౪. పఠమసేనాసనసిక్ఖాపదం

౧౦౮. చతుత్థే హిమమేవ హిమన్తో, హిమన్తే నియుత్తో హేమన్తికో, కాలోతి ఆహ ‘‘హేమన్తకాలే’’తి. ఓతాపేన్తా పక్కమింసూతి సమ్బన్ధో. కాలసద్దస్స సమ్బన్ధిసద్దత్తా సమ్బన్ధాపేక్ఖోతి ఆహ ‘‘యస్స కస్సచీ’’తి. హిమవస్సేనాతి హిమేన చ వస్సేన చ.

౧౧౦. ‘‘వస్సికో’’తి న సఙ్కేతాతి అవస్సికసఙ్కేతా. ‘‘అట్ఠ మాసే’’తి సామఞ్ఞతో వుత్తేపి ‘‘అవస్సికసఙ్కేతే’’తి విసేసితత్తా హేమన్తికగిమ్హికమాసాయేవ గహేతబ్బాతి ఆహ ‘‘చత్తారో హేమన్తికే’’తిఆది. యత్థాతి యస్మిం రుక్ఖే. న ఊహదన్తీతి సమ్బన్ధో. ‘‘కాకా వా’’తి ఏత్థ వాసద్దో సమ్పిణ్డనత్థో. తేనాహ ‘‘అఞ్ఞే వా సకున్తా’’తి. తస్మాతి యస్మా అనుజానాతి, తస్మా. యత్థాతి యస్మిం రుక్ఖే, విస్సమిత్వా గచ్ఛన్తీతి యోజనా. యస్మిన్తి రుక్ఖే, కత్వా వసన్తీతి యోజనా. అట్ఠ మాసే ఏవాతి సమ్భవతో ఆహ ‘‘యేసు జనపదేసూ’’తిఆది. తేసుపీతి జనపదేసుపి. అవస్సికసఙ్కేతే ఏవాతి సమ్భవతో ఆహ ‘‘యత్థా’’తిఆది. యత్థాతి యేసు జనపదేసు. ‘‘విగతవలాహకం విసుద్ధం నభం హోతీ’’తి ఇమినా సచే అవిగతవలాహకం అవిసుద్ధం నభం హోతి, నిక్ఖిపితుం న వట్టతీతి దీపేతి. ‘‘ఏవరూపే కాలే’’తి పదం ‘‘నిక్ఖిపితుం వట్టతీ’’తి పదే ఆధారో.

అబ్భోకాసికేనాపీతి అబ్భోకాసధుతఙ్గయుత్తేనాపి. పిసద్దో రుక్ఖమూలికస్స అపేక్ఖకో. వత్తం విత్థారేన్తో ఆహ ‘‘తస్స హీ’’తిఆది. తస్సాతి అబ్భోకాసికస్స. హిసద్దో విత్థారజోతకో. తత్థేవాతి పుగ్గలికమఞ్చకేయేవ. సఙ్ఘికం మఞ్చన్తి సమ్బన్ధో. వీతమఞ్చకోతి వాయితమఞ్చకో. తస్మిన్తి వీతమఞ్చకే. పురాణమఞ్చకో నస్సన్తోపి అనగ్ఘోతి ఆహ ‘‘పురాణమఞ్చకో గహేతబ్బో’’తి. చమ్మేన అవనహితబ్బోతి ఓనద్ధో, సో ఏవ ఓనద్ధకో. గహేత్వా చ పన పఞ్ఞపేత్వా నిపజ్జితుం న వట్టతీతి యోజనా. అసమయేతి వస్సికసఙ్ఖాతే అకాలే. చతుగ్గుణేనాపీతి చతుపటలేనపి. వట్టన్తి వలాహకా ఆవట్టన్తి అస్మిం సమయేతి వట్టులో, సో ఏవ వట్టలికో, సత్తాహం వట్టలికో, సత్తాహో వా వట్టలికో సత్తాహవట్టలికో, సో ఆది యేసం తానీతి సత్తాహవట్టలికాదీని. ఆదిసద్దేన సత్తాహతో ఊనాధికాని గహేతబ్బాని. కాయానుగతికత్తాతి కాయం అనుగమకత్తా కాయసదిసత్తాతి అత్థో.

