౪. కాణమాతాసిక్ఖాపదం

౨౩౦. చతుత్థే ‘‘నకులమాతాతి’’ఆదీసు (అ. ని. ౧.౨౬౬; అ. ని. అట్ఠ. ౧.౧.౨౬౬) నకులస్స భగవతో మాతా నకులమాతాతి చ నకులఞ్చ భగవతో తం మాతా చాతి నకులమాతాతి చ అత్థో సమ్భవతి, ‘‘ఉత్తరమాతాతి’’ఆదీసు ఉత్తరాయ మాతా ఉత్తరమాతాతి అత్థోయేవ సమ్భవతి. తేసు ‘‘ఉత్తరమాతా’’తిపదస్సేవ ‘‘కాణమాతా’’తిపదస్స కాణాయ మాతా కాణమాతాతి అత్థోయేవ సమ్భవతీతి ఆహ ‘‘కాణాయ మాతా’’తి. తస్సా ధీతుయా ‘‘కాణా’’తినామేన విస్సుతభావం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘సా కిరా’’తిఆది. సాతి దారికా విస్సుతా అహోసీతి సమ్బన్ధో. అస్సాతి మహాఉపాసికాయ. యే యేతి పురిసా. ‘‘రాగేన కాణా హోన్తీ’’తిఇమినా కణన్తి నిమిలన్తి రాగేన పురిసా ఏతాయాతి కాణాతి అత్థం దస్సేతి. తస్సాతి కాణాయ. ఆగతన్తి ఏత్థ భావత్థే తోతి ఆహ ‘‘ఆగమన’’న్తి. అధిప్పాయోతి ‘‘కిస్మిం వియా’’తిపదస్స, కాణమాతాయ వా అధిప్పాయో. రిత్తాతి తుచ్ఛా, సుఞ్ఞాతి అత్థో. ‘‘అస్మిం గమనే’’తిఇమినా బాహిరత్థసమాసం దస్సేతి. ‘‘అరియసావికా’’తిఆదినా అరియానం భిక్ఖూహి అపటివిభత్తభోగం దస్సేతి. న కేవలం కిఞ్చి పరిక్ఖయం అగమాసి, అథ ఖో సబ్బన్తి ఆహ ‘‘సబ్బం పరిక్ఖయం అగమాసీ’’తి. కాణాపీతి పిసద్దో న కేవలం మాతాయేవ మగ్గఫలభాగినీ అహోసి, అథ ఖో కాణాపి సోతాపన్నా అహోసీతి దస్సేతి. సోపి పురిసోతి కాణాయ పతిభూతో సోపి పురిసో. పకతిట్ఠానేయేవాతి జేట్ఠకపజాపతిట్ఠానేయేవ.

౨౩౧. ఇమస్మిం పన వత్థుస్మిన్తి ఇమస్మిం పూవవత్థుస్మిం. ఏతన్తి పాథేయ్యవత్థుం. అరియసావకత్తాతి అరియభూతస్స సావకస్స భావతో, అరియస్స వా సమ్మాసమ్బుద్ధస్స సావకభావతో.

౨౩౩. పహేణకపణ్ణాకారసద్దానం అఞ్ఞమఞ్ఞవేవచనత్తా వుత్తం ‘‘పహేణకత్థాయాతి పణ్ణాకారత్థాయా’’తి. ఇధాతి ‘‘పూవేహి వా’’తిపదే, సిక్ఖాపదే వా. బద్ధసత్తూతి మధుసక్ఖరాదీహి మిస్సేత్వా బద్ధసత్తు. థూపీకతన్తి థూపీకతం కత్వా.

‘‘ద్వత్తిపత్తపూరే’’తిపదస్స విసేసనుత్తరభావం దస్సేతుం వుత్తం ‘‘పూరే పత్తే’’తి. ద్వే వా తయో వా పత్తాతి ద్వత్తిపత్తా, వాసద్దత్థే సఙ్ఖ్యోభయబాహిరత్థసమాసో, తిసద్దపరత్తా ద్విస్స చ అకారో హోతి, ద్వత్తిపత్తా చ తే పూరా చాతి ద్వత్తిపత్తపూరా, తే ద్వత్తిపత్తపూరే గహేత్వాతి యోజనా. ‘‘ఆచిక్ఖితబ్బ’’న్తి వుత్తవచనస్స ఆచిక్ఖనాకారం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘అత్ర మయా’’తిఆది. తేనాపీతి దుతియేనాపి. పఠమభిక్ఖు ఏకం గహేత్వా దుతియభిక్ఖుస్స ఆరోచనఞ్చ దుతియభిక్ఖు ఏకం గహేత్వా తతియభిక్ఖుస్స ఆరోచనఞ్చ అతిదిసన్తో ఆహ ‘‘యేనా’’తిఆది. తత్థ యేనాతి పఠమభిక్ఖునా. పటిక్కమన్తి భుఞ్జీత్వా ఏత్థాతి పటిక్కమనన్తి వుత్తే అసనసాలావ గహేతబ్బాతి ఆహ ‘‘అసనసాల’’న్తి. యత్థాతి యస్సం అసనసాలాయం. ముఖోలోకనం న వట్టతీతి ఆహ ‘‘అత్తనో’’తిఆది. అఞ్ఞత్థాతి పటిక్కమనతో అఞ్ఞత్థ. అస్సాతి భిక్ఖుస్స.

‘‘సంవిభజితబ్బ’’న్తి వుత్తవచనస్స సంవిభజనాకారం దస్సేతుం వుత్తం ‘‘సచే తయో’’తిఆది. యథామిత్తన్తి యస్స యస్స మిత్తస్స. అకామాతి న కామేన. కారణత్థే చేతం నిస్సక్కవచనం.

౨౩౫. అన్తరామగ్గేతి మగ్గస్స అన్తరో అన్తరామగ్గో, సుఖుచ్చారణత్థం మజ్ఝే దీఘో, తస్మిం. బహుమ్పి దేన్తానం ఏతేసం ఞాతకపవారితానం బహుమ్పి పటిగ్గణ్హన్తస్సాతి యోజనా. అట్ఠకథాసు పన వుత్తన్తి సమ్బన్ధో. అట్ఠకథానం వచనం పాళియా న సమేతీతి. చతుత్థం.