౩. అచ్ఛరియబ్భుతసుత్తవణ్ణనా

౧౯౭. విభత్తిపతిరూపకా చ నిపాతా హోన్తీతి యథారహం తంతంవిభత్తిఅత్థదీపకా, ఇధ పచ్చత్తవచనో యత్రసద్దో, హిసద్దో హేతుఅత్థో, నామసద్దో అచ్ఛరియత్థో, పదత్తయస్స పన అచ్ఛరియత్థనిద్దిట్ఠతాయ ‘‘అచ్ఛరియత్థే నిపాతో’’తి వుత్తం. ఏకంసతో పనేతం పదత్తయం. తథా హి వక్ఖతి, ‘‘యత్రాతి నిపాతవసేన అనాగతవచన’’న్తి. పపఞ్చసద్దో హేట్ఠా వుత్తో. ఛిన్నవటుమేతి ఇమినా సబ్బకిలేసవట్టస్స అకుసలకమ్మవట్టస్స చ ఛిన్నత్తా విపాకవట్టస్స చ ఉపరి వక్ఖమానత్తా ఆహ – ‘‘వటుమన్తి కుసలాకుసలకమ్మవట్టం వుచ్చతీ’’తి. నిపాతవసేన యత్రసద్దయోగేన. అనాగతవచనన్తి ఇదం అనాగతవచనసదిసత్తా వుత్తం. అనాగతత్థవాచీ హి అనాగతవచనం, అత్థో చేత్థ అతీతోతి. అనుస్సరీతి ఇదం అనుస్సరితభావం సన్ధాయ వుత్తం – ‘‘న అనుస్సరిస్సతీ’’తి సద్దపయోగస్స అతీతవిసయత్తా. యదా పన తేహి భిక్ఖూహి యా కథా పవత్తితా, తతో పచ్ఛాపి భగవతో తేసం బుద్ధానం అనుస్సరణం హోతియేవ.

ఖత్తియజచ్చాతిఆదికాలతో పట్ఠాయ అసమ్భిన్నాయ ఖత్తియజాతియా ఉదితోదితాయ. బ్రహ్మజచ్చాతి బ్రాహ్మణజచ్చా. ఏవంగోత్తేపి ఏసేవ నయో. లోకియలోకుత్తరసీలేనాతి పారమితాసమ్భూతేన బుద్ధావేణికత్తా అనఞ్ఞసాధారణేన లోకియేన లోకుత్తరేన చ సీలేన. ఏవంసీలాతి అనవసేససీలానం విసుం పచ్చవేక్ఖణకరణేన ఏవంసీలాతి అనుస్సరిస్సతి. ఏస నయో సేసేసు. యథా విజ్జాభాగియా విజ్జాసమ్పయుత్తధమ్మా, ఏవం సమాధిపక్ఖా సమాధిసమ్పయుత్తధమ్మాపి సతివీరియాదయోతి ఆహ – ‘‘హేట్ఠా సమాధిపక్ఖానం ధమ్మానం గహితత్తా విహారో గహితోవా’’తి. తస్మా సమాధిపక్ఖధమ్మవినిముత్తో ఏవ ఇధ విహారో అధిప్పేతోతి వుత్తం ‘‘ఇదం హీ’’తిఆది.

యథా వా అట్ఠసమాపత్తివిపస్సనామగ్గఫలసఙ్గహితా లోకియలోకుత్తరా సమాధిపఞ్ఞా ‘‘ఏవంధమ్మా ఏవంపఞ్ఞా’’తి పదేహి హేట్ఠా గహితాపి యథాసకం పటిపక్ఖతో ముచ్చనస్స పవత్తివిసేసం ఉపాదాయ ‘‘ఏవంవిముత్తా’’తి ఏత్థ పున గహితా, తథా ‘‘ఏవంధమ్మా’’తి ఏత్థ గహితాపి సమాధిపక్ఖధమ్మా దిబ్బబ్రహ్మఆనేఞ్జఅరియవిహారసఙ్ఖాతం అత్తనో పవత్తివిసేసం ఉపాదాయ, ‘‘ఏవంవిహారీ’’తి ఏత్థ పున గహితాతి వుచ్చమానే న కోచి విరోధో. ఫలధమ్మానం పవత్తికాలేపి కిలేసానం పటిప్పస్సద్ధి న తంఆనుభావజాతా, అథ ఖో అరియమగ్గేన కిలేసానం సముచ్ఛిన్నత్తాతి ఆహ – ‘‘మగ్గానుభావేన కిలేసానం పటిపస్సద్ధన్తే ఉప్పన్నత్తా’’తి. యో యం పజహతి, సో పహాయకో పహాతబ్బతో విముత్తోతి వుచ్చతి విసంసట్ఠభావతోతి పహానవిభాగేన వుచ్చమానే అపహాయకస్స నిబ్బానస్స కథం విముత్తతా? విసంసట్ఠాభావతో ఏవ. తఞ్హి పకతియావ సబ్బసో కిలేసేహి విసంసట్ఠం వినిస్సటం సువిదూరవిదూరే ఠితం, తస్మాస్స తతో నిస్సటత్తా నిస్సరణవిముత్తి నిస్సరణపహానన్తి వుచ్చతీతి ఆహ ‘‘నిబ్బాన’’న్తిఆది.

౧౯౯. ఇమే తథాగతస్స అచ్ఛరియఅబ్భుతధమ్మా, న సావకవిసయా, మమ పన దేసనా తయా సుతా ఏవాతి తే థేరస్సేవ భారం కరోన్తో, ‘‘తం భియ్యోసోమత్తాయ పటిభన్తూ’’తి ఆహ. సతో సమ్పజానోతి ఏత్థ కాలభేదవసేన లబ్భమానమ్పి సమ్పజానభావం అనామసిత్వా గతివిభాగేన తం దస్సేతుం, ‘‘ద్వే సమ్పజఞ్ఞానీ’’తిఆది వుత్తం – అట్ఠ వరే గణ్హన్తోతి ఏత్థ కథం వరం దేవతా దేతి, పరస్స దీయమానఞ్చ తం కథం పరస్స సమిజ్ఝతీతి? కమ్మబలేనేవ. యది హి తం కమ్మం కతోకాసం యస్స తదపదేసేన ఫలం విపచ్చతి, ఏవం దేవతాయ తస్స వరం దిన్నం, ఇతరేన చ లద్ధన్తి వోహారో హోతీతి. అపిచ పరస్స పత్థితవరాని నామ విపచ్చమానస్స కమ్మస్స పచ్చయభూతో పయోగవిసేసోతి దట్ఠబ్బం. తాని విపచ్చనే ఏకన్తికానిపి అప్పేసక్ఖా దేవతా – ‘‘అయమస్స పత్థనా సమిజ్ఝిస్సతి, నో’’తి న జానన్తి, సక్కో పన పఞ్ఞవా తాని ఏకచ్చం జానాతియేవ. తేన వుత్తం – ‘‘సక్కేన పసీదిత్వా దిన్నే అట్ఠ వరే గణ్హన్తో’’తిఆది.

