౩. పుణ్ణోవాదసుత్తవణ్ణనా

౩౯౫. అనన్తరసుత్తే ‘‘పటిసల్లానాతి ఫలసమాపత్తితో’’తి వుత్తం, తత్థ ధమ్మసేనాపతినో అరియవిహారస్స అధిప్పేతత్తా, ఇధ పన అకతకిచ్చస్స పటిసల్లానం నామ కాయవివేకోతి ఆహ – ‘‘పటిసల్లానాతి ఏకీభావా’’తి. ‘‘చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యా రూపా’’తి పనేత్థ విఞ్ఞేయ్యరూపం విజానన్తస్స ద్వారభూతం చక్ఖున్తి ఉభయం అజ్ఝత్తికం బాహిరఞ్చ ఆయతనం అభినన్దితాదిసామఞ్ఞేన తఞ్చేతి ఏత్థ తం-సద్దేన ఏకజ్ఝం పచ్చామట్ఠన్తి ఆహ – ‘‘తఞ్చేతి తం చక్ఖుఞ్చేవ రూపఞ్చా’’తి. యం పనేత్థ విఞ్ఞేయ్యసద్దేన జోతితం విఞ్ఞాణం తం సమ్పయుత్తధమ్మాతి తదుభయం, ‘‘మనోవిఞ్ఞేయ్యా ధమ్మా’’తి పదేన కథితమేవాతి ఇధ న గహితం. ఏస నయో సేసేసుపి. సమోధానేనాతి సహావట్ఠానేన, చిత్తేన నన్దియా తణ్హాయ సహ పవత్తియా చిత్తసహుప్పత్తియాతి అత్థో. తేనాహ – ‘‘ఉప్పజ్జతి నన్దీ’’తి. పఞ్చక్ఖన్ధదుక్ఖస్స సమోధానన్తి పఞ్చక్ఖన్ధసఙ్ఖాతస్స దుక్ఖసచ్చస్స పచ్చవోకారే సహప్పవత్తి హోతి. యస్మా దుక్ఖం ఉప్పజ్జమానం ఛన్నం ద్వారానంయేవ వసేన ఉప్పజ్జతి, తథా సముదయోతి, తస్మా ఆహ – ‘‘ఇతి ఛసు ద్వారేసూ’’తిఆది. కిలేసవట్టస్స కమ్మవట్టస్స విపాకవట్టస్స చ కథితత్తా ఆహ – ‘‘వట్టం మత్థకం పాపేత్వా దస్సేతీ’’తి. దుతియనయేతి ‘‘సన్తి చ ఖో’’తిఆదినా వుత్తే దుతియే దేసనానయే. పాటియేక్కో అనుసన్ధీతి న యథానుసన్ధి నాపి అజ్ఝాసయానుసన్ధీతి అధిప్పాయో, పుచ్ఛానుసన్ధిస్స పన ఇధ సమ్భవో ఏవ నత్థీతి. సత్తసు ఠానేసూతి అక్కోసనే పరిభాసనే పాణిప్పహారే లేడ్డుప్పహారే దణ్డప్పహారే సత్థప్పహారే జీవితావోరోపనేతి ఇమేసు సత్తసు. ‘‘భద్దకా వతిమే’’తిఆదినా ఖన్తిపటిసంయుత్తం సీహనాదం నదాపేతుం.

౩౯౬. చణ్డాతి కోధనా, తేన దూసితచిత్తతాయ దుట్ఠాతి వుత్తా. కిబ్బిసాతి పాపా. ఫరుసాతి ఈసకమ్పి పసాదసినేహాభావేన లుద్దా. ఫరుసవచనతాయ వా ఫరుసా, తథాభూతా పన లుద్దా నామ హోన్తి, తస్మా వుత్తం ‘‘కక్ఖళా’’తి. ఇదఞ్చ తేతి, ‘‘హత్థచ్ఛేదం నాసికచ్ఛేద’’న్తి ఏవమాదిం ఇదఞ్చ అనిట్ఠం కరిస్సామాతి భయదస్సనేన తజ్జేస్సన్తి.

ఘటికముగ్గరేనాతి దణ్డానం కిర అగ్గపస్సే ఘటాకారం దస్సేన్తి, తేన సో ‘‘ఘటికముగ్గరో’’తి వుచ్చతి. ఏకతోధారాదినా సత్థేన కరవాలఖగ్గాదినా. ‘‘ఇన్ద్రియసంవరాదీనం ఏతం నామ’’న్తి వత్వా యత్థ యత్థ ఇన్ద్రియసంవరాదయో ‘‘దమో’’తి వుత్తా, తం పాఠపదేసం దస్సేన్తో ‘‘సచ్చేనా’’తిఆదిమాహ. మనచ్ఛట్ఠాని ఇన్ద్రియాని దమేతి సంవరేతీతి ఇన్ద్రియసంవరో, దమో. రాగాదిపాపధమ్మే దమేతి ఉపసమేతీతి దమో, పఞ్ఞా. పాణాతిపాతాదికమ్మకిలేసే దమేతి ఉపసమేతి విక్ఖమ్భేతీతి దమో ఉపోసథో. బ్యాపాదవిహేసాదికే దమేతి వినేతీతి దమోతి ఆహ – ‘‘ఇమస్మిం పన సుత్తే ఖన్తి ‘దమో’తి వేదితబ్బా’’తి. ఉపసమోతి తస్సేవ దమస్స వేవచనం, తస్మా దమో చ సో బ్యాపాదాదీనం వినయనట్ఠేన తేసంయేవ ఉపసమనట్ఠేన ఉపసమో చాతి దమూపసమో, అధివాసనఖన్తి.

