౭. వికాలభోజనసిక్ఖాపదం

౨౪౭. సత్తమే గిరిమ్హీతి పబ్బతమ్హి. సో హి హిమవమనాదివసేన జలం, సారభూతాని చ భేసజ్జాదివత్థూని గిరతి నిగ్గిరతీతి గిరీతి వుచ్చతి. అగ్గసమజ్జోతి ఉత్తమసమజ్జో. ఇమేహి పదేహి అగ్గో సమజ్జో అగ్గసమజ్జో, గిరిమ్హి పవత్తో అగ్గసమజ్జో గిరగ్గసమజ్జోతి అత్థం దస్సేతి. సమజ్జోతి చ సభా. సా హి సమాగమం అజన్తి గచ్ఛన్తి జనా ఏత్థాతి సమజ్జోతి వుచ్చతి. ‘‘గిరిస్స వా’’తిఆదినా గిరిస్స అగ్గో కోటి గిరగ్గో, తస్మిం పవత్తో సమజ్జో గిరగ్గసమజ్జోతి అత్థో దస్సితో. సోతి గిరగ్గసమజ్జో. భవిస్సతి కిరాతి యోజనా. భూమిభాగేతి అవయవిఆధారో, సన్నిపతతీతి సమ్బన్ధో. నటఞ్చ నాటకఞ్చ నటనాటకాని. ‘‘నచ్చం గీతం వాదితఞ్చా’’తి ఇదం తయం ‘‘నాటక’’న్తి వుచ్చతి. తేసన్తి నటనాటకానం. దస్సనత్థన్తి దస్సనాయ చ సవనాయ చ. సవనమ్పి హి దస్సనేనేవ సఙ్గహితం. అపఞ్ఞత్తే సిక్ఖాపదేతి ఊనవీసతివస్ససిక్ఖాపదస్స తావ అపఞ్ఞత్తత్తా. తేతి సత్తరసవగ్గియా. తత్థాతి గిరగ్గసమజ్జం. అథాతి తస్మిం కాలే. నేసన్తి సత్తరసవగ్గియానం అదంసూతి సమ్బన్ధో. విలిమ్పేత్వాతి విలేపనేహి వివిధాకారేన లిమ్పేత్వా.

౨౪౯. ‘‘వికాలే’’తి సామఞ్ఞేన వుత్తేపి విసేసకాలోవ గహేతబ్బోతి ఆహ ‘‘కాలో’’తిఆది. సో చాతి భోజనకాలో చ. మజ్ఝన్హికో హోతీతి యోజనా. తేనేవాతి భోజనకాలస్స అధిప్పేతత్తా ఏవ. అస్సాతి ‘‘వికాలే’’తిపదస్స. ‘‘వికాలో నామ…పే… అరుణుగ్గమనా’’తి పదభాజనేన అరుణుగ్గమనతో యావ మజ్ఝన్హికా కాలో నామాతి అత్థో నయేన దస్సితో హోతి. తతోతి ఠితమజ్ఝన్హికతో. సూరియస్స అతిసీఘత్తా వేగేన ఠితమజ్ఝన్హికం వీతివత్తేయ్యాతి ఆహ ‘‘కుక్కుచ్చకేన పన న కత్తబ్బ’’న్తి. కాలత్థమ్భోతి కాలస్స జాననత్థాయ థూణో. కాలన్తరేతి కాలస్స అబ్భన్తరే.

అవసేసం ఖాదనీయం నామాతి ఏత్థ వినిచ్ఛయో ఏవం వేదితబ్బోతి యోజనా. యన్తి ఖాదనీయం అత్థీతి సమ్బన్ధో. వనమూలాదిపభేదం యమ్పి ఖాదనీయం అత్థి, తమ్పి ఆమిసగతికం హోతీతి యోజనా. సేయ్యథిదన్తి పుచ్ఛావాచకనిపాతసముదాయో. ఇదం ఖాదనీయం సేయ్యథా కతమన్తి అత్థో. ఇదమ్పీతి ఇదం ద్వాదసవిధమ్పి. పిసద్దేన న పూవాదియేవాతి దస్సేతి.