పఠమజవనవారేతి ఉప్పన్నస్స సబ్బపఠమజవనవారే. సో హి పటిసన్ధియా ఆసన్నభావతో అవిసదో హోతి, దేవభావే నికన్తివసేన ఉప్పజ్జనతో న జానాతి. అఞ్ఞాహి దేవతాహి అసాధారణజాననం హోతి దుతియజవనవారతో పట్ఠాయ పవత్తనతో.

అఞ్ఞేపి దేవాతిఆదినా బోధిసత్తస్స తత్థ సమ్పజఞ్ఞేనేవ ఠితభావం బ్యతిరేకముఖేన విభావేతి. ఆహారూపచ్ఛేదేన కాలఙ్కరోన్తీతి ఇదం ఖిడ్డాపదోసికవసేన వుత్తం. ఇతరేసమ్పి దిబ్బభోగేహి ముచ్ఛితతం అజ్ఝాపన్నానం తిట్ఠన్తానం సమ్పజఞ్ఞాభావో హోతియేవ. కిం తథారూపం ఆరమ్మణం నత్థీతి యథారూపం ఉళారం పణీతఞ్చ ఆరమ్మణం పటిచ్చ తే దేవా సంముచ్ఛితా ఆహారూపచ్ఛేదమ్పి కరోన్తి, కిం తథారూపం ఉళారం పణీతఞ్చ ఆరమ్మణం బోధిసత్తస్స నత్థీతి బోధిసత్తస్స సమ్పజఞ్ఞానుభావం విభావేతుం చోదనం సముట్ఠాపేతి? బోధిసత్తో హి యత్థ యత్థ నిబ్బత్తతి, తత్థ తత్థ అఞ్ఞే సత్తే దసహి విసేసేహి అధిగ్గణ్హాతి, పగేవ తత్థ దేవభూతో, తథాపి ‘‘సతో సమ్పజానో’’తి అయమేత్థ అచ్ఛరియధమ్మో వుత్తో.

౨౦౦. సమ్పత్తిభవే దీఘాయుకతా నామ పఞ్ఞాబలేన హోతి, బోధిసత్తో చ మహాపఞ్ఞో, తస్మా తత్థ తత్థ భవే తేన దీఘాయుకేన భవితబ్బన్తి అధిప్పాయేన, ‘‘సేసత్తభావేసు కిం యావతాయుకం న తిట్ఠతీ’’తి చోదేతి. ఇతరో ‘‘ఆమ న తిట్ఠతీ’’తి పటిజానిత్వా, ‘‘అఞ్ఞదా హీ’’తిఆదినా తత్థ కారణమాహ. ‘‘ఇధ న భవిస్సామీ’’తి అధిముచ్చనవసేన కాలకిరియా అధిముత్తికాలకిరియా. పారమిధమ్మానఞ్హి ఉక్కంసప్పత్తియా తస్మిం తస్మిం అత్తభావే అభిఞ్ఞాసమాపత్తీహి సన్తానస్స విసేసితత్తా అత్తసినేహస్స తనుభావేన సత్తేసు చ మహాకరుణాయ ఉళారభావేన అధిట్ఠానస్స తిక్ఖవిసదభావాపత్తియా బోధిసత్తానం అధిప్పాయా సమిజ్ఝన్తి, చిత్తే వియ కమ్మేసు చ తేసం వసిభావో, తస్మా యత్థుపపన్నానం పారమియో సమ్మదేవ పరిబ్రూహేన్తి, వుత్తనయేన కాలం కత్వా తత్థ ఉపపజ్జన్తి. తథా హి అయం మహాసత్తో ఇమస్మింయేవ కప్పే నానాజాతీసు అపరిహీనజ్ఝానో కాలం కత్వా బ్రహ్మలోకే నిబ్బత్తో అప్పకమేవ కాలం తత్థ ఠత్వా తతో చవిత్వా ఇధ నిబ్బత్తో. తేనాహ – ‘‘అయం కాలకిరియా అఞ్ఞేసం న హోతీ’’తి. సబ్బపారమీనం పూరితత్తాతి ఇమినా పయోజనాభావతో తత్థ ఠత్వా అధిముత్తికాలకిరియా నామ న హోతీతి దస్సేతి. అపిచ చరిమభవే చతుమహానిధిసముట్ఠానపుబ్బికాయ దిబ్బసమ్పత్తిసదిసాయ మహాసమ్పత్తియా నిబ్బత్తి వియ బుద్ధభూతస్స అసదిసదానాదివసేన అనఞ్ఞసాధారణలాభుప్పత్తి వియ చ ఇతో పరం మహాపురిసస్స దిబ్బసమ్పత్తిఅనుభవనం నామ నత్థీతి యావతాయుకట్ఠానం ఉస్సాహజాతస్స పుఞ్ఞసమ్భారస్స వసేనాతి దట్ఠబ్బం. అయఞ్హేత్థ ధమ్మతా.

మనుస్సగణనావసేన, న దేవగణనావసేన. పుబ్బనిమిత్తానీతి చుతియా పుబ్బనిమిత్తాని. అమిలాయిత్వాతి ఏత్థ అమిలాతగ్గహణేనేవ తాసం మాలానం వణ్ణసమ్పదాపి గన్ధసమ్పదాపి సోభాసమ్పదాపి దస్సితాతి దట్ఠబ్బం. బాహిరబ్భన్తరానం రజోజల్లానం లేసస్సపి అభావతో దేవానం సరీరగతాని వత్థాని సబ్బకాలం పరిసుద్ధపభస్సరానేవ హుత్వా తిట్ఠన్తీతి ఆహ ‘‘వత్థేసుపి ఏసేవ నయో’’తి. నేవ సీతం న ఉణ్హన్తి యస్స సీతస్స పతీకారవసేన అధికం సేవియమానం ఉణ్హం, సయమేవ వా ఖరతరం హుత్వా అధిభవన్తం సరీరే సేదం ఉప్పాదేయ్య, తాదిసం నేవ సీతం న ఉణ్హం హోతి. తస్మిం కాలేతి యథావుత్తే మరణాసన్నకాలే. బిన్దుబిన్దువసేనాతి ముత్తగుళికా వియ బిన్దు బిన్దు హుత్వా సేదా ముచ్చన్తి. దన్తానం ఖణ్డితభావో ఖణ్డిచ్చం. కేసానం పలితభావో పాలిచ్చం. ఆది-సద్దేన వలిత్తచతం సఙ్గణ్హాతి. కిలన్తరూపో అత్తభావో హోతి, న పన ఖణ్డిచ్చపాలిచ్చాదీహీతి అధిప్పాయో. ఉక్కణ్ఠితాతి అనభిరతి, సా నత్థి ఉపరూపరి ఉళారుళారానమేవ భోగానం విసేసతో రుచిజనకానం ఉపతిట్ఠనతో.

