౬. ఇసిగిలిసుత్తవణ్ణనా

౧౩౩. సమఞ్ఞాయతి ఏతాయాతి సమఞ్ఞా, నామన్తి అత్థో. అయమయం నామాతి పఞ్ఞాపేన్తి ఏతాయ, తథాపఞ్ఞాపనమత్తన్తి వా పఞ్ఞత్తి, నామమేవ. తేనాహ ‘‘పురిమపదస్సేవ వేవచన’’న్తి. సేసేసుపీతి ‘‘పణ్డవస్స పబ్బతస్సా’’తిఆదీసు తీసు వారేసుపి.

సముట్ఠానం తావ సుత్తస్స కథేత్వా అత్థసంవణ్ణనం కాతుం ‘‘తదా కిరా’’తిఆది వుత్తం. న పబ్బతేహి అత్థోతి న భగవతో పబ్బతేహి కథితేహి అత్థో అత్థి. ఇసిగిలిభావోతి ఇసిగిలినామతా. ఇతీతి ఇమినా కారణేన, ఇమం అట్ఠుప్పత్తిం అవేక్ఖన్తోతి అత్థో.

చేతియగబ్భేతి చేతియఘరే చేతియస్స అబ్భన్తరే. యమకమహాద్వారన్తి యమకకవాటయుత్తం మహన్తం ద్వారం. ద్వేధా కత్వాతి పబ్బతస్స అబ్భన్తరే మణ్డపసఙ్ఖేపేన లేణం నిమ్మినిత్వా ద్వేధా కత్వా తదా తే తత్థ వసింసు.

వసితకాలఞ్చ కథేన్తో తేసం మాతుయా యావ తతియభవతో పట్ఠాయ సముదాగమం దస్సేతుం, ‘‘అతీతే కిరా’’తిఆది వుత్తం. పత్థేసీతి తస్సా కిర ఖేత్తకుటియా వీహయో భజ్జన్తియా తత్థ మహాకరఞ్జపుప్ఫప్పమాణా మహన్తా మనోహరా పఞ్చసతమత్తా లాజా జాయింసు. సా తా గహేత్వా మహన్తే పదుమినిపత్తే ఠపేసి. తస్మిఞ్చ సమయే ఏకో పచ్చేకబుద్ధో తస్సా అనుగ్గహత్థం అవిదూరే ఖేత్తపాళియా గచ్ఛతి. సా తం దిస్వా పసన్నమానసా సుపుప్ఫితం మహన్తం ఏకం పదుమం గహేత్వా తత్థ లాజే పక్ఖిపిత్వా పచ్చేకబుద్ధం ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్చపతిట్ఠితేన వన్దిత్వా, ‘‘ఇమస్స, భన్తే, పుఞ్ఞస్స ఆనుభావేన ఆనుభావసమ్పన్నే పఞ్చసతపుత్తే లభేయ్య’’న్తి పఞ్చ పుత్తసతాని పత్థేసి. తస్మింయేవ ఖణేతి యదా సా యథావుత్తం పత్థనం పట్ఠపేసి; తస్మింయేవ ఖణే పఞ్చసతా మిగలుద్దకా సమ్భతసమ్భారా పరిపక్కపచ్చేకబోధిఞాణా తస్సేవ పచ్చేకబుద్ధస్స మధురమంసం దత్వా, ‘‘ఏతిస్సా పుత్తా భవేయ్యామా’’తి పత్థయింసు. అతీతాసు అనేకజాతీసు తస్సా పుత్తభావేన ఆగతత్తా తథా తేసం అహోసీతి వదన్తి. పాదుద్ధారేతి పాదుద్ధారే పాదుద్ధారే. పాదుద్ధారసీసేన చేత్థ నిక్ఖిపనం ఆహ.

గబ్భమలం నిస్సాయాతి బహి నిక్ఖన్తం గబ్భమలం నిస్సయం కత్వా సంసేదజభావేన నిబ్బత్తా. ఓపపాతికభావేనాతి కేచి. ఖయవయం పట్ఠపేత్వాతి విపస్సనం ఆరభిత్వా. విపస్సనాతి అనిచ్చానుపస్సనాపుబ్బికా సప్పచ్చయనామరూపదస్సనపుబ్బికా చ, సఙ్ఖారే సమ్మసన్తస్స అనిచ్చలక్ఖణే దిట్ఠే, ‘‘యదనిచ్చం తం దుక్ఖం, యం దుక్ఖం తదనత్తా’’తి సేసలక్ఖణాని సువిఞ్ఞేయ్యానేవ హోన్తి. పచ్చేకబోధిఞాణం నిబ్బత్తయింసూతి ద్వే అసఙ్ఖ్యేయ్యాని కప్పానం సతసహస్సఞ్చ పచ్చేకబోధిపారమితాయ పరినిప్ఫన్నత్తా ఞాణస్స పరిపాకత్తా వుత్తనయేన సయమేవ విపస్సనం పవత్తేత్వా మత్థకం పాపేత్వా పచ్చేకబోధిఞాణం అధిగచ్ఛింసు. సబ్బేపి తే తంయేవ గాథం అభాసింసూతి ఆహ – ‘‘అయం తేసం బ్యాకరణగాథా అహోసీ’’తి.

సరోరుహన్తి సరసి జాతం. పదుమపలాసపత్తజన్తి ఖుద్దకమహన్తేహి కమలదలేహి సహజాతం. ఖుద్దకమహన్తకమలదలసఙ్ఖాతాని వా పదుమపలాసపత్తాని ఏత్థ సన్తీతి పదుమపలాసపత్తం, పదుమగచ్ఛం. తత్థ జాతన్తి పదుమపలాసపత్తజం. సుపుప్ఫితన్తి సుట్ఠు పుప్ఫితం సమ్మా వికసితం. భమరగణానుచిణ్ణన్తి భమరగణేహి అనుకులఞ్చేవ అనుపరిబ్భమితఞ్చ. అనిచ్చతాయుపగతన్తి ఖణే ఖణే వణ్ణభేదాదివసేన అనిచ్చతాయ ఉపగతం. విదిత్వాతి విపస్సనాపఞ్ఞాసహితాయ మగ్గపఞ్ఞాయ జానిత్వా. ఏకో చరేతి తస్మా అఞ్ఞోపి మాదిసో హోతుకామో ఏవం పటిపజ్జిత్వా ఏకో చరే ఖగ్గవిసాణకప్పోతి.

౧౩౫. సతిసారసీలసారాదిసమన్నాగమనేన సత్తేసు సారభూతా. సబ్బసో వట్టదుక్ఖస్స విగతత్తా నిద్దుక్ఖా. సముచ్ఛిన్నతణ్హతాయ నిత్తణ్హా. మానచ్ఛిదోతి థుతివచనం.

ఏతేసం ఏకనామకాయేవాతి ఏతేసం ఆగతానం పచ్చేకబుద్ధానం పాళియం అనాగతా అఞ్ఞే పచ్చేకబుద్ధా సమాననామకా ఏవ. వుత్తమేవత్థం పాకటీకరణత్థం ‘‘ఇమేసు హీ’’తిఆది వుత్తం. విసుం విసుం అవత్వాతి పచ్చేకం సరూపతో అవత్వా. అఞ్ఞే చాతి అసాధారణత్తా ఆహ. సేసం సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

ఇసిగిలిసుత్తవణ్ణనాయ లీనత్థప్పకాసనా సమత్తా.