౩. ఉజ్ఝాపనకసిక్ఖాపదం

౧౦౩. తతియే భిక్ఖూ ఉజ్ఝాపేన్తీతి ఏత్థ ‘‘భిక్ఖూ’’తి కారితకమ్మత్తా కరణత్థే ఉపయోగవచనన్తి ఆహ ‘‘తేహి భిక్ఖూహీ’’తి. ఓకారవిపరీతో ఉకారోతి చ ఝేసద్దో ఞాణత్థోతి చ దస్సేన్తో ఆహ ‘‘అవజానాపేన్తీ’’తి. ‘‘తం ఆయస్మన్త’’న్తి పదం ‘‘అవజానాపేన్తీ’’తి పదే ధాతుకమ్మం. అనేకత్థత్తా ధాతూనం ఝేసద్దో ఓలోకనత్థో చ చిన్తనత్థో చ హోతి, తేనాహ ‘‘ఓలోకాపేన్తీ’’తిఆది. ఏత్థాతి ‘‘భిక్ఖూ ఉజ్ఝాపేన్తీ’’తి పదే. ఛన్దాయాతి ఛన్దత్థం. యేసం సేనాసనాని చ పఞ్ఞపేతి, భత్తాని చ ఉద్దిసతి, తేసం అత్తని పేమత్థన్తి అత్థో. అట్ఠకథాయం పన ‘‘ఛన్దాయాతి ఛన్దేనా’’తి వుత్తం. ఇమినా లిఙ్గవిపల్లాసనయో వుత్తో. పరేసం అత్తనో పేమేనాతి అత్థో. పక్ఖపాతేనాతి అత్తనో పక్ఖే పాతాపనేన.

౧౦౫. ఉజ్ఝాపేన్తి అనేనాతి ఉజ్ఝాపనకం. ఖియ్యన్తి అనేనాతి ఖియ్యనకన్తి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘యేన వచనేనా’’తిఆది.

౧౦౬. ఉపసమ్పన్నం సఙ్ఘేన సమ్మతం మఙ్కుకత్తుకామోతి సమ్బన్ధం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘ఉపసమ్పన్నం సఙ్ఘేన సమ్మత’’న్తిఆది. సమ్బజ్ఝనం సమ్బన్ధో, కాతబ్బోతి యోజనా. ఉపసమ్పన్నస్స సఙ్ఘేన సమ్మతస్స అవణ్ణం కత్తుకామో అయసం కత్తుకామోతి విభత్తివిపరిణామేన సమ్బన్ధం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘విభత్తివిపరిణామో కాతబ్బో’’తి. ‘‘వసేనా’’తి పదం విభత్తివిపరిణామో కాతబ్బో’’తి పదే విసేసనం. యస్మా విసేసో నత్థి, తస్మా కతన్తి యోజనా. తన్తి ‘‘ఖియ్యనక’’న్తి పదం. సో చ భిక్ఖూతి ఉజ్ఝాపనకో చ ఖియ్యనకో చ సో చ భిక్ఖు. అథాతి తస్మా ఉజ్ఝాపనకఖియ్యనకకరత్తా. అస్సాతి భిక్ఖునో. అస్సాతి భవేయ్య.

‘‘ఉపసమ్పన్న’’న్తి పదం ‘‘ఉజ్ఝాపేతీ’’తి పదే ధాతుకమ్మం ‘‘అనుపసమ్పన్న’’న్తి పదం కారితకమ్మం, ‘‘అనుపసమ్పన్న’’న్తి పదం ‘‘ఉజ్ఝాపేతీ’’తి కారితకిరియం అపేక్ఖిత్వా కమ్మం హోతి. ‘‘ఖియ్యతీ’’తి సుద్ధకిరియాయ అపేక్ఖాయ విభత్తివిపల్లాసో హోతీతి ఆహ ‘‘తస్స వా’’తిఆది. తస్సాతి అనుపసమ్పన్నస్స సన్తికేతి సమ్బన్ధో. తన్తి సఙ్ఘేన సమ్మతం ఉపసమ్పన్నం. ‘‘సఙ్ఘేన అసమ్మత’’న్తి ఏత్థ న అపలోకనకమ్మేన అసమ్మతం, కమ్మవాచాయ పన అసమ్మతన్తి ఆహ ‘‘కమ్మవాచాయా’’తిఆది. ద్వే తయో హుత్వా కమ్మవాచాయ సమ్మనితుమసక్కుణేయ్యత్తా అసమ్మతన్తి చ దస్సేన్తో ఆహ ‘‘యత్రా’’తిఆది. యత్రాతి యస్మిం విహారే. ‘‘అనుపసమ్పన్నం సఙ్ఘేన సమ్మత’’న్తి ఏత్థ అనుపసమ్పన్నస్స సమ్ముతియో దాతుమసక్కుణేయ్యత్తా పుబ్బవోహారవసేన సమ్మతన్తి వుత్తన్తి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘కిఞ్చాపీ’’తిఆది. తన్తి అనుపసమ్పన్నభావే ఠితం. బ్యత్తస్సాతి వియత్తస్స. సఙ్ఘేన వా కతోతి యోజనాతి. తతియం.