పణ్డితా ఏవాతి బుద్ధిసమ్పన్నా ఏవ దేవతా. యథా దేవతా ‘‘సమ్పతి జాతా కీదిసేన పుఞ్ఞకమ్మేన ఇధ నిబ్బత్తా’’తి చిన్తేత్వా, ‘‘ఇమినా నామ పుఞ్ఞకమ్మేన ఇధ నిబ్బత్తా’’తి జానన్తి, ఏవం అతీతభవే అత్తనా కతం ఏకచ్చం అఞ్ఞమ్పి పుఞ్ఞం జానన్తియేవ మహాపుఞ్ఞాతి ఆహ – ‘‘యే మహాపుఞ్ఞా’’తిఆది.

న పఞ్ఞాయన్తి చిరతరకాలత్తా పరమాయునో. అనియ్యానికన్తి న నియ్యానావహం సత్తానం అభాజనభావతో. సత్తా న పరమాయునో హోన్తి నామ పాపుస్సన్నతాయాతి ఆహ – ‘‘తదా హి సత్తా ఉస్సన్నకిలేసా హోన్తీ’’తి. ఏత్థాహ – ‘‘కస్మా సమ్బుద్ధా మనుస్సలోకే ఏవ ఉప్పజ్జన్తి, న దేవబ్రహ్మలోకేసూ’’తి. దేవలోకే తావ నుప్పజ్జన్తి బ్రహ్మచరియవాసస్స అనోకాసభావతో తథా అనచ్ఛరియభావతో. అచ్ఛరియధమ్మా హి బుద్ధా భగవన్తో, తేసం సా అచ్ఛరియధమ్మతా దేవత్తభావే ఠితానం న పాకటా హోతి యథా మనుస్సభూతానం. దేవభూతే హి సమ్మాసమ్బుద్ధే దిస్సమానం బుద్ధానుభావం దేవానుభావతోవ లోకో దహతి, న బుద్ధానుభావతో, తథా సతి సమ్మాసమ్బుద్ధే నాధిముచ్చతి న సమ్పసీదతి ఇస్సరకుత్తగ్గాహం న విస్సజ్జేతి, దేవత్తభావస్స చ చిరకాలపవత్తనతో ఏకచ్చసస్సతవాదతో న పరిముచ్చతి. ‘‘బ్రహ్మలోకే నుప్పజ్జన్తీ’’తి ఏత్థాపి ఏసేవ నయో. సత్తానం తాదిసగాహవిమోచనత్థఞ్హి బుద్ధా భగవన్తో మనుస్ససుగతియంయేవ ఉప్పజ్జన్తి; న దేవసుగతియం, మనుస్ససుగతియం ఉప్పజ్జన్తాపి ఓపపాతికా న హోన్తి, సతి చ ఓపపాతికూపపత్తియం వుత్తదోసానతివత్తనతో. ధమ్మవేనేయ్యానం అత్థాయ ధమ్మతన్తియా ఠపనస్స వియ ధాతువేనేయ్యానం అత్థాయ ధాతూనం ఠపనస్స ఇచ్ఛితబ్బత్తా చ. న హి ఓపపాతికానం పరినిబ్బానతో ఉద్ధం సరీరధాతుయో తిట్ఠన్తి, తస్మా న ఓపపాతికా హోన్తి, చరిమభవే చ మహాబోధిసత్తా, మనుస్సభావస్స పాకటకరణాయ దారపరిగ్గహమ్పి కరోన్తా యావ పుత్తముఖదస్సనా అగారమజ్ఝే తిట్ఠన్తి. పరిపాకగతసీలనేక్ఖమ్మపఞ్ఞాదిపారమికాపి న అభినిక్ఖమన్తి, కిం వా ఏతాయ కారణచిన్తాయ? సబ్బబుద్ధేహి ఆచిణ్ణసమాచిణ్ణా, యదిదం మనుస్సభూతానంయేవ అభిసమ్బుజ్ఝనా, న దేవభూతానన్తి అయమేత్థ ధమ్మతా. తథా హి తదత్థో మహాభినీహారోపి మనుస్సభూతానంయేవ ఇజ్ఝతి, న ఇతరేసం.

కస్మా పన సమ్మాసమ్బుద్ధా జమ్బుదీపేయేవ ఉప్పజ్జన్తి, న సేసదీపేసూతి? కేచి తావ ఆహు – ‘‘యస్మా పథవియా నాభిభూతా బుద్ధానుభావసహితా అచలట్ఠానభూతా బోధిమణ్డభూమి జమ్బుదీపేయేవ ఉప్పజ్జతి, తస్మా జమ్బుదీపేయేవ ఉప్పజ్జన్తీ’’తి; ‘‘తథా ఇతరేసమ్పి అవిజహితట్ఠానానం తత్థేవ లబ్భమానతో’’తి. అయం పనేత్థ అమ్హాకం ఖన్తి – యస్మా పురిమబుద్ధానం మహాబోధిసత్తానం పచ్చేకబుద్ధానఞ్చ నిబ్బత్తియా సావకబోధిసత్తానం సావకబోధియా అభినీహారో సావకపారమీనం సమ్భరణం పరిపాచనఞ్చ బుద్ధఖేత్తభూతే ఇమస్మిం చక్కవాళే జమ్బుదీపేయేవ ఇజ్ఝతి, న అఞ్ఞత్థ. వేనేయ్యానం వినయనత్థో చ బుద్ధుప్పాదోతి అగ్గసావకాదివేనేయ్యవిసేసాపేక్ఖాయ ఏకస్మిం జమ్బుదీపేయేవ బుద్ధా నిబ్బత్తన్తి, న సేసదీపేసు. అయఞ్చ నయో సబ్బబుద్ధానం ఆచిణ్ణసమాచిణ్ణోతి తేసం ఉత్తమపురిసానం తత్థేవ ఉప్పత్తి సమ్పత్తిచక్కానం వియ అఞ్ఞమఞ్ఞుపనిస్సయతో అపరాపరం వత్తతీతి దట్ఠబ్బం. తేనాహ – ‘‘తీసు దీపేసు బుద్ధా న నిబ్బత్తన్తి, జమ్బుదీపేయేవ నిబ్బత్తన్తీతి దీపం పస్సతీ’’తి. ఇమినా నయేన దేసనియమేపి కారణం వత్తబ్బం.

