౯. అరణవిభఙ్గసుత్తవణ్ణనా

౩౨౩. గేహస్సితవసేనాతి కిలేసనిస్సితవసేన అనురోధవసేన. నేవ ఉక్ఖిపేయ్యాతి న అనుగ్గణ్హేయ్య. న అవక్ఖిపేయ్యాతి గేహస్సితవసేన విరోధవసేన న నిగ్గణ్హేయ్య. అనురోధేన వినా సమ్పహంసనవసేన యథాభూతగుణకథనం నేవుస్సాదనా వజ్జాభావతో; తథా విరోధేన వినా వివేచనవసేన యథాభూతదోసకథనం న అపసాదనం. సభావమేవాతి యథాభూతసభావమేవ కస్సచి పుగ్గలస్స అనాదేసకరణవసేన కథేయ్య, సేయ్యథాపి ఆయస్మా సుభూతిత్థేరో. వినిచ్ఛితసుఖన్తి, ‘‘అజ్ఝత్తం అనవజ్జ’’న్తిఆదినా విసేసతో వినిచ్ఛితసుఖాయ హోతి. పరమ్ముఖా అవణ్ణన్తి స్వాయం రహోవాదో పేసుఞ్ఞూపసంహారవసేన పవత్తో ఇధాధిప్పేతోతి ఆహ ‘‘పిసుణవాచన్తి అత్థో’’తి. ఖీణాతీతి ఖీణో, యో భాసతి, యఞ్చ ఉద్దిస్స భాసతి, ద్వేపి హింసతి విబాధతీతి అత్థో, తం ఖీణవాదం. స్వాయం యస్మా కిలేసేహి ఆకిణ్ణో సంకిలిట్ఠో ఏవ చ హోతి, తస్మా వుత్తం – ‘‘ఆకిణ్ణం సంకిలిట్ఠం వాచ’’న్తి. తేన అవసిట్ఠం తివిధమ్పి వచీదుచ్చరితమాహ. అధిట్ఠహిత్వాతి, ‘‘ఇదమేవ సచ్చ’’న్తి అజ్ఝోసాయ. ఆదాయాతి పగ్గయ్హ. వోహరేయ్యాతి సముదాచరేయ్య. లోకసమఞ్ఞన్తి లోకసఙ్కేతం.

౩౨౪. ఆరమ్మణతో సమ్పయోగతో కామేహి పటిసంహితత్తా కామపటిసన్ధి, కామసుఖం. తేనాహ ‘‘కామూపసంహితేన సుఖేనా’’తి. సదుక్ఖోతి విపాకదుక్ఖేన సంకిలేసదుక్ఖేన సదుక్ఖో. తథా సపరిళాహోతి విపాకపరిళాహేన చేవ కిలేసపరిళాహేన చ సపరిళాహో.

౩౨౬. వట్టతో నిస్సరితుం అదత్వా తత్థేవ సీదాపనతో మిచ్ఛాపటిపదాభావేన సత్తే సంయోజేతీతి సంయోజనం, విసేసతో భవసంయోజనం తణ్హాతి ఆహ ‘‘తణ్హాయేతం నామ’’న్తి. న తణ్హాయేవ మానాదయోపి సంయోజనత్తం సాధేన్తి నామ సబ్బసో సంయోజనతో సుట్ఠు బన్ధనతో. తేన వుత్తం – ‘‘అవిజ్జానీవరణానం, భిక్ఖవే, సత్తానం తణ్హాసంయోజనాన’’న్తి (సం. ని. ౨.౧౨౫-౧౨౬).

ఇమం చతుక్కన్తి, ‘‘యే కామపటిసన్ధిసుఖినో సోమనస్సానుయోగం అనుయుత్తా, యే అత్తకిలమథానుయోగం అనుయుత్తా’’తి ఏవమాగతం ఇమం చతుక్కం నిస్సాయ. ‘‘ఏతదగ్గే ఠపితో’’తి, వత్వా తం నిస్సాయ ఠపితభావం విత్థారతో దస్సేతుం, ‘‘భగవతో హీ’’తిఆది వుత్తం. ఉస్సాదనాఅపసాదనా పఞ్ఞాయన్తి తథాగతేన వినేతబ్బపుగ్గలవసేన ధమ్మదేసనాయ పవత్తేతబ్బతో. అయం పుగ్గలో…పే… ఆచారసమ్పన్నోతి వా నత్థి పరేసం అనుద్దేసకవసేన ధమ్మదేసనాయ పవత్తనతో.