పణ్ణకుటీసూతి పణ్ణేన ఛాదితకుటీసు. సభాగభిక్ఖూనన్తి అత్తనా సభాగభిక్ఖూనం, సన్తికన్తి సమ్బన్ధో. అనోవస్సకే ఠానేతి యోజనా. లగ్గేత్వాతి లమ్బేత్వా, అయమేవ వా పాఠో. ‘‘సమ్మజ్జని’’న్తి పదం ‘‘గహేత్వా’’తి పదే అవుత్తకమ్మం, ‘‘ఠపేతబ్బా’’తి పదే వుత్తకమ్మం. ధోవిత్వాతి సమ్మజ్జనిం సుద్ధం కత్వా. ఉపోసథాగారాదీసూతిఆదిసద్దేన పరివేణాదీని గహేతబ్బాని.

యో పన భిక్ఖు గన్తుకామో హోతి, తేనాతి యోజనా. తత్థాతి సాలాయం. యత్థ కత్థచీతి యస్మిం కిస్మిఞ్చి ఠానే. పాకతికట్ఠానేతి పకతియా గహితట్ఠానే. తత్ర తత్రేవాతి తేసు తేసు చేతియఙ్గణాదీసుయేవ. అసనసాలన్తి అసన్తి భక్ఖన్తి అస్సం సాలాయన్తి అసనా, అసనా చ సా సాలా చేతి అసనసాలా, భోజనసాలాతి అత్థో. తత్రాతి తస్స సమ్మజ్జన్తస్స, తస్మిం ‘‘వత్తం జానితబ్బ’’న్తి పాఠే వా. మజ్ఝతోతి పవిత్తతో, సుద్ధట్ఠానతోతి అత్థో. పాదట్ఠానాభిముఖాతి సమ్మజ్జన్తస్స పాదట్ఠానం అభిముఖా. వాలికా హరితబ్బాతి పంసు చ వాలికా చ అపనేతబ్బా. సమ్ముఞ్చనీసలాకాయ పరం పేల్లేతబ్బాతి అధిప్పాయో. బహీతి సమ్మజ్జితబ్బతలతో బహి.

౧౧౧. మసారకోతీతి ఏత్థ ఇతిసద్దో నామపరియాయో, మసారకో నామాతి అత్థో. ఏవం బున్దికాబద్ధోతీతిఆదీసుపి. పాదే మసిత్వా విజ్ఝిత్వా తత్థ అటనియో పవేసేతబ్బా ఏత్థాతి మసారకో. బున్దో ఏవ బున్దికో, పాదో, తస్మిం ఆబద్ధా బన్ధితా అటనీ యస్సాతి బున్దికాబద్ధో. కుళీరస్స పాదో వియ పాదో యస్సాతి కుళీరపాదకో, యథా కుళీరో వఙ్కపాదో హోతి, ఏవం వఙ్కపాదోతి వుత్తం హోతి. ఆహచ్చ అఙ్గే విజ్ఝిత్వా తత్థ పవేసితో పాదో యస్సాతి ఆహచ్చపాదకో. ఆణిన్తి అగ్గఖిలం. మఞ్చతి పుగ్గలం ధారేతీతి మఞ్చో. పీఠతి విసమదుక్ఖం హింసతీతి పీఠం. పణవోతి ఏకో తూరియవిసేసో, తస్స సణ్ఠానం కత్వాతి అత్థో. తఞ్హి ఏతరహి బుద్ధపటిమస్స పల్లఙ్కసణ్ఠానం హోతి. తన్తి కోచ్ఛం. కరోన్తి కిరాతి సమ్బన్ధో. ఏత్థాతి సేనాసనపరిభోగే. హీతి సచ్చం. తన్తి కోచ్ఛం మహగ్ఘం హోతి, మహగ్ఘత్తా భద్దపీఠన్తిపి వుచ్చతి. యేనాతి యేన భిక్ఖునా. ‘‘థామమజ్ఝిమస్సా’’తి పదేన పమాణమజ్ఝిమం నివత్తేతి.

