౧౧. పఞ్ఞత్తిహారవిభఙ్గవణ్ణనా

౩౯. భగవతో సాభావికధమ్మకథాయాతి అత్తనో భావో సభావో, సభావేన నిబ్బత్తా, తతో వా ఆగతాతి సాభావికా, సా ఏవ ధమ్మకథాతి సాభావికధమ్మకథా, బుద్ధానం సాముక్కంసికధమ్మకథాతి అత్థో, తాయ కరణభూతాయ ధమ్మదేసనాయ అనఞ్ఞత్తేపి కథాదేసనానం ఉపచారసిద్ధేన భేదేనేవం వుత్తం, అవయవసముదాయవిభాగేన వా. తేనాహ ‘‘కా చ పకతికథాయ దేసనా? చత్తారి సచ్చానీ’’తి. ఇదఞ్హి అత్థస్స దేసనాయ అభేదోపచారం కత్వా వుత్తం. తస్సా దేసనాయ పఞ్ఞాపనా. అయం పఞ్ఞత్తిహారోతి సఙ్ఖేపేనేవ పఞ్ఞత్తిహారస్స సరూపమాహ. సాతి యథావుత్తదేసనా. తథా తథాతి యథా యథా సచ్చాని దేసేతబ్బాని, తథా తథా. కథఞ్చేతాని దేసేతబ్బాని? పరిఞ్ఞేయ్యాదిప్పకారేన. యథాధిప్పేతన్తి అధిప్పేతానురూపం, బోధనేయ్యబన్ధవానం బోధనాధిప్పాయానుకూలన్తి అత్థో. అత్థన్తి దేసేతబ్బత్థం, దుక్ఖాదిఅత్థమేవ వా. నిక్ఖిపతీతి పతిట్ఠాపేతి. యతో ‘‘చత్తారో సుత్తనిక్ఖేపా’’తిఆది (మ. ని. అట్ఠ. ౧.మూలపరియాయసుత్తవణ్ణనా) అట్ఠకథాసు వుచ్చతి.

తత్థాతి నిక్ఖేపదేసనాయన్తి అత్థో. మగ్గపక్ఖియాతి దుక్ఖసచ్చతో బహికతాతి అధిప్పాయో.

యస్మిం ఠానేతి యస్మిం భవాదిసఙ్ఖాతే ఠానే. యథావుత్తా దేసనాతి చతురాహారపటిబద్ధరాగాదిముఖేన వట్టదీపనీ వుత్తప్పకారా దేసనా.

౪౧. తేపరివట్టవసేనాతి ఏత్థాపి ‘‘సచ్చేసూ’’తి యోజేతబ్బం. పరిఞ్ఞాపఞ్ఞత్తీతి ఆహాతి సమ్బన్ధో. అజ్ఝత్తరతో, సమాహితోతి పదద్వయేన సమాధానవిసిట్ఠం అజ్ఝత్తరతతాభావనం దీపేతి గోచరజ్ఝత్తతాదీపనతో. కేవలో హి అజ్ఝత్తసద్దో అజ్ఝత్తజ్ఝత్తగోచరజ్ఝత్తేసుపి వత్తతి. అజ్ఝత్తరతతావిసిట్ఠఞ్చ సమాధానం సాతిసయం చిత్తట్ఠితిం దీపేతీతి ఇమమత్థం దస్సేతి ‘‘సమాధానవిసిట్ఠస్సా’’తిఆదినా.

ఆసజ్జనట్ఠేనాతి ఆసఙ్గనట్ఠేన. తథా దస్సనన్తి అతథాభూతస్సాపి భబ్బరూపస్స వియ అత్తనో విదంసనం. అలక్ఖికోతి విలక్ఖికో.

కామానన్తి కామావచరధమ్మానం. రూపానన్తి రూపావచరధమ్మానం. నిస్సరణన్తి కామానం రూపావచరధమ్మా నిస్సరణం, తేసం అరూపావచరధమ్మా నిస్సరణం. ఏవం తంసభావానన్తి సఉత్తరసభావానం. తథాతి యథా సఙ్ఖతధమ్మానం నిస్సరణభావతో, కిలేససముచ్ఛేదకస్స అరియమగ్గస్స ఆరమ్మణభావతో చ అత్థేవ అసఙ్ఖతా ధాతు, తథా వుచ్చమానేనాపి కారణేన అత్థేవ అసఙ్ఖతా ధాతూతి దస్సేతి. కత్థచి విసయేతి అసఙ్ఖతధాతుం సన్ధాయ వదతి. అవిపరీతత్థోతి భూతత్థో. ‘‘యతో ఖో భో అయం అత్తా పఞ్చహి కామగుణేహి సమప్పితో సమఙ్గీభూతో పరిచారేతి, ఏత్తావతా ఖో భో అయం అత్తా పరమదిట్ఠధమ్మనిబ్బానప్పత్తో హోతి (దీ. ని. ౧.౯౪), సపకట్ఠనిబ్బానభావినో’’తి చ ఏవమాదీసు ఉపచారవుత్తిసబ్భావతో. యథా తం సీహసద్దోతి యథా ‘‘సీహో మాణవకో’’తిఆదినా మాణవకాదీసు ఉపచారవుత్తినా వత్తమానో మిగరాజే భూతత్థవిసయే దిట్ఠో, ఏవం నిబ్బానసద్దోపి కామగుణరూపజ్ఝానసమఙ్గితాసు ఉపచారవుత్తియా వత్తమానో కత్థచి విసయే అవిపరీతత్థో. యత్థ చ విసయే అవిపరీతత్థో, సా అసఙ్ఖతా ధాతు. హత్థతలే సఆమలకం వియ ఞేయ్యం పచ్చక్ఖతో పస్సన్తస్స ఏకప్పమాణస్స సత్థువచనమేవేత్థ పమాణన్తి దస్సేన్తో ‘‘కిం వా ఏతాయ యుత్తిచిన్తాయా’’తిఆదిమాహ. ‘‘పటిఞ్ఞాతస్స అత్థస్స సిద్ధియా పకాసనాపఞ్ఞత్తీ’’తి నిగమం సన్ధాయాహాతి.

పఞ్ఞత్తిహారవిభఙ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.