తత్థాతి ద్వాదససు ఖాదనీయేసు, ఆధారే భుమ్మం. మూలతి పతిట్ఠాతి ఏత్థ, ఏతేనాతి వా మూలం. ఖాదితబ్బన్తి ఖాదనీయం. మూలమేవ ఖాదనీయం మూలఖాదనీయం, తస్మిం వినిచ్ఛయో ఏవం వేదితబ్బోతి యోజనా. మూలకమూలాదీని లోకసఙ్కేతో పదేసతోయేవ వేదితబ్బాని. తం తఞ్హి నామం అజానన్తానం అతిసమ్మూళ్హకారణత్తా సహ పరియాయన్తరేన వచనత్థం వక్ఖామ. సూపస్స హితం సూపేయ్యం, సూపేయ్యం పణ్ణం ఏతేసన్తి సూపేయ్యపణ్ణా, తేసం మూలాని సూపేయ్యపణ్ణమూలాని. ఆమీయతి అన్తో పవేసీయతీతి ఆమిసో, ఆకారో అన్తోకరణత్థో, ఆమిసస్స గతి వియ గతి ఏతేసన్తి ఆమిసగతికాని . ఏత్థాతి మూలేసు. జరడ్ఢన్తి జరభూతం ఉపడ్ఢం. అఞ్ఞమ్పీతి వజకలిమూలతో అఞ్ఞమ్పి.

యాని పన మూలాని వుత్తాని, తాని యావజీవికానీతి యోజనా. పాళియం వుత్తానీతి సమ్బన్ధో. ఖాదనీయత్థన్తి ఖాదనీయస్స, ఖాదనీయే వా విజ్జమానం, ఖాదనీయేన వా కాతబ్బం కిచ్చం, పయోజనం వాతి ఖాదనీయత్థం. ‘‘ఖాదనీయే’’తిఇమినా ‘‘తత్థ వుత్తాభిధమ్మత్థా’’తిఆదీసు వియ ఖాదనీయత్థపదస్స ఉత్తరపదత్థపధానభావం దస్సేతి. తత్థ ఖాదనీయస్స, ఖాదనీయే వా విజ్జమానం, ఖాదనీయేన వా కాతబ్బం కిచ్చం నామ జిఘచ్ఛాహరణమేవ. యఞ్హి పూవాదిఖాదనీయం ఖాదిత్వా జిఘచ్ఛాహరణం హోతి, తస్స కిచ్చం కిచ్చం నామాతి వుత్తం హోతి. తం కిచ్చం, పయోజనం వా నేవ ఫరన్తి, నేవ నిప్ఫాదేన్తి. ఏసేవ నయో ‘‘న భోజనీయే భోజనీయత్థం ఫరన్తీ’’తిఏత్థాపి.

తేసన్తి మూలానం అన్తో, లక్ఖణన్తి వా సమ్బన్ధో. ఏకస్మిం జనపదే ఖాదనీయత్థభోజనీయత్థేసు ఫరమానేసు అఞ్ఞేసుపి జనపదేసు ఫరన్తియేవాతి దస్సనత్థం ‘‘తేసు తేసు జనపదేసూ’’తి విచ్ఛాపదం వుత్తం. కిఞ్చాపి హి బహూసు జనపదేసు పథవీరసఆపోరససమ్పత్తివసేన ఖాదనీయత్థభోజనీయత్థం ఫరమానమ్పి ఏకస్మిం జనపదే పథవీరసఆపోరసవిపత్తివసేన అఫరమానం భవేయ్య, వికారవసేన పన తత్థ పవత్తత్తా తం జనపదం పమాణం న కాతబ్బం, గహేతబ్బమేవాతి వుత్తం హోతి. పకతిఆహారవసేనాతి అఞ్ఞేహి యావకాలిక, సత్తాహకాలికేహి అమిస్సితం అత్తనో పకతియావ ఆహారకిచ్చకరణవసేన. ‘‘మనుస్సాన’’న్తిఇమినా అఞ్ఞేసం తిరచ్ఛానాదీనం ఖాదనీయత్థభోజనీయత్థం ఫరమానమ్పి న పమాణన్తి దస్సేతి. తన్తి మూలం. హీతి సచ్చం. నామసఞ్ఞాసూతి నామసఙ్ఖాతాసు సఞ్ఞాసు.

యథా మూలే లక్ఖణం దస్సితం, ఏవం కన్దాదీసుపి యం లక్ఖణం దస్సితన్తి యోజనా. న కేవలం పాళియం ఆగతానం హలిద్దాదీనం మూలంయేవ యావజీవికం హోతి, అథ ఖో తచాదయోపీతి ఆహ ‘‘యఞ్చేత’’న్తిఆది. యం ఏతం అట్ఠవిధన్తి సమ్బన్ధో.

ఏవం మూలఖాదనీయే వినిచ్ఛయం దస్సేత్వా ఇదాని కన్దఖాదనీయే తం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘కన్దఖాదనీయే’’తిఆది. తత్థ కన్దఖాదనీయేతి కం సుఖం దదాతీతి కన్దో, పదుమాదికన్దో, సుఖస్స అదాయకా పన కన్దా రుళ్హీవసేన కన్దాతి వుచ్చన్తి, కన్దో ఏవ ఖాదనీయం కన్దఖాదనీయం, తస్మిం వినిచ్ఛయో ఏవం వేదితబ్బోతి యోజనా. ఏసేవ నయో ఉపరిపి. యన్తి కన్దం. ఇమినా తంసద్దానపేక్ఖో యంసద్దోపి అత్థీతి ఞాపేతి. తత్థాతి కన్దఖాదనీయే. తరుణో, సుఖఖాదనీయోతి విసేసనపదాని యథావచనం ఉపరిపి యోజేతబ్బాని. ఏవమాదయో ఫరణకకన్దా యావకాలికాతి సమ్బన్ధో.