ఏత్థాతి ‘‘అనాపుచ్ఛం వా గచ్ఛేయ్యా’’తి పదే. థేరో ఆణాపేతీతి యోజనా. ఆణాపేతీతి చ ఆణ-ధాతుయా ఏవ పేసనసఙ్ఖాతస్స హేత్వత్థస్స వాచకత్తా ణాపేసద్దో స్వత్థోవ. సోతి దహరో. తథాతి యథా థేరేన వుత్తో, తథా కత్వాతి అత్థో. తత్థాతి దివాట్ఠానే, మఞ్చపీఠే వా. తతోతి ఠపనకాలతో. పరిబున్ధేతి హిం సేతీతి పలిబోధో, పరిసద్దో ఉపసగ్గో, సో వికారవసేన అఞ్ఞథా జాతో. సో పలిబోధో అఞ్ఞత్థ ఆవాసాదికో, ఇధ పన సన్థరాపితమఞ్చాదికో. సాయన్తి సాయన్హే, భుమ్మత్థే చేతం ఉపయోగవచనం. థేరో భణతీతి సమ్బన్ధో. తత్థాతి మఞ్చపీఠే. ‘‘బాలో హోతీ’’తి వత్వా తస్స అత్థం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘అనుగ్గహితవత్తో’’తి. అనుగ్గహితం వత్తం యేనాతి అనుగ్గహితవత్తో, థేరో. తజ్జేతీతి ఉబ్బేజేతి. తస్మిన్తి దహరే. అస్సాతి థేరస్స.

ఆణత్తిక్ఖణేయేవాతి థేరస్స పేసనక్ఖణేయేవ. దహరో వదతీతి యోజనా. ‘‘థేరో’’తి పదం ‘‘వత్వా గచ్ఛతీ’’తి పదద్వయే కత్తా, ‘‘కారేతబ్బో’’తి పదే కమ్మం. నన్తి మఞ్చపీఠం, ‘‘పఞ్ఞపేత్వా’’తిపదమపేక్ఖియ ఏవం వుత్తం. నన్తి దహరం వా. ‘‘వత్వా’’తి పదమపేక్ఖియ ఏవం వుత్తం. తత్థేవాతి మఞ్చపీఠేయేవ. అస్సాతి థేరస్స. తత్థాతి దివాట్ఠానే. భోజనసాలతో అఞ్ఞత్థ గచ్ఛన్తోతి భోజనసాలతో నిక్ఖమిత్వా మఞ్చపీఠపఞ్ఞాపనట్ఠానతో అఞ్ఞం ఠానం గచ్ఛన్తో, థేరోతి యోజనా. తత్థేవాతి దివాట్ఠానేయేవ. యత్రిచ్ఛతీతి యం ఠానం గన్తుమిచ్ఛతీతి అత్థో. అన్తరసన్నిపాతేతి సకలం అహోరత్తం అసన్నిపాతేత్వా అన్తరే సన్నిపాతే సతీతి యోజనా.

తత్థాతి తస్మిం ఠానే. ఆగన్తుకా గణ్హన్తీతి సమ్బన్ధో. తతోతి గణ్హనతో. తేసన్తి ఆగన్తుకానం. యేహీతి ఆవాసికో వా హోతు, ఆగన్తుకో వా, యేహి భిక్ఖూహి. తేతి నిసిన్నకభిక్ఖూ. ఉద్ధం పాళిపాఠం సారేతి పవత్తేతీతి ఉస్సారకో. ధమ్మకథాయం సాధూతి ధమ్మకథికో. తస్మిన్తి ఉస్సారకే వా ధమ్మకథికే వా. అహోరత్తన్తి అహో చ రత్తి చ అహోరత్తం, అచ్చన్తసంయోగపదం. ఇతరస్మిన్తి పఠమం నిసిన్నభిక్ఖుతో అఞ్ఞస్మిం భిక్ఖుమ్హీతి యోజనా. అన్తోఉపచారట్ఠేయేవాతి లేడ్డుపాతసఙ్ఖాతస్స ఉపచారస్స అన్తో ఠితేయేవ, అనాదరే చేతం భుమ్మం. సబ్బత్థాతి ఆపత్తివారఅనాపత్తివారేసు.

