౧౦. సఙ్ఖారుపపత్తిసుత్తవణ్ణనా

౧౬౦. సఙ్ఖారుపపత్తిన్తి విపాకక్ఖన్ధసఞ్ఞితానం సఙ్ఖారానం ఉప్పత్తిం, నిబ్బత్తిన్తి అత్థో. యస్మా అవధారణం ఏతస్మిం పదే ఇచ్ఛితబ్బన్తి, ‘‘సఙ్ఖారానంయేవ ఉపపత్తి’’న్తి వత్వా తేన నివత్తితం దస్సేన్తో, ‘‘న సత్తస్సా’’తి ఆహ. తేన సత్తో జీవో ఉప్పజ్జతీతి మిచ్ఛావాదం పటిక్ఖిపతి. ఏవం ఉప్పజ్జనకధమ్మవసేన ఉప్పత్తిం దస్సేత్వా ఇదాని ఉప్పత్తిజనకధమ్మవసేనపి తం దస్సేతుం, ‘‘పుఞ్ఞాభిసఙ్ఖారేన వా’’తిఆది వుత్తం. తత్థ కామేసు పుఞ్ఞాభిసఙ్ఖారేనపి ఉపపత్తి హోతి, సా పన ఇమస్మిం సుత్తే గహితాతి. పుఞ్ఞాభిసఙ్ఖారేన వాతి వా-సద్దో అవుత్తత్థాపేక్ఖణవికప్పత్థో, అవుత్తత్థాపేక్ఖాయ పన న ఆగతో ‘‘ఆనేఞ్జాభిసఙ్ఖారేనా’’తి. అథ వా ఉపపత్తి ఆగతా, ఏవం కిచ్చం ఆగతం, ఆనేఞ్జాభిసఙ్ఖారో పనేత్థ సరూపేన అనాగతోపి పుఞ్ఞాభిసఙ్ఖారగ్గహణేనేవ గహితోతి దట్ఠబ్బం. కేచి పన ‘‘పుఞ్ఞానేఞ్జాభిసఙ్ఖారేనా’’తి పఠన్తి. భవూపగక్ఖన్ధానన్తి సుగతిభవూపగానం ఉపాదానక్ఖన్ధానం.

౧౬౧. లోకికా వట్టన్తి కమ్మవట్టస్స గహణతో. భవూపపత్తిహేతుభూతా ఓకప్పనీయసద్ధా చతుపారిసుద్ధిసీలం తాదిసం బుద్ధవచనబాహుసచ్చం ఆమిసపరిచ్చాగో కమ్మస్సకతాఞాణం కమ్మఫలదిట్ఠి చ ఇమే సద్ధాదయో వేదితబ్బా. ఠపేతీతి పణిదహనవసేన ఠపేతి. పణిదహతీతి హి అయమేత్థ అత్థో. పతిట్ఠాపేతీతి తత్థ సుప్పతిట్ఠితం కత్వా ఠపేతి. సహపత్థనాయాతి, ‘‘అహో వతాహం…పే… ఉపపజ్జేయ్య’’న్తి ఏవం పవత్తపత్థనాయ సహ. సద్ధాదయోవాతి యథావుత్తా సద్ధాదయో ఏవ పఞ్చ ధమ్మా ఉపపత్తియా సఙ్ఖరణట్ఠేన సఙ్ఖారా, తస్మా ఏవ అఞ్ఞేహి విసిట్ఠభవూపహరణట్ఠేన విహారా నామాతి. తస్మిం ఠానేతి తస్మిం ఉపపత్తిట్ఠానే.

