమ్మన్తి యోజనా. తేసన్తి సఙ్ఘానం. కమ్మప్పత్తోతి ఏత్థ కమ్మేన, కమ్మస్స వా పత్తోతి అత్థం పటిక్ఖిపన్తో ఆహ ‘‘కమ్మం పత్తో’’తి. ‘‘సబ్బకమ్మేసు కమ్మపత్తో’’తి పాళినయేన ‘‘కమ్మేసు పత్తో’’తి అత్థోపి యుజ్జతి. లోకవోహారవసేన ‘‘కమ్మేన కమ్మస్స వా పత్తో’’తి అత్థోపి యుజ్జతేవ.

౩౮౯. పరిసతోతి పరిసకారణా. తత్థాతి ‘‘చతువగ్గకరణఞ్చే భిక్ఖవే’’తిఆదిపాఠే, చతువీసతిపుగ్గలేసు వా. కమ్మనానాసంవాసకోతి ఉక్ఖేపనీయకమ్మకతో. లద్ధినానాసంవాసకోతి ఉక్ఖిత్తానువత్తకో. ‘‘హుత్వా’’తి ఇమినా ‘‘భిక్ఖునీచతుత్థో’’తిఆదీసు చతువీసతియా ఠానేసు కిరియావిసేసనభావం దస్సేతి. భిక్ఖునీ చతుత్థీ ఏతస్సాతి భిక్ఖునీచతుత్థో, చతువగ్గో సఙ్ఘోతిఆదినా వచనత్థో కాతబ్బో.

౩౯౩. పరివాసాదీతిఆదిసద్దేన మూలాయకస్సనమానత్తఅబ్భానాని సఙ్గణ్హాతి. తేసన్తి పరివాసాదికమ్మానం. పరతోతి పరస్మిం చూళవగ్గే (చూళవ. అట్ఠ. ౭౫ ఆదయో).

౩౯౪. పటికుట్ఠకతకమ్మస్సాతి పటికుట్ఠస్స హుత్వా కతస్స కమ్మస్స. పకతత్తస్సాతి ఏత్థ పకతిసీలసఙ్ఖాతో అత్తా సభావో ఏతస్సాతి పకతత్తోతి అత్థం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘అవిపన్నసీలస్సా’’తి. సఙ్ఘాదిసేసం అనాపజ్జన్తస్సాపి అవిపన్నసీలత్తా వుత్తం ‘‘పారాజికం అనజ్ఝాపన్నస్సా’’తి. ఇమినా సఙ్ఘాదిసేసం ఆపజ్జన్తోపి పకతత్తోయేవాతి దస్సేతి. సోపి హి ఇధ అవిపన్నసీలో నామ, అఞ్ఞత్థ పన సఙ్ఘాదిసేసస్స సీలవిపత్తిభావతో తం ఆపజ్జన్తోపి విపన్నసీలోయేవ నామ. ఆనన్తరికస్సాతి ఏత్థ అనన్తరసద్దస్స సమ్బన్ధఞ్చ ణికపచ్చయస్స అత్థఞ్చ దస్సేన్తో ఆహ ‘‘అత్తనో అనన్తరం నిసిన్నస్సా’’తి. తత్థ ‘‘అత్తనో’’తి ఇమినా అనన్తరసద్దస్స సమ్బన్ధం దస్సేతి. ‘‘నిసిన్నస్సా’’తి ఇమినా ణికపచ్చయస్స అత్థం దస్సేతి.