౧౧౨. చిమిలికం వాతిఆదీసు వినిచ్ఛయో ఏవం వేదితబ్బోతి యోజనా. తన్తి చిమిలికత్థరణం. ఉత్తరి అత్థరితబ్బన్తి ఉత్తరత్థరణన్తి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘ఉత్తరత్థరణం నామా’’తిఆది. భూమియన్తి సుధాదిపరికమ్మేన అకతాయం పకతిభూమియం. చమ్మఖణ్డోతి ఏత్థ చమ్మంయేవ అన్తే ఖణ్డత్తా ఛిన్నత్తా చమ్మఖణ్డోతి వుచ్చతి. నను సీహచమ్మాదీని న కప్పన్తీతి ఆహ ‘‘అట్ఠకథాసు హీ’’తిఆది. హీతి సచ్చం. తస్మాతి యస్మా న దిస్సతి, తస్మా. పరిహరణేయేవాతి అత్తనో సన్తకన్తి పరిచ్ఛిన్దిత్వా, పుగ్గలికన్తి వా పరిగ్గహేత్వా తం తం ఠానం హరణేయేవ. పాదో పుఞ్ఛీయతి సోధీయతి ఏతాయాతి పాదపుఞ్ఛనీతి కత్వా రజ్జుపిలోతికాయో పాదపుఞ్ఛనీతి వుచ్చతీతి ఆహ ‘‘పాదపుఞ్ఛనీ నామా’’తిఆది. మయసద్దలోపం కత్వా ఫలకపీఠన్తి వుత్తన్తి ఆహ ‘‘ఫలకపీఠం నామ ఫలకమయం పీఠ’’న్తి. ఫలకఞ్చ పీఠఞ్చ ఫలకపీఠన్తి వా దస్సేతుం వుత్తం ‘‘అథ వా’’తి. ఏతేనాతి ‘‘ఫలకపీఠ’’న్తి పదేన. ‘‘సఙ్గహిత’’న్తి పదే కరణం, కత్తా వా. బీజనిపత్తకన్తి చతురస్సబీజనీయేవ సకుణపత్తసదిసత్తా బీజనిపత్తకం, సదిసత్థే కో. ‘‘అజ్ఝోకాసే’’తి పదం ‘‘పచిత్వా’’తి పదే ఆధారో. అగ్గిసాలాయన్తి అగ్గినా పచనసాలాయం. పబ్భారేతి లేణసదిసే పబ్భారే. యత్థాతి యస్మిం ఠానే.

యస్మిన్తి పుగ్గలే. ‘‘అత్తనో పుగ్గలికమివ హోతీ’’తి ఇమినా అనాపత్తీతి దస్సేతి.

౧౧౩. యో భిక్ఖు వా లజ్జీ హోతి, తథారూపం భిక్ఖుం వా తి యోజనా. ‘‘లజ్జీ హోతీ’’తి వత్వా తస్స అత్థం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘అత్తనో పలిబోధం వియ మఞ్ఞతీ’’తి. యోతి ఆపుచ్ఛకో భిక్ఖు. ‘‘కేనచి ఉపద్దుతం హోతీ’’తి సఙ్ఖేపేన వుత్తమత్థం విత్థారేన్తో ఆహ ‘‘సచేపి హీ’’తిఆది. హిసద్దో విత్థారజోతకో. వుడ్ఢతరో భిక్ఖు గణ్హాతీతి సమ్బన్ధో. తం పదేసన్తి సేనాసనట్ఠపితట్ఠానం. ఆపదాసూతి విపత్తీసూతి. చతుత్థం.