ఇదాని చ ఖత్తియకులం లోకసమ్మతం బ్రాహ్మణానమ్పి పూజనీయభావతో. రాజా మే పితా భవిస్సతీతి కులం పస్సి పితువసేన కులస్స నిద్దిసితబ్బతో. దసన్నం మాసానం ఉపరి సత్త దివసానీతి పస్సి తేన అత్తనో అన్తరాయాభావం అఞ్ఞాసి, తస్సా చ తుసితభవే దిబ్బసమ్పత్తిపచ్చనుభవనం.

తా దేవతాతి దససహస్సిచక్కవాళదేవతా. కథం పన తా బోధిసత్తస్స పూరితపారమిభావం భావినఞ్చ సమ్బుద్ధభావం జానన్తీతి? మహేసక్ఖానం దేవతానం వసేన, యేభుయ్యేన చ తా దేవతా అభిసమయభాగినో. తథా హి భగవతో చ ధమ్మదానసంవిభాగే అనేకవారం దససహస్సచక్కవాళవాసిదేవతాసన్నిపాతో అహోసి.

చవామీతి పజానాతి చుతిఆసన్నజవనేహి ఞాణసహితేహి చుతియా ఉపట్ఠితభావస్స పటిసంవిదితత్తా. చుతిచిత్తం న జానాతి చుతిచిత్తక్ఖణస్స ఇత్తరభావతో. తథా హి తం చుతూపపాతఞాణస్సపి అవిసయో ఏవ. పటిసన్ధిచిత్తేపి ఏసేవ నయో. ఆవజ్జనపరియాయోతి ఆవజ్జనక్కమో. యస్మా ఏకవారం ఆవజ్జితమత్తేన ఆరమ్మణం నిచ్ఛినితుం న సక్కా, తస్మా తమేవారమ్మణం దుతియం తతియఞ్చ ఆవజ్జిత్వా నిచ్ఛీయతి, ఆవజ్జనసీసేన చేత్థ జవనవారో గహితో. తేనాహ – ‘‘దుతియతతియచిత్తవారేయేవ జానిస్సతీ’’తి. చుతియా పురేతరం కతిపయచిత్తవారతో పట్ఠాయ మరణం మే ఆసన్నన్తి జాననతో, ‘‘చుతిక్ఖణేపి చవామీతి పజానాతీ’’తి వుత్తం. పటిసన్ధియా పన అపుబ్బభావతో పటిసన్ధిచిత్తం న జానాతి. నికన్తియా ఉప్పత్తితో పరతో అసుకస్మిం ఠానే మయా పటిసన్ధి గహితాతి పజానాతి, దుతియజవనతో పట్ఠాయ జానాతీతి వుత్తోవాయమత్థో. తస్మిం కాలేతి పటిసన్ధిగ్గహణకాలే. దససహస్సీ కమ్పతీతి ఏత్థ కమ్పనకారణం హేట్ఠా వుత్తమేవ. మహాకారుణికా బుద్ధా భగవన్తో సత్తానం హితసుఖవిధానతప్పరతాయ బహులం సోమనస్సికావ హోన్తీతి తేసం పఠమమహావిపాకచిత్తేన పటిసన్ధిగ్గహణం అట్ఠకథాయం (దీ. ని. అట్ఠ. ౨.౧౭; ధ. స. ౪౯౮; మ. ని. అట్ఠ. ౩.౧౯౯) వుత్తం. మహాసీవత్థేరో పన యదిపి మహాకారుణికా బుద్ధా భగవన్తో సత్తానం హితసుఖవిధానతప్పరా, వివేకజ్ఝాసయా పన విసఙ్ఖారనిన్నా సబ్బసఙ్ఖారేసు అజ్ఝుపేక్ఖణబహులాతి పఞ్చమేన మహావిపాకచిత్తేన పటిసన్ధిగ్గహణమాహ.

పురే పుణ్ణమాయ సత్తమదివసతో పట్ఠాయాతి పుణ్ణమాయ పురే సత్తమదివసతో పట్ఠాయ, సుక్కపక్ఖే నవమితో పట్ఠాయాతి అత్థో. సత్తమే దివసేతి ఆసాళ్హీపుణ్ణమాయ. ఇదం సుపినన్తి ఇదాని వుచ్చమానాకారం సుపినం. నేసం దేవియోతి మహారాజూనం దేవియో.

సో చ ఖో పురిసగబ్భో, న ఇత్థిగబ్భో, పుత్తో తే భవిస్సతీతి ఏత్తకమేవ తే బ్రాహ్మణా అత్తనో సుపినసత్థనయేన కథేసుం. సచే అగారం అజ్ఝావసిస్సతీతిఆది పన దేవతావిగ్గహేన భావినమత్థం యాథావతో పవేదేసుం.

గబ్భావక్కన్తియోతి ఏత్థ గబ్భో వుచ్చతి మాతుకుచ్ఛి, తత్థ ఉప్పత్తి అవక్కన్తి, తావ గబ్భావక్కన్తి, యావ న నిక్ఖమతి. ఠితకావ నిక్ఖమన్తి ధమ్మాసనతో ఓతరన్తో ధమ్మకథికో వియ.

౨౦౧. వత్తమానసమీపే వత్తమానే వియ వోహరీయతీతి ఓక్కమతీతి వుత్తన్తి ఆహ – ‘‘ఓక్కన్తో హోతీతి అత్థో’’తి. ఏవం హోతీతి ఏవం వుత్తప్పకారేనస్స సమ్పజాననా హోతి. న ఓక్కమమానే పటిసన్ధిక్ఖణస్స దువిఞ్ఞేయ్యత్తా. తథా చ వుత్తం – ‘‘పటిసన్ధిచిత్తం న జానాతీ’’తి. దససహస్సచక్కవాళపత్థరణేన వా అప్పమాణో. అతివియ సముజ్జలభావేన ఉళారో. దేవానుభావన్తి దేవానం పభానుభావం. దేవానఞ్హి పభంసో ఓభాసో అధిభవతి, న తేసం ఆధిపచ్చం. తేనాహ ‘‘దేవాన’’న్తిఆది.