౩౯౭. తత్థ ఖన్తియం కతాధికారో తం జనపదం గన్త్వా మహాజనస్స అవస్సయో హోతి, తస్మా తదస్స అపదానం సముదాగమతో పట్ఠాయ విభావేతుం, ‘‘కో పనేస పుణ్ణో’’తిఆది ఆరద్ధం. ఏత్థాతి ఏతస్మిం సునాపరన్తజనపదే. అసప్పాయవిహారన్తి భావనాభియోగస్స న సప్పాయం విహారం.

ద్వే భాతరోతి అవిభత్తసాపతేయ్యా అవిభత్తవోహారసంయోగా. తేనాహ ‘‘తేసూ’’తిఆది. జనపదచారికం చరన్తో భణ్డం గహేత్వా జనపదేసు విక్కయం కరోన్తో.

‘‘బుద్ధపూజం ధమ్మపూజం సఙ్ఘపూజం కరిస్సామా’’తి తన్నిన్నా. అట్ఠిమిఞ్జం ఆహచ్చ అట్ఠాసీతి, ‘‘బుద్ధో’’తి వచనం అస్సుతపుబ్బం సోతపథం ఉపగతం అనప్పకం పీతిసోమనస్సం సముట్ఠాపేన్తం పీతిసముట్ఠానపణీతరూపేహి ఛవిచమ్మాదీని ఛిన్దిత్వా అట్ఠిమిఞ్జం ఆహచ్చ అట్ఠాసి. విస్సజ్జితన్తి విక్కిణనవసేన వినియోజితం. కమ్మట్ఠానం న ఉపట్ఠాతీతి భావనావీథిం న ఓతరతి. మయ్హం అసప్పాయోతి మయ్హం కమ్మట్ఠానభావనాయ సప్పాయో ఉపకారో న హోతి.

కోచి చఙ్కమితుం సమత్థో నామ నత్థి మహతా సముద్దవీచిసద్దేన ఉపద్దుతత్తా భావనామనసికారస్స అనభిసమ్భుణనతో. తేనాహ ‘‘సముద్దవీచియో’’తిఆది. సోతి మకుళవిహారో.

ఉత్తమజవేన గచ్ఛమానా యథాధిప్పేతం మగ్గం అతిక్కమిత్వా అఞ్ఞతరం దీపకం పాపుణి.

ఉప్పాదికం ఉట్ఠాపేత్వాతి మహావాతమణ్డలసముట్ఠాపనేన తస్మిం పదేసే మహాసముద్దం సంఖోభేన్తో మహన్తం ఉప్పాదం ఉట్ఠపేత్వా.

థేరో, ‘‘అమ్హే ఆవజ్జేయ్యాథా’’తి కనిట్ఠస్స వచనం సరిత్వా అన్తరన్తరా ఆవజ్జేతి, తస్మా తదాపి ఆవజ్జేతి, తం సన్ధాయ వుత్తం – ‘‘తస్మింయేవ ఖణే ఆవజ్జిత్వా’’తి. సమ్ముఖేతి సీసట్ఠానే. పటివేదేసున్తి పవేదేసుం, ఉపాసకా మయన్తి పటిజానింసు. ఇమినాతి ఇమినా మయ్హం పరిచ్చత్తకోట్ఠాసేన. మణ్డలమాళన్తి ముణ్డమణ్డలమాళసదిసం పటిస్సయం. పరిచారకాతి అవసేసగామినో.

సచ్చబన్ధస్స ఓకాసం కరోన్తో ‘‘ఏకూనపఞ్చసతాన’’న్తి ఆహ. తం దివసం…పే… అగ్గహేసి, తేన సో థేరో పఠమం సలాకం గణ్హన్తానం ఏతదగ్గే ఠపితో.

వాణిజగామం గన్త్వాతి వాణిజగామసమీపం గన్త్వా. బుద్ధకోలాహలన్తి బుద్ధానం ఉపగమ్మ సత్తానం ఉప్పజ్జనకుతూహలం.

మహాగన్ధకుటియంయేవాతి జేతవనమహావిహారే మహాగన్ధకుటియంయేవ. పరిచరితబ్బన్తి ఉపట్ఠాతబ్బం.

గన్ధకట్ఠానీతి చన్దనఅగరుసలళాదీని సుగన్ధకట్ఠాని. సేసం సువిఞ్ఞేయ్యమేవాతి.

పుణ్ణోవాదసుత్తవణ్ణనాయ లీనత్థప్పకాసనా సమత్తా.