౭. ఆవట్టహారవిభఙ్గవణ్ణనా

౨౯. అకుసలానం ధమ్మానం విద్ధంసనసభావత్తా, అకుసలానం వా పజహనే కుసలానం సమ్పాదనే పట్ఠపనసభావత్తా ఆరమ్భధాతు. తథాభూతాతి సీలాదీహి సమఙ్గీభూతా. కామధాతుఆదికా తిధాతుయోవ తేధాతు. తస్స అభిభవనతో తేధాతుఇస్సరో మచ్చురాజా. అనాదిమతిసంసారే చిరకాలం లద్ధపతిట్ఠాపి అచిరకాలం భావితేహి కుసలేహి ధమ్మేహి సముచ్ఛిన్దనీయత్తా అబలా కిలేసాతి వుత్తం ‘‘అబలం దుబ్బల’’న్తి. తేనాహ ‘‘అబలా నం బలీయన్తీ’’తి.

ఇదం వచనం అయం గాథాపాదో. సమాధిస్స పదట్ఠానన్తి ఏత్థ సమాధిస్స కారణం సమతానుయోగే నియోజనతోతి యోజేతబ్బం. ఏస నయో సేసేసుపి. పపఞ్చాతి రాగాదయోవ. తథా చేవ సంవణ్ణితన్తి దేసనాయ పదట్ఠానభావేనేవ అత్థసంవణ్ణనా కతాతి అత్థో.

న్తి తం దేసనం. తస్సాతి సభాగాదివసేన ఆవట్టనస్స. పరిపక్కఞాణానం విసేసాధిగమాయ. లాభవినిచ్ఛయపరిగ్గహమచ్ఛరియానీతిఆదీసు లాభోతి రూపాదిఆరమ్మణప్పటిలాభో. సో పరియేసనాయ సతి హోతీతి పరియేసనాగ్గహణేన గహితో. వినిచ్ఛయోతి ‘‘ఏత్తకం మే రూపారమ్మణత్థాయ భవిస్సతి, ఏత్తకం సద్దాదిఆరమ్మణత్థాయ, ఏత్తకం మయ్హం, ఏత్తకం పరస్స, ఏత్తకం పరిభుఞ్జిస్సామి, ఏత్తకం నిదహిస్సామీ’’తి ఏవం పవత్తో వితక్కో వినిచ్ఛయో. సో లాపితహేతుకత్తా పరియేసనమూలకతాయ పరియేసనాగ్గహణేనేవ గహితో, తథా పరిగ్గహమచ్ఛరియాని. తత్థ పరిగ్గహో ‘‘మమ ఇద’’న్తి పరిగ్గణ్హనం. మచ్ఛరియం ‘‘మయ్హేవ హోతూ’’తి పరేహి సాధారణభావాసహనం. తేనేవస్స పోరాణా ఏవం వచనత్థం వదన్తి ‘‘మయ్హేవిదమచ్ఛరియం హోతు, మా అఞ్ఞేసం అచ్ఛరియం హోతూతి పవత్తత్తా మచ్ఛరియన్తి వుచ్చతీ’’తి (దీ. ని. అట్ఠ. ౨.౧౦౩; అ. ని. అట్ఠ. ౩.౯.౨౩). పరిభోగత్థానం పన వినిచ్ఛయాదీనం పరిభోగన్తోగధతా వేదితబ్బా. ఛన్దరాగో దుబ్బలరాగో. అజ్ఝోసానం ‘‘మమ ఇద’’న్తి తణ్హావసేన బలవసన్నిట్ఠానన్తి ఆహ ‘‘ఛన్దరాగఅజ్ఝోసానా తణ్హా ఏవా’’తి. ఆరక్ఖనిమిత్తం ద్వారపిదహనమఞ్జూసాగోపనాదినా సుట్ఠు రక్ఖణనిమిత్తం. పాపాని కరోన్తో పరిభోగనిమిత్తం రత్తో గిద్ధో గధితో ముచ్ఛితో హుత్వా మిగోవ పరిభుఞ్జననిమిత్తం పమాదం ఆపజ్జతీతి ఏవం పరియేనారక్ఖా పరిభోగనిమిత్తం. పమాదో తివిధో తణ్హాయ వసేన కథితోతి దస్సేన్తో ‘‘తివిధో తణ్హాయాతి వుత్త’’న్తి ఆహ.