రుక్ఖగచ్ఛాదినా కేనచి న హఞ్ఞతీతి అఘా, అబాధా. తేనాహ ‘‘నిచ్చవివటా’’తి. అసంవుతాతి హేట్ఠా ఉపరి చ కేన చి న పిహితా. తేనాహ ‘‘హేట్ఠాపి అప్పతిట్ఠా’’తి. తత్థ పి-సద్దేన యథా హేట్ఠా ఉదకస్స పిధాయికా పథవీ నత్థీతి అసంవుతా లోకన్తరికా, ఏవం ఉపరిపి చక్కవాళేసు వియ దేవవిమానానం అభావతో అసంవుతా అప్పతిట్ఠాతి దస్సేతి. అన్ధకారో ఏత్థ అత్థీతి అన్ధకారా. చక్ఖువిఞ్ఞాణం న జాయతి ఆలోకస్సాభావతో, న చక్ఖునో. తథా హి ‘‘తేన ఓభాసేన అఞ్ఞమఞ్ఞం సఞ్జానన్తీ’’తి వుత్తం. జమ్బుదీపే ఠితమజ్ఝన్హికవేలాయం పుబ్బవిదేహవాసీనం అత్థఙ్గమనవసేన ఉపడ్ఢం సూరియమణ్డలం పఞ్ఞాయతి, అపరగోయానవాసీనం ఉగ్గమనవసేన, ఏవం సేసదీపేసుపీతి ఆహ – ‘‘ఏకప్పహారేనేవ తీసు దీపేసు పఞ్ఞాయన్తీ’’తి. ఇతో అఞ్ఞథా పన ద్వీసు ఏవ దీపేసు ఏకప్పహారేనేవ పఞ్ఞాయతీతి. ఏకేకాయ దిసాయ నవ నవ యోజనసతసహస్సాని అన్ధకారవిధమనమ్పి ఇమినా నయేన దట్ఠబ్బం. పభాయ నప్పహోన్తీతి అత్తనో పభాయ ఓభాసితుం న అభిసమ్భుణన్తి. యుగన్ధరపబ్బతమత్థకప్పమాణే ఆకాసే విచరణతో, ‘‘చక్కవాళపబ్బతస్స వేమజ్ఝేన చరన్తీ’’తి వుత్తం.

వావటాతి ఖాదనత్థం గణ్హితుం ఉపక్కమన్తా. విపరివత్తిత్వాతి వివట్టిత్వా. ఛిజ్జిత్వాతి ముచ్ఛాపత్తియా ఠితట్ఠానతో ముచ్చిత్వా, అఙ్గపచ్చఙ్గచ్ఛేదనవసేన వా ఛిజ్జిత్వా. అచ్చన్తఖారేతి ఆతపసన్తాపాభావేన అతిసీతభావం సన్ధాయ అచ్చన్తఖారతా వుత్తా సియా. న హి తం కప్పసణ్ఠానఉదకం సమ్పత్తికరమహామేఘవుట్ఠం పథవీసన్ధారకం కప్పవినాసకఉదకం వియ ఖారం భవితుమరహతి. తథా హి సతి పథవీపి విలీయేయ్య. తేసం వా పాపకమ్మబలేన పేతానం పకతిఉదకస్స పుబ్బఖేళభావాపత్తి వియ తస్స ఉదకస్స తదా ఖారభావాపత్తి హోతీతి వుత్తం ‘‘అచ్చన్తఖారే ఉదకే’’తి. సమన్తతోతి సబ్బభాగతో ఛప్పకారమ్పి.

౨౦౨. చతున్నం మహారాజూనం వసేనాతి వేస్సవణాదిచతుమహారాజభావసామఞ్ఞేన.

౨౦౩. సభావేనేవాతి పరస్స సన్తికే గహణేన వినా అత్తనో సభావేనేవ సయమేవ అధిట్ఠహిత్వా సీలసమ్పన్నా.

మనుస్సేసూతి ఇదం పకతిచారిత్తవసేన వుత్తం – ‘‘మనుస్సిత్థియా నామ మనుస్సపురిసేసు పురిసాధిప్పాయచిత్తం ఉప్పజ్జేయ్యా’’తి, బోధిసత్తమాతు పన దేవేసూపి తాదిసం చిత్తం నుప్పజ్జతేవ. యథా బోధిసత్తస్స ఆనుభావేన బోధిసత్తస్స మాతు పురిసాధిప్పాయచిత్తం నుప్పజ్జతి, ఏవం తస్స ఆనుభావేనేవ సా కేనచి పురిసేన అనతిక్కమనీయాతి ఆహ – ‘‘పాదా న వహన్తి, దిబ్బసఙ్ఖలికా వియ బజ్ఝన్తీ’’తి.

పుబ్బే ‘‘కామగుణూపసంహితం చిత్తం నుప్పజ్జతీ’’తి వుత్తం, పున ‘‘పఞ్చహి కామగుణేహి సమప్పితా సమఙ్గీభూతా పరిచారేతీ’’తి వుత్తం, కథమిదం అఞ్ఞమఞ్ఞం న విరుజ్ఝతీతి ఆహ ‘‘పుబ్బే’’తిఆది. వత్థుపటిక్ఖేపోతి అబ్రహ్మచరియవత్థుపటిసేధో. తేనాహ ‘‘పురిసాధిప్పాయవసేనా’’తి. ఆరమ్మణపటిలాభోతి రూపాదిపఞ్చకామగుణారమ్మణస్సేవ పటిలాభో.

౨౦౪. కిలమథోతి ఖేదో. కాయస్స హి గరుభావకఠినభావాదయోపి తస్సా తదా న హోన్తి ఏవ. ‘‘తిరోకుచ్ఛిగతం పస్సతీ’’తి వుత్తం, కదా పట్ఠాయ పస్సతీతి ఆహ – ‘‘కలలాదికాలం అతిక్కమిత్వా’’తిఆది. దస్సనే పయోజనం సయమేవ వదతి, తస్స అభావతో కలలాదికాలే న పస్సతి. పుత్తేనాతి దహరేన మన్దేన ఉత్తానసేయ్యకేన. యం తం మాతూతిఆది పకతిచారిత్తవసేన వుత్తం. చక్కవత్తిగబ్భతోపి హి సవిసేసం బోధిసత్తగబ్భో పరిహారం లభతి పుఞ్ఞసమ్భారస్స సాతిసయత్తా, తస్మా బోధిసత్తమాతా అతివియ సప్పాయాహారాచారా చ హుత్వా సక్కచ్చం పరిహరతి. పురత్థాభిముఖోతి మాతు పురత్థాభిముఖో. ఇదాని తిరోకుచ్ఛిగతస్స దిస్సమానతాయ అబ్భన్తరం బాహిరఞ్చ కారణం దస్సేతుం, ‘‘పుబ్బే కతకమ్మ’’న్తిఆది వుత్తం. అస్సాతి దేవియా. వత్థున్తి కుచ్ఛిం. ఫలికఅబ్భపటలాదినో వియ బోధిసత్తమాతుకుచ్ఛితచస్స పటలభావేన ఆలోకస్స విబన్ధాభావతో యథా బోధిసత్తమాతా కుచ్ఛిగతం బోధిసత్తం పస్సతి, కిమేవం బోధిసత్తోపి మాతరం అఞ్ఞఞ్చ పురతో రూపగతం పస్సతి, నోతి ఆహ, ‘‘బోధిసత్తో పనా’’తిఆది. కస్మా పన సతి చక్ఖుమ్హి ఆలోకే చ న పస్సతీతి ఆహ – ‘‘న హి అన్తోకుచ్ఛియం చక్ఖువిఞ్ఞాణం ఉప్పజ్జతీ’’తి. అస్సాసపస్సాసా వియ హి తత్థ చక్ఖువిఞ్ఞాణమ్పి న ఉప్పజ్జతి తజ్జాసమన్నాహారస్సాభావతో.

