౧౧. సచ్చవిభఙ్గసుత్తవణ్ణనా

౩౭౧. ఆచిక్ఖనాతి – ‘‘ఇదం దుక్ఖం అరియసచ్చం, అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా అరియసచ్చ’’న్తి ఆదితో కథనం. దేసనాతి తస్సేవ అత్థస్స అతిసజ్జనం పబోధనం. పఞ్ఞాపనాతి పకారేహి ఞాపనా, సా పన యస్మా ఇత్థమిదన్తి వేనేయ్యానం పచ్చక్ఖతో దస్సనా, తేసం వా సన్తానే పతిట్ఠాపనా హోతి, తస్మా ఆహ – ‘‘దుక్ఖసచ్చాదీనం ఠపనా’’తి. పట్ఠపనాతి పతిట్ఠాపనా. యస్మా పట్ఠపియమానసభావా దేసనా భాజనం ఉపగచ్ఛన్తీ వియ హోతి, తస్మా వుత్తం – ‘‘పఞ్ఞాపనా’’తి, జానాపనాతి అత్థో. వివటకరణాతి దేసియమానస్స అత్థస్స వివటభావకరణం. విభాగకిరియాతి యథావుత్తస్స అత్థవిభాగస్స విత్థారకరణం. పాకటభావకరణన్తి అగమ్భీరభావాపాదనం. అపరో నయో – చతుసచ్చసఞ్ఞితస్స అత్థస్స పచ్చేకం సరూపతో దస్సనవసేన ఇదన్తి ఆదితో సిక్ఖాపనం కథనం ఆచిక్ఖనా, ఏవం పరసన్తానే పబోధనవసేన పవత్తాపనా దేసనా, ఏవం వినేయ్యానం చిత్తపరితోసజననేన తేసం బుద్ధిపరిపాచనం ‘‘పఞ్ఞాపనా’’తి వుచ్చతి. ఏవం పఞ్ఞాపేన్తీ చ సా దేసియమానం అత్థం వేనేయ్యసన్తానే పకారతో ఠపేతి పతిట్ఠపేతీతి ‘‘పట్ఠపనా’’తి వుచ్చతి. పకారతో ఠపేన్తీ పన సంఖిత్తస్స విత్థారతో పటివుత్తస్స పునాభిధానతో ‘‘వివరణా’’తి, తస్సేవత్థస్స విభాగకరణతో ‘‘విభజనా’’తి, వుత్తస్స విత్థారేనాభిధానతో విభత్తస్స హేతుదాహరణదస్సనతో, ‘‘ఉత్తానీకమ్మ’’న్తి వుచ్చతి. తేనాహ – ‘‘పాకటభావకరణ’’న్తి, హేతూపమావసేనత్థస్స పాకటభావకరణతోతి అత్థో.

అనుగ్గాహకాతి అనుగ్గణ్హనకామా. స్వాయమనుగ్గహో సఙ్గహవత్థువసేన పాకటో హోతీతి ఆహ ‘‘ఆమిససఙ్గహేనా’’తిఆది. జనేతా జనేత్తీతి ఆహ ‘‘జనికా మాతా’’తి. వుద్ధిం పరిసం ఆపాదేతీతి ఆపాదేతా. తేనాహ ‘‘పోసేతా’’తి. ఇదాని ద్విన్నం మహాథేరానం యథాక్కమం సబ్రహ్మచారీనం భగవతా వుత్తేహి జనికపోసికమాతుట్ఠానియేహి సఙ్గాహకతం విత్థారతో దస్సేతుం, ‘‘జనికమాతా హీ’’తిఆది వుత్తం. పరతోఘోసేన వినాపి ఉపరిమగ్గాధిగమో హోతీతి ‘‘పచ్చత్తపురిసకారేనా’’తి వుత్తం. పఠమమగ్గో ఏవ హి సావకానం ఏకన్తతో ఘోసాపేక్ఖోతి. పత్తేసుపీతి పి-సద్దేన పగేవ అప్పత్తేసూతి దస్సేతి. భవస్స అప్పమత్తకతా నామ ఇత్తరకాలతాయాతి ఆహ ‘‘అచ్ఛరాసఙ్ఘాతమత్తమ్పీ’’తి. జనేతాతి జనకో, థేరో పన అరియాయ జనయితా. ఆపాదేతాతి వడ్ఢేతా పరిబ్రూహేతా. పురిమస్మిం సచ్చద్వయే సమ్మసనగ్గహణం లోకియత్తా తస్స, ఇతరస్మిం తస్స అగ్గహణం లోకుత్తరత్తా.

కామేహి నిక్ఖన్తో సఙ్కప్పో నేక్ఖమ్మసఙ్కప్పో. స్వాయమస్స తతో నిక్ఖమనత్థో తేసం పటిపక్ఖభావతో తేహి విసంసగ్గతో విరజ్జనతో సముచ్ఛిన్దనతో సబ్బసో వివిత్తభావతో చ హోతీతి దస్సేతుం, ‘‘కామపచ్చనీకట్ఠేనా’’తిఆది వుత్తం. తత్థ కామపదఘాతన్తి యథా కామో పదం పతిట్ఠం న లభతి, ఏవం హననం, కామసముచ్ఛేదన్తి అత్థో. కామేహి సబ్బసో వివిత్తత్తా కామవివిత్తో, అరియమగ్గో, తస్స అన్తో, అరియఫలం, తస్మిం కామవివిత్తన్తే. ఏసేవ నయోతి ఇమినా ‘‘బ్యాపాదపచ్చనీకట్ఠేనా’’తిఆదియోజనం అతిదిసతి. సబ్బే చేతే నేక్ఖమ్మసఙ్కప్పాదయో నానాచిత్తేసు లబ్భన్తీతి యోజనా. యది ఏకచిత్తే లబ్భన్తి, కథం తివిధమిచ్ఛాసఙ్కప్పానం సముగ్ఘాతోతి ఆహ ‘‘తత్ర హీ’’తిఆది. న నానా లబ్భతీతి ఇమినా తివిధకిచ్చకారితం సమ్మాసఙ్కప్పస్స దస్సేతి. కిచ్చవసేన హి తస్స నామస్స లాభో. సమ్మావాచాదీనమ్పి మగ్గక్ఖణే ఏకచిత్తే లబ్భమానానమ్పి చతుకిచ్చకారితాయ చతుబ్బిధనామాదితా వేదితబ్బా. సేసం సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

సచ్చవిభఙ్గసుత్తవణ్ణనాయ లీనత్థప్పకాసనా సమత్తా.