౧౨౦. అఫాసుకవిహారకథా

౨౦౯. పవారణాక్ఖన్ధకే అల్లాపోతి ఏత్థ ఆత్యూపసగ్గస్స ఆదికమ్మత్థం, లపధాతుయా చ కథనత్థం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘పఠమవచన’’న్తి. ఆదితో, ఆదిమ్హి వా లపనం కథనం, లపతి అనేనాతి వా అల్లాపో సంయోగే పరే రస్సో. సం పున లపనం, లపతి వా అనేనాతి సల్లాపో. హత్థవిలఙ్ఘకేనాతి ఏత్థ విపుబ్బో లఘిధాతు ఉక్ఖిపనత్థోతి ఆహ ‘‘హత్థుక్ఖేపకేనా’’తి. పసుసంవాసన్తి ఏత్థ పసూతి సబ్బచతుప్పదా. తే హి అఞ్ఞమఞ్ఞం పసన్తి బాధన్తి, మనుస్సాదీహి వా పసీయన్తి బాధీయన్తీతి పసవోతి వుచ్చన్తి. పసూనం వియ సంవాసన్తి పసూనం సంవాసో వియ సంవాసోతి పసుసంవాసో, తం పసుసంవాసం. తమత్థం విత్థారేన్తో ఆహ ‘‘పసవోపి హీ’’తిఆది. తథాతి యథా న కరోన్తి, తథాతి అత్థో. ఏతేపీతి భిక్ఖవోపి. తస్మాతి యస్మా అకంసు, తస్మా. నేసన్తి భిక్ఖూనం. సబ్బత్థాతి సబ్బేసు ఏళకసంవాససపత్తసంవాసేసు. మూగబ్బతన్తి మూగస్స వతం వియ వతన్తి మూగబ్బతం, సుఞ్ఞవచనవతన్తి అత్థో. తిత్థియసమాదానన్తి తిత్థియేహి సమాదాతబ్బం. వతసమాదానన్తి సమాదాతబ్బం వతం. అఞ్ఞమఞ్ఞానులోమతాతి ఏత్థ తాసద్దస్స భావత్థం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘అనులోమభావో’’తి. ఇమినా ‘‘దేవతా’’తిఆదీసు (సం. ని. అట్ఠ. ౧.౧.౧; ఖు. పా. అట్ఠ. ౫.ఏవమిచ్చాదిపాఠవణ్ణనా; సు. ని. అట్ఠ. ౨.అఙ్గలసుత్తవణ్ణనా) వియ తాపచ్చయస్స స్వత్థం ‘‘జనతా’’తిఆదీసు (పే. వ. అట్ఠ. ౪౬౦) వియ సమూహత్థఞ్చ నివత్తేతి. ‘‘అఞ్ఞమఞ్ఞం వత్తు’’న్తి వచనస్స యుత్తిం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘వదన్తు మ’’న్తిఆది. వదన్తం భిక్ఖుం వత్తున్తి యోజనా. ‘‘ఆపత్తీహి వుట్ఠానభావో’’తి ఇమినా ఆపత్తివుట్ఠానతాతి పదస్స పఞ్చమీసమాసఞ్చ తాపచ్చయస్స భావత్థఞ్చ దస్సేతి. ‘‘వినయ’’న్తిఆదినా పురతో కత్వా కరణం పురేక్ఖారో, తస్స భావో పురేక్ఖారతా, వినయం పురేక్ఖారతా వినయపురేక్ఖారతాతి వచనత్థం దస్సేతి. ఏత్థ పురసద్దస్స ఏకారత్తం సద్దసత్థేసు (మోగ్గల్లానబ్యాకరణే ౫.౧౩౪ సుత్తే) వదన్తి. తస్స యుత్తిం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘వదన్తుమ’’న్తిఆది (మోగ్గల్లానబ్యాకరణే ౫.౧౩౪ సుత్తే).

౨౧౦. సబ్బసఙ్గాహికాతి ‘‘సఙ్ఘో పవారేయ్యా’’తి సామఞ్ఞతో వుత్తత్తా సబ్బేసం తేవాచికాదీనం సఙ్గాహకా. ఞత్తీతి ఞాపేతి సఙ్ఘం ఏతాయ వచనాయాతి ఞత్తి. సబ్బసఙ్గాహికభావం విత్థారేన్తో ఆహ ‘‘ఏవఞ్హి వుత్తే’’తిఆది. తేవాచికన్తి తిస్సో వాచా ఏతస్సాతి తేవాచికం, తీహి వాచాహి కత్తబ్బన్తి వా తేవాచికం. ఏసేవ నయో సేసేసుపి. సమానవస్సికన్తి సమానం వస్సం ఏతేసన్తి సమానవస్సా, తేహి కత్తబ్బన్తి సమానవస్సికం. అఞ్ఞన్తి ద్వేవాచికఏకవాచికం.

౨౧౧. అచ్ఛన్తీతి ఏత్థ ఆసధాతుయా ఉపవేసనత్థం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘నిసిన్నావ హోన్తీ’’తి. ‘‘న ఉట్ఠహన్తీ’’తి ఇమినా ఏవఫలం దస్సేతి. తదమన్తరాతి ఏత్థ ‘‘తదన్తరా’’తి వత్తబ్బే వాచాసిలిట్ఠవసేన మకారాగమం కత్వా వుత్తన్తి ఆహ ‘‘తదన్తరా’’తి. తస్స అత్తనో పవారితకాలస్స అన్తరా. ‘‘యావ పవారేన్తీ’’తి పదస్స నియమత్థం దస్సేతుం వుత్తం ‘‘తావతకం కాల’’న్తి. యావాతి నిపాతస్స పయోగత్తా ‘‘తదమన్తరా’’తి ఏత్థ అభివిధిఅవధ్యత్థే పఞ్చమీవిభత్తి హోతీతి దట్ఠబ్బం.