౨౦౫. యథా అఞ్ఞా ఇత్థియో విజాతపచ్చయా తాదిసేన రోగేన అభిభూతాపి హుత్వా మరన్తి, బోధిసత్తమాతు పన బోధిసత్తే కుచ్ఛిగతే న కోచి రోగో ఉప్పజ్జతి; కేవలం ఆయుపరిక్ఖయేనేవ కాలం కరోతి, స్వాయమత్థో హేట్ఠా వుత్తోయేవ. బోధిసత్తేన వసితట్ఠానం హీతిఆదినా తత్థ కారణమాహ. అపనేత్వాతి అగ్గమహేసిట్ఠానతో నీహరిత్వా. అనురక్ఖితుం న సక్కోతీతి సమ్మా గబ్భపరిహారం నానుయుఞ్జతి, తేన గబ్భో బహ్వాబాధో హోతి. వత్థువిసదం హోతీతి గబ్భాసయో పరిసుద్ధో హోతి. మాతు మజ్ఝిమవయస్స తతియకోట్ఠాసే బోధిసత్తస్స గబ్భోక్కమనమ్పి తస్సా ఆయుపరిమాణవిలోకనేనేవ సఙ్గహితం వయోవసేన ఉప్పజ్జనకవికారస్స పరివజ్జనతో, ఇత్థిసభావేన ఉప్పజ్జనకవికారో పన బోధిసత్తస్స ఆనుభావేనేవ వూపసమ్మతి.

సత్తమాసజాతోతి పటిసన్ధిగ్గహణతో సత్తమే మాసే జాతో. సో సీతుణ్హక్ఖమో న హోతి అతివియ సుఖుమాలతాయ. అట్ఠమాసజాతో కామం సత్తమాసజాతతో బుద్ధిఅవయవో, ఏకచ్చే పన చమ్మపదేసా బుద్ధిం పాపుణన్తా ఘట్టనం న సహన్తి, తేన సో న జీవతి. సత్తమాసజాతస్స పన న తావ తే జాతాతి వదన్తి.

ఠితావ హుత్వాతి నిద్దుక్ఖతాయ ఠితా ఏవ హుత్వా. దుక్ఖస్స హి బలవభావతో తం దుక్ఖం అసహమానా అఞ్ఞా ఇత్థియో నిసిన్నా వా నిపన్నా వా విజాయన్తి. ఉపవిజఞ్ఞాతి ఉపగతవిజాయనకాలా. సకలనగరవాసినోతి కపిలవత్థుం పరివారేత్వా ఠితేసు దేవదహాదీసు ఛసు నగరేసు వసన్తా.

దేవా నం పఠమం పటిగ్గణ్హన్తీతి లోకనాథం మహాపురిసం మయమేవ పఠమం పటిగ్గణ్హామాతి సఞ్జాతగారవబహుమానా అత్తనో పీతిం పవేదేన్తా ఖీణాసవా సుద్ధావాసబ్రహ్మానో ఆదితో పటిగ్గణ్హన్తి. సూతివేసన్తి సూతిజగ్గనధాతివేసం. ఏకేతి ఉత్తరవిహారవాసినో. మచ్ఛక్ఖిసదిసం ఛవివసేన.

౨౦౬. అజినప్పవేణియాతి అజినచమ్మేహి సిబ్బేత్వా కతపవేణియా. మహాతేజోతి మహానుభావో. మహాయసోతి మహాపరివారో విపులకిత్తిఘోసో చ.

భగ్గవిభగ్గాతి సమ్బాధట్ఠానతో నిక్ఖమనేన విభావితత్తా భగ్గా విభగ్గా వియ చ హుత్వా. తేన నేసం అవిసదభావమేవ దస్సేతి. అలగ్గో హుత్వాతి గబ్భాసయే యోనిపదేసే చ కత్థచి అలగ్గో అసత్తో హుత్వా. ఉదకేనాతి గబ్భాసయగతేన ఉదకేన అమక్ఖితో నిక్ఖమతి సమ్మక్ఖితస్స తాదిసస్స ఉదకసేమ్హాదికస్సేవ తత్థ అభావతో. బోధిసత్తస్స హి పుఞ్ఞానుభావేన పటిసన్ధిగ్గహణతో పట్ఠాయ తం ఠానం విసుద్ధం పరమసుగన్ధగన్ధకుటి వియ చన్దనగన్ధం వాయన్తం తిట్ఠతి. ఉదకవట్టియోతి ఉదకక్ఖన్ధా.

౨౦౭. ముహుత్తజాతోతి ముహుత్తేన జాతో హుత్వా ముహుత్తమత్తోవ. అనుధారియమానేతి అనుకూలవసేన నీయమానే. ఆగతానేవాతి తం ఠానం ఉపగతాని ఏవ.

అనేకసాఖన్తి రతనమయానేకసతపతిట్ఠానహీరకం. సహస్సమణ్డలన్తి తేసం ఉపరి పతిట్ఠితం అనేకసహస్సమణ్డలహీరకం. మరూతి దేవా.

న ఖో పనేవం దట్ఠబ్బన్తి సత్తపదవీతిహారతో పగేవ దిసావిలోకనస్స కతత్తా. తేనాహ ‘‘మహాసత్తో హీ’’తిఆది. ఏకఙ్గణానీతి వివటభావేన విహారఙ్గణపరివేణఙ్గణాని వియ ఏకఙ్గణసదిసాని అహేసుం. సదిసోపి నత్థీతి తుమ్హాకం ఇదం విలోకనం విసిట్ఠే పస్సితుం ఇధ తుమ్హేహి సదిసోపి నత్థి, కుతో ఉత్తరితరోతి ఆహంసు. సబ్బపఠమోతి సబ్బప్పధానో. పధానపరియాయో హి ఇధ పఠమసద్దో. తేనాహ ‘‘ఇతరానీ’’తిఆది. ఏత్థ చ మహేసక్ఖా తావ దేవా తథా వదన్తి, ఇతరే పన కథన్తి? మహాసత్తస్స ఆనుభావదస్సనేనేవ. మహేసక్ఖానఞ్హి దేవానం మహాసత్తస్స ఆనుభావో వియ తేన సదిసానమ్పి ఆనుభావో పచ్చక్ఖో అహోసి. ఇతరే పన తేసం వచనం సుత్వా సద్దహన్తా అనుమినన్తా తథా ఆహంసు.