అధోతోతి విసరసో ఉదకేన అధూనితో. తేతి కన్దా సఙ్గహితాతి సమ్బన్ధో.

మూలే అలతి పవత్తతీతి ముళాలో, ఉదకతో వా ఉద్ధటమత్తే మిలతి నిమిలతీతి ముళాలం. ఏవమాది ఫరణకముళాలం యావకాలికన్తి యోజనా. తం సబ్బమ్పీతి సబ్బమ్పి తం ముళాలం సఙ్గహితన్తి సమ్బన్ధో.

మసతి విజ్ఝతీతి మత్థకో. ఏవమాది మత్థకో యావకాలికోతి యోజనా. జరడ్ఢబున్దోతి జరభూతఅడ్ఢసఙ్ఖాతో పాదో.

ఖనీయతి అవదారీయతీతి ఖన్ధో, ఖాయతీతి వా ఖన్ధో. ‘‘అన్తోపథవీగతో’’తిపదం ‘‘సాలకల్యాణిఖన్ధో’’తిపదేనేవ యోజేతబ్బం, న అఞ్ఞేహి. ఏవమాది ఖన్ధో యావకాలికోతి యోజనా. అవసేసాతి తీహి దణ్డకాదీహి అవసేసా.

తచతి సంవరతి పటిచ్ఛాదేతీతి తచో. సరసోతి ఏత్థ ఏవకారో యోజేతబ్బో, సరసో ఏవాతి అత్థో. తేసం సఙ్గహోతి సమ్బన్ధో. హీతి సచ్చం. ఏతన్తి కసావభేసజ్జం, ‘‘అనుజానామి …పే… భోజనీయత్థ’’న్తి వచనం వా. ఏత్థాతి కసావభేసజ్జే. ఏతేసమ్పీతి మత్థకఖన్ధత్తచానమ్పి.

పతతీతి పత్తం. ఏతేసన్తి మూలకాదీనం. ఏవరూపాని పత్తాని చ ఏకంసేన యావకాలికానీతి యోజనా. యా లోణీ ఆరోహతి, తస్సా లోణియా పత్తం యావజీవికన్తి యోజనా. దీపవాసినోతి తమ్బపణ్ణిదీపవాసినో, జమ్బుదీపవాసినో వా. యాని వా ఫరన్తీతి వుత్తానీతి సమ్బన్ధో. తేసన్తి నిమ్బాదీనం. ఇదం పదం పుబ్బపరాపేక్ఖకం, తస్మా ద్విన్నం మజ్ఝే వుత్తన్తి దట్ఠబ్బం. పణ్ణానం అన్తో నత్థీతి సమ్బన్ధో.

పుప్ఫతి వికసతీతి పుప్ఫం. ఏవమాది పుప్ఫం యావకాలికన్తి యోజనా. తస్సాతి పుప్ఫస్స. అస్సాతి ఏవమేవ.

ఫలతీతి ఫలం. యానీతి ఫలాని. ఫరన్తీతి సమ్బన్ధో. నేసన్తి ఫలానం పరియన్తన్తి సమ్బన్ధో. యాని వుత్తాని, తాని యావజీవికానీతి యోజనా. తేసమ్పీతి ఫలానమ్పి పరియన్తన్తి సమ్బన్ధో.

అసీయతి ఖిపీయతి, ఛడ్డీయతీతి వా అట్ఠి. ఏవమాదీని ఫరణకాని అట్ఠీని యావకాలికానీతి యోజనా. తేసన్తి అట్ఠీనం.

పిసీయతి చుణ్ణం కరీయతీతి పిట్ఠం. ఏవమాదీని ఫరణకాని పిట్ఠాని యావకాలికానీతి యోజనా. అధోతకన్తి ఉదకేన అధూనితం. తేసన్తి పిట్ఠానం.

నిరన్తరం అసతి సమ్బజ్ఝతీతి నియ్యాసో. సేసాతి ఉచ్ఛునియ్యాసతో సేసా. పాళియం వుత్తనియ్యాసాతి సమ్బన్ధో. తత్థాతి నియ్యాసఖాదనీయే. సఙ్గహితానం నియ్యాసానం పరియన్తన్తి యోజనా. ఏవన్తిఆది నిగమనం.

వుత్తమేవాతి హేట్ఠా పఠమపవారణసిక్ఖాపదే వుత్తమేవాతి. సత్తమం.