అవిసేసేన వుత్తన్తి ‘‘కతమేన ఉపాదానేన సఉపాదానా’’తి విభాగేన పుచ్ఛిత్వాపి ‘‘అవిజ్జాయ చ తణ్హాయ చా’’తి అవినిబ్భుజిత్వా వుత్తం. తణ్హఞ్చ అవిజ్జఞ్చ చతురుపాదానం వసేనాతి కాముపాదానాదీనం చతున్నం ఉపాదానానం వసేన విభజిత్వా ఖన్ధానం దుక్ఖభావేన దుక్ఖసచ్చభావేన సహ పరిఞ్ఞేయ్యభావం, ఉపాదానానం సముదయభావేన సముదయసచ్చభావేన సహ పహాతబ్బభావం దస్సేతీతి యోజనా.

౩౦. ‘‘యో’’తిఆదినా వుత్తో తివిధో పమాదో పరియేసతి, ఆరక్ఖణఞ్చ కరోతి, పరిభోగనిమిత్తఞ్చాతి సమ్బన్ధో. పమాదో హి పమజ్జన్తస్స పుగ్గలస్స భోగానం పరియేసనాయ, ఆరక్ఖణాయ చ హేతుభూతో కత్తుభావేన ఉపచరితో, పరిభోగస్స పన నిమిత్తం. ‘‘తప్పటిపక్ఖేనా’’తి పదస్స అత్థం వివరతి ‘‘అప్పమాదానుయోగేనా’’తి, తేన సమథభావం దస్సేతి. ఖేపనాతి ఖయపాపనా. వోదానపక్ఖవిసభాగధమ్మవసేనాతి వోదానపక్ఖో చ సో పమాదస్స విసభాగధమ్మో చాతి వోదాన…పే… ధమ్మో, సమథో, తస్స వసేన.

సమథే సతీతి అధిట్ఠానభూతే ఝానే సతి, తం పాదకం కత్వాతి అత్థో. యా పఞ్ఞాతి నామరూపపరిచ్ఛేదాదివసేన పవత్తపఞ్ఞా. తేనాహ ‘‘అయం విపస్సనా’’తి. పహీనేసూతి పహీయమానేసు.

వోదానపక్ఖన్తి ఆరమ్భధాతుఆదివోదానపక్ఖం నిక్ఖిపిత్వా. విసభాగధమ్మవసేనాతి పమాదవసేనేవ. సభాగధమ్మవసేనాతి పుబ్బే నిక్ఖిత్తస్స ఆరమ్భధాతుఆదివోదానధమ్మస్స సమథాదిసభాగధమ్మవసేన.

పున అపరియోదాపనియం సిఖాప్పత్తపరియోదాపనం ఇధాధిప్పేతన్తి ఆహ ‘‘తం పన అరహత్తేన హోతీ’’తి.

మోహసముట్ఠానతా వుత్తా ‘‘మోహో ఏవ సముట్ఠాన’’న్తి కత్వా. అఞ్ఞథా పిసుణావాచాయ దోససముట్ఠానతా ముసావాదస్స వియ మోహసముట్ఠానభావా వత్తబ్బా సియా.

కమ్మపథభావం పత్తానం, అప్పత్తానఞ్చ అకుసలధమ్మానం ‘‘సబ్బపాప’’న్తి పదేన పరిగ్గహితత్తా వుత్తం ‘‘కమ్మపథకమ్మవిభాగేనా’’తి.

౩౧. సేసపదానన్తి ‘‘కుసలస్స ఉపసమ్పదా’’తిఆదీనం (దీ. ని. ౨.౯౦; ధ. ప. ౧౮౩; నేత్తి. ౩౦, ౫౦, ౧౧౬, ౧౨౪; పేటకో. ౨౯) గాథాయ అవసిట్ఠపదానం. యథాధిగతన్తి అత్తనా అధిగతప్పకారం, పచ్ఛా భూమిదిసా.

ఉపరి యాపేన్తీతి మనుస్సలోకతో ఉపరిట్ఠిమం దేవలోకం గమేన్తి.

౩౨. యథావుత్తస్స ధమ్మస్సాతి సీలస్స చ మగ్గస్స చ. తణ్హావిజ్జాదీనన్తి ఆదిసద్దేన తదేకట్ఠకిలేసా గయ్హన్తి, తేసం పదట్ఠానధమ్మా చ. సమథవిపస్సనాదీనన్తి ఆదిసద్దేన సామఞ్ఞఫలానం సఙ్గహో. యదగ్గేన చేత్థ ‘‘నిరోధో రక్ఖతీ’’తి వుత్తో, తదగ్గేన మగ్గో రక్ఖణకిరియాయ కరణం వుత్తం ‘‘యేన రక్ఖతీ’’తి. విసభాగధమ్మవసేన పురిమాని సభాగధమ్మావట్టనవసేన పచ్ఛిమాని సచ్చాని నిద్ధారితానీతి యోజేతబ్బం.

ఆవట్టహారవిభఙ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.