జాతమత్తస్సేవ బోధిసత్తస్స ఠానాదీని యేసం విసేసాధిగమానం పుబ్బనిమిత్తభూతానీతి తే నిద్ధారేత్వా దస్సేన్తో, ‘‘ఏత్థ చా’’తిఆదిమాహ. తత్థ పతిట్ఠానం చతుఇద్ధిపాదపటిలాభస్స పుబ్బనిమిత్తం ఇద్ధిపాదవసేన లోకుత్తరధమ్మేసు సుప్పతిట్ఠితభావసమిజ్ఝనతో. ఉత్తరాభిముఖభావో లోకస్స ఉత్తరణవసేన గమనస్స పుబ్బనిమిత్తం. సత్తపదగమనం సత్తబోజ్ఝఙ్గాదిగమనస్స పుబ్బనిమిత్తం, విసుద్ధఛత్తధారణం సువిసుద్ధవిముత్తిఛత్తధారణస్స పుబ్బనిమిత్తం, పఞ్చరాజకకుధభణ్డాని పఞ్చవిధవిముత్తిగుణపరివారతాయ పుబ్బనిమిత్తం, అనావటదిసానువిలోకనం అనావటఞాణతాయ పుబ్బనిమిత్తం, ‘‘అగ్గోహమస్మీ’’తిఆదివచనం అప్పటివత్తియధమ్మచక్కపవత్తనస్స పుబ్బనిమిత్తం; అయమన్తిమా జాతీతి ఆయతిం జాతియా అభావకిత్తనా అనుపాది…పే… పుబ్బనిమిత్తన్తి వేదితబ్బం; తస్స తస్స అనాగతే లద్ధబ్బవిసేసస్స తం తం నిమిత్తం అబ్యభిచారీనిమిత్తన్తి దట్ఠబ్బం. న ఆగతోతి ఇమస్మిం సుత్తే అఞ్ఞత్థ చ వక్ఖమానాయ అనుపుబ్బియా అనాగతతం సన్ధాయ వుత్తం. ఆహరిత్వాతి తస్మిం తస్మిం సుత్తే అట్ఠకథాసు చ ఆగతనయేన ఆహరిత్వా దీపేతబ్బో.

దససహస్సిలోకధాతు కమ్పీతి పన ఇదం సతిపి ఇధ పాళియం ఆగతత్తే వక్ఖమానానమచ్ఛరియానం మూలభూతం దస్సేతుం వుత్తం, ఏవం అఞ్ఞమ్పీదిసం దట్ఠబ్బం. తన్తి బద్ధా వీణా, చమ్మబద్ధా భేరియోతి పఞ్చఙ్గికతూరియస్స నిదస్సనమత్తం, చ-సద్దేన వా ఇతరేసమ్పి సఙ్గహో దట్ఠబ్బో. భిజ్జింసూతి పాదేసు బద్ధట్ఠానేసుయేవ భిజ్జింసు. విగచ్ఛింసూతి వూపసమింసు. సకతేజోభాసితానీతి అతివియ సముజ్జలాయ అత్తనో పభాయ ఓభాసితాని అహేసుం. న పవత్తీతి న సన్దీ. వాతో న వాయీతి ఖరో వాతో న వాయి, ముదుసుఖో పన సత్తానం సుఖావహో వాయి. పథవీగతా అహేసుం ఉచ్చట్ఠానే ఠాతుం అవిసహన్తా. ఉతుసమ్పన్నోతి అనుణ్హాసీతతాసఙ్ఖాతేన ఉతునా సమ్పన్నో. వామహత్థం ఉరే ఠపేత్వా దక్ఖిణేన పుథుపాణినా హత్థతాళనేన సద్దకరణం అప్ఫోటనం. ముఖేన ఉస్సేళనం సద్దముఞ్చనం సేళనం. ఏకద్ధజమాలా అహోసీతి ఏత్థ ఇతి-సద్దో ఆదిఅత్థో. తేన విచిత్తపుప్ఫసుగన్ధపుప్ఫవస్సదేవా వస్సింసు, సూరియే దిబ్బమానే ఏవ తారకా ఓభాసింసు, అచ్ఛం విప్పసన్నం ఉదకం పథవితో ఉబ్భిజ్జి, బిలాసయా దరిసయా తిరచ్ఛానా ఆసయతో నిక్ఖమింసు; రాగదోసమోహాపి తను భవింసు, పథవియం రజో వూపసమి, అనిట్ఠగన్ధో విగచ్ఛి, దిబ్బగన్ధో వాయి, రూపినో దేవా సరూపేనేవ మనుస్సానం ఆపాథమగమంసు, సత్తానం చుతుపపాతా నాహేసున్తి ఇమేసం సఙ్గహో దట్ఠబ్బో. యాని మహాభినీహారసమయే ఉప్పన్నాని ద్వత్తింస పుబ్బనిమిత్తాని, తాని అనవసేసాని తదా అహేసున్తి.

తత్రాపీతి తేసుపి పథవికమ్పాదీసు ఏవం పుబ్బనిమిత్తభావో వేదితబ్బో, న కేవలం సమ్పతిజాతస్స ఠానాదీసు ఏవాతి అధిప్పాయో. సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణపటిలాభస్స పుబ్బనిమిత్తం సబ్బస్స ఞేయ్యస్స తిత్థకరమతస్స చ చాలనతో. కేనచి అనుస్సాహితానంయేవ ఇమస్మింయేవ ఏకచక్కవాళే సన్నిపాతో, కేనచి అనుస్సాహితానంయేవ ఏకప్పహారేనేవ సన్నిపతిత్వా ధమ్మపటిగ్గణ్హనస్స పుబ్బనిమిత్తం, పఠమం దేవతానం పటిగ్గహణం దిబ్బవిహారపటిలాభస్స, పచ్ఛా మనుస్సానం పటిగ్గహణం తత్థేవ ఠానస్స నిచ్చలసభావతో ఆనేఞ్జవిహారపటిలాభస్స పుబ్బనిమిత్తం. వీణానం సయం వజ్జనం పరూపదేసేన వినా సయమేవ అనుపుబ్బవిహారపటిలాభస్స పుబ్బనిమిత్తం. భేరీనం వజ్జనం చక్కవాళపరియన్తాయ పరిసాయ పవేదనసమత్థస్స ధమ్మభేరియా అనుసావనస్స అమతదున్దుభిఘోసనస్స పుబ్బనిమిత్తం. అన్దుబన్ధనాదీనం ఛేదో మానవినిబన్ధఛేదనస్స పుబ్బనిమిత్తం; సుపట్టనసమ్పాపుణనం అత్థాది అనురూపం అత్థాదీసు ఞాణస్స భేదాధిగమస్స పుబ్బనిమిత్తం.

