౧౫౭. సోణకుటికణ్ణవత్థుకథా

౨౫౭. ఏతేనాతి ‘‘కురరఘరే’’తి పాఠేన. అస్సాతి మహాకచ్చానస్స. పపాతనామకేతి యస్మా మహాతటో ఏత్థ అత్థి, తస్మా పపాతనామకో హోతి. ఏతేనాతి ‘‘పపాతకే పబ్బతే’’తి పాఠేన. అస్సాతి మహాకచ్చానస్స. కోటిఅగ్ఘనకం పిళన్ధనం కణ్ణే ఏతస్సత్థీతి కుటికణ్ణోతి వచనత్థం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘కోటిఅగ్ఘనకం పనా’’తిఆది. పిళన్ధతి అనేనాతి పిళన్ధనం, అలఙ్కారో. దన్తజో చతుత్థక్ఖరో. ‘‘పసాదజనక’’న్తి ఇమినా పసాదం జనేతీతి పాసాదికోతి వచనత్థం దస్సేతి. పసాదనీయన్తి పసాదితబ్బం, పసాదితుం అరహన్తి అత్థో. అత్థవచనన్తి అత్థో వుచ్చతి అనేనాతి అత్థవచనం. పాళియం ఇదాని పోత్థకేసు ‘‘పసాదనీయ’’న్తి పాఠో నత్థి. ‘‘పాసాదిక’’న్తిపదస్స పుబ్బే ‘‘దస్సనీయ’’న్తి పాఠోయేవ అత్థి. ఉత్తమదమథసమథన్తిఏత్థ దమథసద్దస్స ఞాణత్థఞ్చ ఇన్ద్రియసంవరత్థఞ్చ సమథసద్దస్స సమాధత్థఞ్చ చిత్తూపసమత్థఞ్చ దస్సేన్తో ఆహ ‘‘ఉత్తమం దమథఞ్చా’’తిఆది. చసద్దేన ద్వన్దవాక్యం దస్సేతి. విసూకాయికవిప్ఫన్దితానన్తి విసూకాయ పటిపక్ఖాయ పవత్తానం దిట్ఠిచిత్తసఙ్ఖాతానం వివిధచలనానం. ‘‘వీరియిన్ద్రియ’’న్తి ఇమినా యతిన్ద్రియన్తి ఏత్థ యతసద్దో వీరియవాచకోతి దస్సేతి. నాగన్తి ఏత్థ నత్థి ఆగు పాపమేతస్సాతి నాగోతి వచనత్థం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘ఆగువిరహిత’’న్తి కిం దివసతో పట్ఠాయాతి ఆహ ‘‘మమ పబ్బజ్జాదివసతో పట్ఠాయా’’తి. కణ్హా మత్తికా ఉత్తరి ఏత్థాతి కణ్హుత్తరాతి అత్థం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘కణ్హమత్తికుత్తరా’’తి. ‘‘ఉపరీ’’తి ఇమినా ఉత్తరసద్దస్స అత్థం దస్సేతి. ‘‘గున్నం ఖురేహీ’’తి ఇమినా గున్నం ఖురకణ్టకసదిసత్తా గోకణ్టకా నామాతి దస్సేతి. తే గోకణ్టకే రక్ఖితున్తి సమ్బన్ధో. ఏవం ఖరా భూమి హోతీతి యోజనా. ఏతేహీతి ఏరగూఆదీహి చతూహి తిణేహి. తన్తి ఏరగూతిణం. తేనాతి మోరగూతిణేన. జన్తుస్స వణ్ణోతి సమ్బన్ధో. సేనాసనం పఞ్ఞపేసీతి ఏత్థ కిం నామ సేనాసనం పఞ్ఞపేసీతి ఆహ ‘‘భిసిం వా కటసారకం వా పఞ్ఞపేసీ’’తి. పఞ్ఞపేత్వా చ పన సోణస్స ఆరోచేసి. కిం ఆరోచేసీతి ఆహ ‘‘ఆవుసో’’తిఆది. సత్థా వసితుకామోతి సమ్బన్ధో.

