౯. కాయగతాసతిసుత్తవణ్ణనా

౧౫౩-౪. తప్పటిసరణానం కామావచరసత్తానం పటిసరణట్ఠేన గేహా కామగుణా, గేహే సితా ఆరబ్భ పవత్తియా అల్లీనాతి గేహస్సితా. సరన్తీతి వేగసా పవత్తన్తి. వేగేన హి పవత్తి ధావతీతి వుచ్చతి. సఙ్కప్పాతి యే కేచి మిచ్ఛాసఙ్కప్పా, బ్యాపాదవిహింసాసఙ్కప్పాదయోపి కామగుణసితా ఏవాతి. గోచరజ్ఝత్తస్మింయేవాతి పరిగ్గహితే కమ్మట్ఠానే ఏవ వత్తన్తి. తఞ్హి ధమ్మవసేన ఉపట్ఠితాయ భావనాయ గోచరభావతో ‘‘గోచరజ్ఝత్త’’న్తి వుత్తం. అస్సాసపస్సాసకాయే గతా పవత్తాతి కాయగతా, తం కాయగతాసతిం. సతిసీసేన తంసహగతే భావనాధమ్మే వదతి అస్సాసపస్సాసకాయాదికే తంతంకోట్ఠాసే సమథవత్థుభావేన పరిగ్గహేత్వా సతియా పరిగ్గహితత్తా; తథాపరిగ్గహితే వా తే ఆరబ్భ అనిచ్చాదిమనసికారవసేన పవత్తా కాయారమ్మణా సతీ సతిభావేన వత్వా ఏకజ్ఝం దస్సేన్తో ‘‘కాయపరిగ్గాహిక’’న్తిఆదిమాహ.

సతిపట్ఠానేతి మహాసతిపట్ఠానసుత్తే (దీ. ని. ౨.౩౭౮; మ. ని. ౧.౧౧౧), చుద్దసవిధేన కాయానుపస్సనా కథితా, చుణ్ణకజాతాని అట్ఠికాని పరియోసానం కత్వా కాయానుపస్సనా నిద్దిట్ఠా, ఇధ పన కేసాదీసు వణ్ణకసిణవసేన నిబ్బత్తితానం చతున్నం ఝానానం వసేన ఉపరిదేసనాయ వడ్ఢితత్తా అట్ఠారసవిధేన కాయగతాసతిభావనా.

౧౫౬. తస్స భిక్ఖునోతి యో కాయగతాసతిభావనాయ వసీభూతో, తస్స భిక్ఖునో. సమ్పయోగవసేన విజ్జం భజన్తీతి సహజాత-అఞ్ఞమఞ్ఞ-నిస్సయ-సమ్పయుత్త-అత్థి-అవిగతపచ్చయవసేన విజ్జం భజన్తి, తాయ సహ ఏకీభావమివ గచ్ఛన్తీతి అత్థో. విజ్జాభాగే విజ్జాకోట్ఠాసే వత్తన్తీతి విజ్జాసభాగతాయ తదేకదేసే విజ్జాకోట్ఠాసే వత్తన్తి. తాహి సమ్పయుత్తధమ్మా ఫస్సాదయో. నను చేత్థ విజ్జానం విజ్జాభాగియతా న సమ్భవతీతి? నో న సమ్భవతి. యాయ హి విజ్జాయ విజ్జాసమ్పయుత్తానం విజ్జాభాగియతా, సా తంనిమిత్తాయ విజ్జాయ ఉపచరీయతీతి. ఏకా విజ్జా విజ్జా, సేసా విజ్జాభాగియాతి అట్ఠసు విజ్జాసు ఏకం ‘‘విజ్జా’’తి గహేత్వా ఇతరా తస్సా భాగతాయ ‘‘విజ్జాభాగియా’’తి వేదితబ్బా. సద్ధిం పవత్తనసభావాసు అయమేవ విజ్జాతి వత్తబ్బాతి నియమస్స అభావతో విజ్జాభాగో వియ విజ్జాభాగియాపి పవత్తతి ఏవాతి వత్తబ్బం. ఆపోఫరణన్తి పటిభాగనిమిత్తభూతేన ఆపోకసిణేన సబ్బసో మహాసముద్దఫరణం ఆపోఫరణం నామ. దిబ్బచక్ఖుఞాణస్స కిచ్చం ఫరణన్తి కత్వా, దిబ్బచక్ఖుఅత్థం వా ఆలోకఫరణం దిబ్బచక్ఖుఫరణన్తి దట్ఠబ్బం. ఉభయస్మిమ్పి పక్ఖే సముద్దఙ్గమానం కున్నదీనం సముద్దన్తోగధత్తా తేసం చేతసా ఫుటతా వేదితబ్బా. కున్నదిగ్గహణఞ్చేత్థ కఞ్చిమేవ కాలం సన్దిత్వా తాసం ఉదకస్స సముద్దపరియాపన్నభావూపగమనత్తా, న బహి మహానదియో వియ పరిత్తకాలట్ఠితికాతి.

ఓతారన్తి కిలేసుప్పత్తియా అవసరం, తం పన వివరం ఛిద్దన్తి చ వుత్తం. ఆరమ్మణన్తి కిలేసుప్పత్తియా ఓలమ్బనం. యావ పరియోసానాతి మత్తికాపుఞ్జస్స యావ పరియోసానా.

౧౫౮. అభిఞ్ఞాయాతి ఇద్ధివిధాదిఅభిఞ్ఞాయ. సచ్ఛికాతబ్బస్సాతి పచ్చక్ఖతో కాతబ్బస్స అధిట్ఠానవికుబ్బనాదిధమ్మస్స. అభిఞ్ఞావ కారణన్తి ఆహ – ‘‘సచ్ఛికిరియాపేక్ఖాయ, అభిఞ్ఞాకారణస్స పన సిద్ధియా పాకటా’’తి. మరియాదబద్ధాతి ఉదకమాతికాముఖే కతా.

యుత్తయానం వియ కతాయ ఇచ్ఛితిచ్ఛితే కాలే సుఖేన పచ్చవేక్ఖితబ్బత్తా. పతిట్ఠాకతాయాతి సమ్పత్తీనం పతిట్ఠాభావం పాపితాయ. అనుప్పవత్తితాయాతి భావనాబహులీకారేహి అనుప్పవత్తితాయ. పరిచయకతాయాతి ఆసేవనదళ్హతాయ సుచిరం పరిచయాయ. సుసమ్పగ్గహితాయాతి సబ్బసో ఉక్కంసం పాపితాయ. సుసమారద్ధాయాతి అతివియ సమ్మదేవ నిబ్బత్తికతాయ. సేసం సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

కాయగతాసతిసుత్తవణ్ణనాయ లీనత్థప్పకాసనా సమత్తా.