౨౩౯. ద్వేనిస్సారణాదికథా

౩౯౫. వత్థుతోతి వత్థుకారణా. తత్థాతి ‘‘ద్వేమా భిక్ఖవే’’తిఆదిపాఠే. ‘‘సన్ధాయ వుత్త’’న్తి ఇమినా ‘‘అప్పత్తో’’తిఆదిసుత్తస్స నేయ్యత్థభావం దస్సేతి. హీతి సచ్చం, యస్మా వా. తన్తి పబ్బాజనీయకమ్మం. పున తన్తి పబ్బాజనీయకమ్మమేవ. ఏస భిక్ఖు అప్పత్తోతి సమ్బన్ధో. కస్మా అప్పత్తోతి ఆహ ‘‘యస్మా’’తిఆది. ఆవేణికలక్ఖణేనాతి అవినా హుత్వా పవత్తేన లక్ఖణేన. అత్తనా అవినా హుత్వా అత్తనో సన్తకేన విసుం భూతేన లక్ఖణేనాతి వుత్తం హోతి. యది అప్పత్తో, కస్మా సునిస్సారితోతి ఆహ ‘‘యస్మా పనస్సా’’తిఆది. అస్సాతి భిక్ఖుస్స, కరేయ్యాతి సమ్బన్ధో. తం చే సఙ్ఘో తజ్జనీయకమ్మాదివసేన నిస్సారేతి, సునిస్సారితోతి సమ్బన్ధో. సోతి భిక్ఖు. యస్మా అనుఞ్ఞాతా, తస్మా సునిస్సారితోతి యోజనా. కిత్తకేన అఙ్గేన అనుఞ్ఞాతాతి ఆహ ‘‘ఏకేనపి అఙ్గేనా’’తి.

౩౯౬. ఓసారణాతి ఏత్థ ఓత్యూపసగ్గవసేన సరధాతు పవేసనత్థోతి ఆహ ‘‘పవేసనా’’తి. తత్థాతి ‘‘ఓసారణా’’తిఆదిపాఠే. ఓసారేతీతి ఏత్థ అబ్భానాదివసేన పవేసనం పటిక్ఖిపన్తో ఆహ ‘‘ఉపసమ్పదకమ్మవసేనా’’తి. సహస్సక్ఖత్తుమ్పీతి పిసద్దో గరహత్థో. ఏకవారాదికే పన కా నామ కథాతి దస్సేతి. సాతిసారాతి సదోసా. తథాతి యథా ఆచరియుపజ్ఝాయా సాతిసారా, తథా. సేసో కారకసఙ్ఘో సాతిసారోతి సమ్బన్ధో. ‘‘హత్థచ్ఛిన్నాదయో పన ద్వత్తింస సుఓసారితా’’తి వుత్తత్తా అన్ధమూగబధిరానం అపబ్బజితానమ్పి ఉపసమ్పదా రుహతీతి దట్ఠబ్బం. తేతి హత్థచ్ఛిన్నాదయో ద్వత్తింస.

౩౯౭. అభూతవత్థువసేనాతి అసచ్చవత్థువసేన, అసంవిజ్జమానవత్థువసేన వా. తత్థాతి ‘‘ఇధ పన భిక్ఖవే’’తిఆదిపాఠే. పటినిస్సజ్జితాతి ఏత్థ తపచ్చయస్స కమ్మత్థే పవత్తభావం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘పటినిస్సజ్జితబ్బా’’తి.

౨౪౧. ఉపాలిపుచ్ఛాకథా

౪౦౦. తత్థాతి ఉపాలిపఞ్హేసు. తస్సపాపియసికాదీహి సద్ధిం ఏకా పుచ్ఛా కతాతి యోజనా. భిక్ఖూనమ్పి వారేతి సమ్బన్ధో. పిసద్దేన ‘‘న కేవలం ఉపాలిపఞ్హేసుయేవ యోజేతబ్బాని, అథ ఖో భిక్ఖూనం వారేపీ’’తి దస్సేతి.

౨౪౨. తజ్జనీయకమ్మకథా

౪౦౭. ‘‘ఇధ పన భిక్ఖవే భిక్ఖు భణ్డనకారకో’’తిఆది వుత్తన్తి సమ్బన్ధో. తత్థాతి ‘‘ఇధ పన భిక్ఖవే’’తిఆదిపాఠే. అనపదానోతి ఏత్థ అపపుబ్బో దాసద్దో అవఖణ్డనత్థోతి ఆహ ‘‘అపదానం వుచ్చతి పరిచ్ఛేదో’’తి. నత్థి అపదానం అవఖణ్డనం ఆపత్తిపరియన్తో ఏతస్సాతి అనపదానోతి వచనత్థో కాతబ్బో. సాయేవ పాళి వుత్తాతి సమ్బన్ధో. తత్థాతి తస్సం పాళియం. కిఞ్చి అత్థవినిచ్ఛయం పాళిఅనుసారేన విదితుం న సక్కా న హోతీతి యోజనా.

ఇతి చమ్పేయ్యక్ఖన్ధకవణ్ణనాయ యోజనా సమత్తా.