పఞ్చధమ్మావ తంసమఙ్గీపుగ్గలో ఉపపత్తిం మగ్గతి గవేసతి ఏతేనాతి మగ్గో. పటిపజ్జతి ఏతాయాతి పటిపదా. చేతనా పనేత్థ సుద్ధసఙ్ఖారతాయ సద్ధాదిగ్గహణేనేవ గహితా, తస్మా అవధారణం కతం. ఉపపత్తిపకప్పనవసేనేవ పవత్తియా పత్థనాగహణేనేవ తస్సా గహణన్తి కేచి. చిత్తకరయుత్తగతినిబ్బత్తనధమ్మవసేన అవధారణస్స కతత్తా. చేతనా హి నామ కమ్మం, తస్సా ఉపపత్తినిబ్బత్తనే వత్తబ్బమేవ నత్థి, తస్సా పన కిచ్చకరణా సద్ధాదయో పత్థనా చాతి ఇమే ధమ్మా సహకారినో భవూపపత్తియా నియామకా హోన్తీతి తత్రూపపత్తియా పవత్తన్తీతి తేసం మగ్గాదిభావో వుత్తో. తేనాహ ‘‘యస్స హీ’’తిఆది. తేన సద్ధా పత్థనా చాతి ఉభయే ధమ్మా సహితా హుత్వా కమ్మం విసేసేన్తా గతిం నియమేన్తీతి దస్సేతి, పటిసన్ధిగ్గహణం అనియతం కేవలస్స కమ్మస్స వసేనాతి అధిప్పాయో. కామఞ్చేత్థ ‘‘కమ్మం కత్వా’’తి వుత్తం, కమ్మాయూహనతో పన పగేవ పత్థనం ఠపేతుమ్పి వట్టతియేవ. కమ్మం కత్వాతి చేత్థ ‘‘తాపేత్వా భుఞ్జతి, భుత్వా సయతీ’’తిఆదీసు వియ న కాలనియమో, కమ్మం కత్వా యదా కదాచి పత్థనం కాతుం వట్టతీతి చ ఇదం చారిత్తదస్సనం వియ వుత్తం. యథా హి భవపత్థనా యావ మగ్గేన న సముచ్ఛిజ్జతి, తావ అనుప్పన్నాభినవకతూపచితస్స కమ్మస్స పచ్చయో హోతియేవ. పున తథా విసేసపచ్చయో, యథా నియమేత్వా ఉప్పాదితా. తేన వుత్తం – ‘‘యస్స పఞ్చ ధమ్మా అత్థి, న పత్థనా తస్స గతి అనిబద్ధా’’తి.

౧౬౫. సబ్బసోవాతి ‘‘ఇదం కాళకం సామం సేతం హరితం మణ్డలం అపరిమణ్డలం చతురంసం పరిపుణ్ణం ఖుద్దకం మహన్త’’న్తిఆదినా సబ్బసోవ పాకటం హోతి.

౧౬౭. సున్దరోతి కాళకాదిదోసరహితతాయ సోభనో. ఆకరసమ్పన్నో సమ్పన్నఆకరుప్పత్తియా. ధోవనాదీహీతి ధోవనతాపనమజ్జనాదీహి.

౧౬౮. లోకధాతూనం సతసహస్సం అత్తనో వసే వత్తనతో సతసహస్సో. తస్స పన తత్థ ఓభాసకరణం పాకటన్తి ఆహ ‘‘ఆలోకఫరణబ్రహ్మా’’తి. అయమేవ నయో హేట్ఠా ‘‘సహస్సో బ్రహ్మా’’తిఆదీసుపి. నిక్ఖేన కతన్తి నిక్ఖపరిమాణేన జమ్బోనదేన కతం. నిక్ఖం పన వీసతిసువణ్ణన్తి కేచి. పఞ్చవీసతిసువణ్ణన్తి అపరే. సువణ్ణం నామ చతుధరణన్తి వదన్తి. ఘట్టనమజ్జనక్ఖమం న హోతి పరిత్తభావతో. అతిరేకేనాతి పఞ్చసువణ్ణఅతిరేకేన నిక్ఖప్పమాణం అసమ్పత్తేన. వణ్ణవన్తం పన న హోతి అవిపులతాయ ఉళారం హుత్వా అనుపట్ఠానతో. అవణ్ణవన్తతాయ ఏవ ఫరుసధాతుకం ఖాయతి. తాసూతి తాసు భూమీసు, యత్థ సాఖా వడ్ఢిత్వా ఠితా. తేతి సువణ్ణఙ్కురా. పచిత్వాతి తాపేత్వా. సమ్పహట్ఠన్తి సముజ్జలీకతన్తి ఆహ – ‘‘ధోతఘట్టితపమజ్జిత’’న్తి, తమ్బమత్తికలేపం కత్వా ధోతఞ్చేవ పాసాణాదినా ఘట్టితఞ్చ ఏళకలోమాదినా పమజ్జితఞ్చాతి అత్థో.

ఏతదేవాతి ఆలోకం వడ్ఢేత్వా ఏత్థ ఆలోకఫరణమేవ. అథ వా యం దిబ్బచక్ఖుఫరణం, ఆలోకఫరణమ్పి ఏతదేవ. యత్తకఞ్హి ఠానం యోగీ కసిణాలోకేన ఫరతి; తత్తకం ఠానం దిబ్బచక్ఖుఞాణం ఫుసతీతి దిబ్బచక్ఖుఫరణే దస్సితే ఆలోకఫరణం దస్సితమేవాతి అత్థో. సబ్బత్థాతి సబ్బస్మిం ‘‘ఫరిత్వా’’తి ఆగతట్ఠానే. అవినాసేన్తేనాతి అసమ్భిన్నేన.