నిబ్బానరసేనాతి కిలేసానం నిబ్బాయనరసేన. ఏకరసభావస్సాతి సాసనస్స సబ్బత్థ ఏకరసభావస్స. వాతస్స అవాయనం కిస్స పుబ్బనిమిత్తన్తి ఆహ ‘‘ద్వాసట్ఠిదిట్ఠిగతభిన్దనస్సా’’తి. ఆకాసాదిఅప్పతిట్ఠవిసమచఞ్చలట్ఠానం పహాయ సకుణానం పథవీగమనం తాదిసం మిచ్ఛాగాహం పహాయ సత్తానం పాణేహి రతనత్తయసరణగమనస్స పుబ్బనిమిత్తం. దేవతానం అప్ఫోటనాదీహి కీళనం పమోదనుప్పత్తిఉదానస్స భవవన్తగమనేన ధమ్మసభావబోధనేన చ పమోదవిభావనస్స పుబ్బనిమిత్తం. ధమ్మవేగవస్సనస్సాతి దేసనాఞాణవేగేన ధమ్మామతస్స వస్సనస్స పుబ్బనిమిత్తం. కాయగతాసతివసేన లద్ధజ్ఝానం పాదకం కత్వా ఉప్పాదితమగ్గఫలసుఖానుభవో కాయగతాసతిఅమతపటిలాభో, తస్స పన కాయస్సపి అతప్పకసుఖావహత్తా ఖుదాపిపాసాపీళనాభావో పుబ్బనిమిత్తం వుత్తో. అరియద్ధజమాలామాలితాయాతి సదేవకస్స లోకస్స అరియమగ్గబోజ్ఝఙ్గధజమాలాహి మాలితభావస్స పుబ్బనిమిత్తం. యం పనేత్థ అనుద్ధటం, తం సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

ఏత్థాతి ‘‘సమ్పతిజాతో’’తిఆదినా ఆగతే ఇమస్మిం ఠానే. విస్సజ్జితోవ, తస్మా అమ్హేహి ఇధ అపుబ్బం వత్తబ్బం నత్థీతి అధిప్పాయో. తదా పథవియం గచ్ఛన్తోపి మహాసత్తో ఆకాసేన గచ్ఛన్తో వియ మహాజనస్స ఉపట్ఠాసీతి అయమేత్థ నియతి ధమ్మనియామో బోధిసత్తానం ధమ్మతాతి ఇదం నియతివాదవసేన కథనం. ‘‘పుబ్బే పురిమజాతీసు తాదిసస్స పుఞ్ఞసమ్భారకమ్మస్స కతత్తా ఉపచితత్తా మహాజనస్స తథా ఉపట్ఠాసీ’’తి ఇదం పుబ్బేకతకమ్మవాదవసేన కథనం. ఇమేసం సత్తానం ఉపరి ఈసనసీలతాయ యథాసకం కమ్మమేవ ఇస్సరో నామ, తస్స నిమ్మానం అత్తనో ఫలస్స నిబ్బత్తనం, మహాపురిసోపి సదేవకం లోకం అభిభవితుం సమత్థేన ఉళారేన పుఞ్ఞకమ్మునా నిబ్బత్తితో తేన ఇస్సరేన నిమ్మితో నామ, తస్స చాయం నిమ్మానవిసేసో, యదిదం మహానుభావతా. యాయ మహాజనస్స తథా ఉపట్ఠాసీతి ఇదం ఇస్సరనిమ్మానవాదవసేన కథనం. ఏవం తం తం బహుం వత్వా కిం ఇమాయ పరియాయకథాయాతి అవసానే ఉజుకమేవ ఏవం బ్యాకాసి. సమ్పతిజాతో పథవియం కథం పదసా గచ్ఛతి, ఏవంమహానుభావో ఆకాసేన మఞ్ఞే గచ్ఛతీతి పరికప్పనస్స వసేన ఆకాసేన గచ్ఛన్తో వియ అహోసి. సీఘతరం పన సత్తపదవీతిహారేన గతత్తా దిస్సమానరూపోపి మహాజనస్స అదిస్సమానో వియ అహోసి. అచేలకభావో ఖుద్దకసరీరతా చ తాదిసస్స ఇరియాపథస్స అననుచ్ఛవికాతి కమ్మానుభావసఞ్జనితపాటిహారియవసేన అలఙ్కారపటియత్తో వియ; సోళసవస్సుద్దేసికో వియ చ మహాజనస్స ఉపట్ఠాసీతి వేదితబ్బం; బుద్ధభావానుచ్ఛవికస్స బోధిసత్తానుభావస్స యాథావతో పవేదితత్తా బుద్ధేన వియ…పే… అత్తమనా అహోసి.

పాకటా హుత్వాతి విభూతా హుత్వా. బుద్ధానం యే యే సఙ్ఖారే వవత్థపేతుకామా, తే తే ఉప్పాదక్ఖణేపి సబ్బసో సుప్పటివిదితా సుపాకటా హత్థతలే ఆమలకం వియ సుట్ఠు విభూతా ఏవ హుత్వా ఉపట్ఠహన్తి. తేనాహ ‘‘యథా హీ’’తిఆది. అనోకాసగతేతి పరిగ్గహస్స అనోకాసకాలే పవత్తే. నిప్పదేసేతి నిరవసేసే. ఓకాసప్పత్తేతి ఠానగమనాదికాలే ఉప్పన్నే, తే హి సమ్మసనస్స యోగ్యకాలే ఉప్పత్తియా ఓకాసప్పత్తాతి అధిప్పాయో. సత్తదివసబ్భన్తరేతి ఇదం బుద్ధానం పాకతికసమ్మసనవసేన వుత్తం, ఆకఙ్ఖన్తా పన తే యదా కదాచి ఉప్పన్నసఙ్ఖారే సమ్మసన్తియేవ. సేసం సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

అచ్ఛరియబ్భుతసుత్తవణ్ణనాయ లీనత్థప్పకాసనా సమత్తా.