౩౨౯. పరమ్ముఖా అవణ్ణన్తి నిన్దియస్స దోసస్స నిన్దనం. న హి కదాచి నిన్దియో పసంసియో హోతి, తం పన కాలం ఞత్వావ కథేతబ్బన్తి ఆహ, ‘‘యుత్తపత్తకాలం ఞత్వావా’’తి. ఖీణవాదేపి ఏసేవ నయో తస్స రహోవాదేన సమానయోగక్ఖమత్తా.

౩౩౦. ఘాతీయతీతి వధీయతి. సద్దోపి భిజ్జతి నస్సతి, భేదో హోతీతి అత్థో. గేలఞ్ఞప్పత్తోతి ఖేదం పరిస్సమం పత్తో. అపలిబుద్ధన్తి దోసేహి అననుపతితం.

౩౩౧. అభినివిస్స వోహరతీతి ఏవమేతం, న ఇతో అఞ్ఞథాతి తం జనపదనిరుత్తిం అభినివిసిత్వా సముదాచరతి. అతిధావనన్తి సమఞ్ఞం నామేతం లోకసఙ్కేతసిద్ధా పఞ్ఞత్తీతి పఞ్ఞత్తిమత్తే అట్ఠత్వా పరమత్థతో థామసా పరామస్స వోహరణం.

౩౩౨. అపరామసన్తోతి అనభినివిసన్తో సమఞ్ఞామత్తతోవ వోహరతి.

౩౩౩. మరియాదభాజనీయన్తి యథావుత్తసమ్మాపటిపదాయ మిచ్ఛాపటిపదాయ చ అఞ్ఞమఞ్ఞం సఙ్కరభావవిభాజనం. రణన్తి సత్తా ఏతేహి కన్దన్తి అకన్దన్తాపి కన్దనకారణభావతోతి రణా; రాగదోసమోహా, దసపి వా కిలేసా, సబ్బేపి వా ఏకన్తాకుసలా, తేహి నానప్పకారదుక్ఖనిబ్బత్తకేహి అభిభూతా సత్తా కన్దన్తి; సహ రణేహీతి సరణో. రణసద్దో వా రాగాదిరేణూసు నిరుళ్హో. తేనాహ ‘‘సరజో సకిలేసో’’తి. పాళియం పన ‘‘సదుక్ఖో ఏసో ధమ్మో’’తిఆదినా ఆగతత్తా కామసుఖానుయోగాదయోపి ‘‘సరణో’’తి వుత్తాతి దుక్ఖాదీనం రణభావో తన్నిబ్బత్తకసభావానం అకుసలానం సరణతా చ వేదితబ్బా. అరణోతిఆదీనం పదానం వుత్తవిపరియాయేన అత్థో వేదితబ్బో.

వత్థుం సోధేతీతి నిరోధసమాపజ్జనేన మహప్ఫలభావకరణేన దక్ఖిణేయ్యవత్థుభూతం అత్తానం విసోధేతి; నిరోధసమాపత్తియా వత్థువిసోధనం నిరోధం సమాపజ్జిత్వా వుట్ఠితానం పచ్చేకబుద్ధానం మహాకస్సపత్థేరాదీనం దిన్నదక్ఖిణావిసుద్ధియా దీపేతబ్బం. తేనాహ ‘‘తథా హీ’’తిఆది. తథేవాతి ఇమినా ‘‘పిణ్డాయ చరన్తో’’తిఆదిం ఉపసంహరతి. మేత్తాభావనాయ ముదుభూతచిత్తబహుమానపుబ్బకం దేన్తీతి, ‘‘సుభూతిత్థేరో దక్ఖిణం విసోధేతీ’’తి వుత్తం. తేన దాయకతోపి దక్ఖిణావిసుద్ధిం దస్సేతి. వత్థుసోధనం పన పటిభాగతో. ఏవం పన కాతుం సక్కాతి సావకానమ్పి కిమేవం లహువుట్ఠానాధిట్ఠానం సావకేసు చిణ్ణవసీభావో సమ్భవతీతి పుచ్ఛతి. ఇతరో అగ్గసావకమహాసావకేసు కిం వత్తబ్బం, పకతిసావకేసుపి వసిప్పత్తేసు లబ్భతీతి తే దస్సేన్తో, ‘‘ఆమ సక్కా’’తిఆదిమాహ. సేసం సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

అరణవిభఙ్గసుత్తవణ్ణనాయ లీనత్థప్పకాసనా సమత్తా.