కసిణఫరణం వియాతి కసిణోభాసేన ఫరణం వియ దిస్సతి ఉపట్ఠాతి, మణిపభాఫరణస్స వియ బ్రహ్మలోకే ధాతుఫరణస్స దస్సితత్తాతి అధిప్పాయో. సరీరపభా పన నిక్ఖపభాసదిసాతి, ‘‘నిక్ఖోపమ్మే సరీరఫరణం వియ దిస్సతీ’’తి వుత్తం. అట్ఠకథా నామ నత్థీతి పాళిపదస్స అత్థవణ్ణనాయ నామ నిచ్ఛితాయ భవితబ్బం, అవినిచ్ఛితాయ పన నత్థి వియాతి అకథనం నామ అట్ఠకథాయ అనాచిణ్ణన్తి తస్స వాదం పటిక్ఖిపిత్వా. యథా హి వత్తబ్బం, తథా అవత్వా ‘‘వియా’’తి వచనం కిమత్థియన్తి అధిప్పాయో. బుద్ధానం బ్యామప్పభా బ్యామప్పదేసే సబ్బకాలం అధిట్ఠాతి వియ తస్స బ్రహ్మునో సరీరఫరణం సరీరాభాయ పత్థరణం సబ్బకాలికం. చత్తారిమాని ఇతరాని ఫరణాని అవినాసేత్వా అఞ్ఞమఞ్ఞమభిన్దిత్వా కథేతబ్బం. ఫరణపదస్సేవ వేవచనం ‘‘అధిముచ్చనేనేవ ఫరణ’’న్తి. పత్థరతీతి యథావుత్తం ఫరణవసేన పత్థరతి. జానాతీతి అధిముచ్చనవసేన జానాతి.

౧౬౯. ఆదయోతి ఆది-సద్దేన సుభే సఙ్గణ్హాతి. ఆభాతి దుతియజ్ఝానభూమికే దేవే ఏకజ్ఝం గహేత్వా సాధారణతో వుత్తం. తతో సుభాతి తతియజ్ఝానభూమికే. తేనాహ – ‘‘పాటియేక్కా దేవా నత్థీ’’తిఆది. సాధారణతో కతాయపి పత్థనాయ ఝానఙ్గం పరిత్తం భావితఞ్చే, పరిత్తాభేసు ఉపపత్తి హోతి, మజ్ఝిమఞ్చే, అప్పమాణాభేసు, పణీతఞ్చే, ఆభస్సరేసు ఉపపత్తి హోతీతి దట్ఠబ్బం. సుభాతి ఏత్థాపి ఏసేవ నయో. హేట్ఠా వుత్తనయేనేవ సువిఞ్ఞేయ్యోతి ఆహ – ‘‘వేహప్ఫలాదివారా పాకటాయేవా’’తి.

కామావచరేసు నిబ్బత్తతూతిఆదినా సద్ధాదీనం అజ్ఝానవిపస్సనానం కథం తదధిట్ఠానం హోతీతి ఆసఙ్కతి. ఇతరో సద్ధాదీనం అజ్ఝానసభావత్తేపి ఝానవిపస్సనానం అధిట్ఠానం నిస్సయపచ్చయాదివసేన సప్పచ్చయత్తా బ్రహ్మలోకూపపత్తిం నిబ్బానఞ్చ ఆవహన్తీతి దస్సేన్తో, ‘‘ఇమే పఞ్చ ధమ్మా’’తిఆదిమాహ. తత్థ సీలన్తి సమ్భారసీలం. అనాగామీ సముచ్ఛిన్నఓరమ్భాగియసంయోజనో సమానో సచే సబ్బసో ఉపపత్తియో అతిక్కమితుం న సక్కోతి, అరియభూమీసు ఏవ నిబ్బత్తతి యథూపచితఝానకమ్మునాతి ఆహ – ‘‘అనాగామి…పే… నిబ్బత్తతీ’’తి. ఉపరిమగ్గన్తి అగ్గమగ్గం భావేత్వా. ఆసవక్ఖయన్తి సబ్బసో ఆసవానం ఖయం పహానం పాపుణాతి. సేసం సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

సఙ్ఖారుపపత్తిసుత్తవణ్ణనాయ లీనత్థప్పకాసనా సమత్తా.

నిట్ఠితా చ అనుపదవగ్గవణ్ణనా.