౪. పదట్ఠానహారవిభఙ్గవణ్ణనా

౨౨. తేసం తేసన్తి అనవసేసపరియాదానం, తేన యే సుత్తే వుత్తా చ ధమ్మా, యే చ తేసం కారణభూతం, తేసం సబ్బేసమ్పీతి వుత్తం హోతి. సబ్బధమ్మయాథావఅసమ్పటివేధోతి ఇమమత్థం దస్సేతుం ‘‘కత్థ పన సో’’తిఆది వుత్తం.

పియాయితబ్బజాతియన్తి పేమనీయసభావం. మిచ్ఛాపటిపదాతి పమాదాపత్తి, మిచ్ఛాభినివేసో వా. ఏకవారం ఉప్పన్నాపి పాణాతిపాతచేతనా వేరప్పసవనతో దోసస్స, ఏకవారం ఉప్పన్నాపి పమాదాపత్తి, మిచ్ఛాభినివేసో వా మోహస్స ఉప్పత్తికారణన్తి పాళియం అవుత్తమ్పి నయతో నిద్ధారేతబ్బన్తి దస్సేన్తో ‘‘దోసస్స…పే… ఇమినావ నయేన అత్థో వేదితబ్బో’’తి ఆహ. నిమిత్తత్థగ్గహణలక్ఖణం వణ్ణసణ్ఠానం, అనుబ్యఞ్జనత్థగ్గహణలక్ఖణం అనుబ్యఞ్జనన్తి ‘‘నిమిత్తానుబ్యఞ్జనగ్గహణలక్ఖణా’’తి వుత్తం. తత్థ తత్థ నిమిత్తం ఇత్థిపురిసనిమిత్తం. అనుబ్యఞ్జనం హత్థపాదహసితకథితాది. ఫస్సో పచ్చయో ఏతిస్సాతి ఫస్సపచ్చయా, తంభావో ఫస్సపచ్చయతా. అస్సాదేతి ఏతాయాతి అస్సాదో, తణ్హా.

వత్థూని ఞేయ్యధమ్మోతి ఆహ ‘‘వత్థుఅవిప్పటిపత్తి విసయసభావపటివేధో’’తి. ఇధాధిప్పేతం సమ్మాపటిపత్తిం దస్సేతుం ‘‘సీలసమాధిసమ్పదాన’’న్తి వుత్తం. ఏకదేసుపలక్ఖణవసేన, వణ్ణగన్ధరాగిసప్పాయవసేన వా పాళియం ‘‘వినీలకవిపుబ్బకగ్గహణలక్ఖణా అసుభసఞ్ఞా’’తి వత్వా ‘‘తస్సా నిబ్బిదాపదట్ఠాన’’న్తి వుత్తం నిబ్బిదం దస్సేన్తో ‘‘నిబ్బిదా’’తిఆది వుత్తం. తత్థ పరితస్సనతో విసేసేతుం ‘‘ఞాణేనా’’తి విసేసితం. తథా పవత్తన్తి నిబ్బిదనాకారేన పవత్తనం.

యోనిసో ఉమ్ముజ్జన్తియా విదేహరఞ్ఞో ధీతాయ రుచాయ జాతిస్సరఞాణం కమ్మస్సకతఞ్ఞాణస్స కారణం అహోసి, న పన అసప్పురిసూపనిస్సయతో, అయోనిసో ఉమ్ముజ్జన్తస్స తస్సేవ రఞ్ఞో సేనాపతినో అలాతస్స బీజకస్స దాసస్సాతి ఇమమత్థం దస్సేన్తో ‘‘ఇమస్స చ…పే… ఉదాహరితబ్బో’’తి ఆహ. సోతి పసాదో. అవత్థావిసేసోతి సమ్పయుత్తధమ్మానం అనావిలభావలక్ఖితో అవత్థాభేదో. ఆయతనగతోతి ఠానగతో, రతనత్తయవిసయోతి అత్థో. ‘‘కాయో’’తిఆదినా అవత్థావిసేసేన వినా సభావసిద్ధమేవ పదట్ఠానం దస్సేతి.

ఇమస్మిం చ ఠానే పాళియం పుబ్బే యేసం ధమ్మానం పదట్ఠానం నిద్ధారితం, తే ధమ్మా యేసం ధమ్మానం పదట్ఠానాని హోన్తి, తే దస్సేతుం ‘‘అపరో నయో’’తిఆది ఆరద్ధన్తి వేదితబ్బం. అస్సాదమనసికారో అయోనిసోమనసికారలక్ఖణో వుత్తో నిదస్సనమత్తఅత్థోతి వేదితబ్బో, యేభుయ్యేన సత్తానం లోభవసేన అయోనిసోమనసికారా సంవత్తన్తీత్తి దస్సనత్థం వా ఏవం వుత్తం. ఉపపత్తి ఏవ ఓపపచ్చయం, తస్స భావో ఓపపచ్చయికన్తి ఆహ ‘‘ఉపపత్తిభవభావేనా’’తి. వవత్థితభావోతి వవత్థితభావో రూపస్స దస్సనాదిపటినియతారమ్మణకిచ్చతా. భవస్స అఙ్గానీతి భవస్స కారణాని. దుతియే అఙ్గానీతి అవయవా, కమ్మవట్టమ్పి వా కారణఙ్గభావేన యోజేతబ్బం.

కమ్మట్ఠానస్సాతి భావనాయ బ్రూహనా వడ్ఢనా. తేసూతి తిత్థఞ్ఞుతాదీసు. కల్యాణమిత్తస్స సమ్మదేవ పయిరుపాసనాయపీతి తం నిస్సాయ లద్ధేన సబ్బాయ ధమ్మస్సవనేన ధమ్ముపసంహితం పామోజ్జం హోతీతి తిత్థఞ్ఞుతా పీతఞ్ఞుతాయ పదట్ఠానం. ఏవం యాయ విముత్తియా సతి విముత్తిఞాణదస్సనం హోతీతి సా తస్స పదట్ఠానన్తి అయమత్థో పాకటోతి ఆహ ‘‘పురిమానం…పే… సువిఞ్ఞేయ్యో ఏవా’’తి. సహ అధిట్ఠానేనాతి ఞాతపరిఞ్ఞాయ సద్ధిం. ఞాతపరిఞ్ఞా హి తీరణపరిఞ్ఞాయ అధిట్ఠానం. సేసం సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

పదట్ఠానహారవిభఙ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.