౨౫౮. ‘‘తస్స సోణస్సా’’తి ఇమినా పటిభాతు తన్తి ఏత్థ ‘‘త’’న్తిపదం సామ్యత్థే ఉపయోగవచనన్తి దస్సేతి. తన్తి తవ. అట్ఠకవగ్గికానీతి అట్ఠపమాణో, అట్ఠసమూహో వా వగ్గో ఏతేసన్తి అట్ఠకవగ్గికాని. కామసుత్తాదీని (సు. ని. ౭౭౨ ఆదయో) సోళస సుత్తాని. యోతి పుగ్గలో, సమన్నాగతోతి సమ్బన్ధో. అరియోపీతి పిసద్దో న కేవలం సుచిసమన్నాగతోయేవ పాపే న రమతి, అథ ఖో అరియోపీతి దస్సేతి. ‘‘పటిభాతు త’’న్తి పాఠతో యావ ‘‘సుచీతి వుత్త’’న్తి పాఠా కేసుచియేవ అట్ఠకథాపోత్థకేసు అత్థి. అయం ఖ్వస్సాతి ఏత్థ అస్ససద్దో ఆఖ్యాతోతి ఆహ ‘‘భవేయ్యా’’తి. పరిదస్సేసీతి పఞ్చ వరాని పరిచ్ఛిన్దిత్వా దస్సేసి. యం వచనం మే ఉపజ్ఝాయో జానాపేతి, తస్స వచనస్స అయం కాలో భవేయ్యాతి యోజనా.

౨౫౯. వినయధరపఞ్చమేనాతి ఏత్థ ఉపజ్ఝాయపఞ్చమేనాతి అత్థం పటిక్ఖిపన్తో ఆహ ‘‘అనుస్సావనాచరియపఞ్చమేనా’’తి. ఉపాహనకోసకోతి ఉపాహనాయ పక్ఖిపనోకాసో కోసకో. ఏళకచమ్మఅజచమ్మేసు అకప్పియం నామ నత్థి. మిగచమ్మే పన కిఞ్చి వట్టతి, న కిఞ్చి వట్టతి. తం విభజిత్వా దస్సేన్తో ఆహ ‘‘మిగచమ్మే’’తిఆది. ఏతేసంయేవాతి ఏణిమిగాదీనం ఛన్నమేవ. అఞ్ఞేసం పనాతి ఛహి మిగేహి అవసేసానం పన. తేసం చమ్మం న వట్టతీతి సమ్బన్ధో.

గాథాయం మక్కటో చ కాళసీహో చ సరభో చ కదలిమిగో చ కేచి యే వాళమిగా అత్థి, తే చాతి యోజనా. తేసన్తి మక్కటాదీనం.

తత్థాతి గాథాయ, మక్కటాదీసు వా. ‘‘సీహబ్యగ్ఘఅచ్ఛతరచ్ఛా’’తి ఇమినా వాళమిగానం సరూపం దస్సేతి. ఏత్తకాయేవ వాళమిగాతి ఆహ ‘‘న కేవల’’న్తిఆది. ఏతేసంయేవాతి సీహబ్యగ్ఘఅచ్ఛతరచ్ఛానమేవ. న చమ్మం న వట్టతీతి సమ్బన్ధో. యేసన్తి ఛన్నం ఏణిమిగాదీనం. తేతి ఛ ఏణిమిగాదికే. హి సచ్చం సబ్బేసం ఏతేసం వాళమిగానం చమ్మం న వట్టతీతి యోజనా. ఆహరిత్వా వా న దిన్నన్తి ఆహరిత్వా వా హత్థే వా పాదమూలే వా ఠపేత్వా న దిన్నం. ‘‘గణనం న ఉపేతీ’’తి ఇమినా గణనం ఉపగచ్ఛతీతి గణనూపగన్తి అత్థం దస్సేతి. అధిట్ఠితఞ్చాతి అధిట్ఠితం పన. యదాతి యస్మిం కాలే. తతోతి కాలతో.

ఇతి చమ్మక్ఖన్ధకవణ్ణనాయ యోజనా సమత్తా.