౧౨. ఓతరణహారవిభఙ్గవణ్ణనా

౪౨. ఇన్ద్రియేహీతి కరణే కరణవచనం ‘‘మగ్గేన గచ్ఛతీ’’తిఆదీసు వియ, ‘‘ఫరసునా ఛిన్దతీ’’తి ఏవమాదీసు వియ చ. ఓతరణాతి అనుప్పవేసనా.

పఞ్ఞాక్ఖన్ధే సఙ్గణ్హనవసేన సమ్మాసఙ్కప్పో వియాతి యోజనా. అధిచిత్తఅనుయుత్తానం సద్దహనుస్సహనుపట్ఠానసమాదహనేహి సద్ధాదీసు ఉపకరోన్తేసు ఏవ పఞ్ఞా దస్సనకిచ్చం సాధేతీతి దస్సేన్తో ‘‘సద్ధా..పే… వుత్తానీ’’తి ఆహ. నో చ భవఙ్గాతి తేసం సఙ్ఖారానం పవత్తికారణతాభావం దస్సేతి.

౪౩. తథా వుత్తోతి ‘‘నిస్సయో’’తి వుత్తో. చేతనాసీసేన తణ్హం ఏవ వదతి చేతనాసహచరణతో.

రత్తస్సాతి మగ్గేన అసముచ్ఛిన్నరాగస్స. యేన పుగ్గలో ‘‘రత్తో’’తి వుచ్చతి, తస్స రాగస్స సమ్బన్ధినీ సుఖా వేదనా వుత్తా తత్థ తస్స అనుసయనతో. తేనాహ ‘‘సుఖాయ…పే… వుత్త’’న్తి. ఏస నయో సేసేసుపి. తేనాహ ‘‘తథా’’తిఆది.

తాని ఏవ ఇన్ద్రియానీతి సుఖసోమనస్సుపేక్ఖిన్ద్రియాని. ‘‘సఙ్ఖారపరియాపన్నానీ’’తి వచనం సన్ధాయాహ ‘‘ఇధ వేదనాసీసేన చేతనా వుత్తా’’తి. న హి వేదనా సఙ్ఖారక్ఖన్ధపరియాపన్నా హోతి. తణ్హాయ, దిట్ఠియాతి చ ఉపయోగే కరణవచనన్తి దస్సేన్తో ‘‘తణ్హాయా’’తిఆదిమాహ. ఇదాని ఉపయోగవసేనేవ ‘‘తణ్హాయా’’తిఆదీనం అత్థం దస్సేతుం ‘‘యథా వా’’తిఆదిమాహ. తత్థ సేసధమ్మానన్తి తణ్హావజ్జితఅవిసిట్ఠధమ్మానం. తణ్హాయ నిస్సయభావేతి యదా తణ్హా తేసం నిస్సయో హోతి.

తణ్హాయ సేసధమ్మానం పచ్చయభావేతి యదా సేసధమ్మా తణ్హాపచ్చయా హోన్తి. ‘‘కరజకాయసన్నిస్సితా’’తి ఇమినా వేదనాదిక్ఖన్ధత్తయనిస్సితాపి గహితా కాయప్పస్సద్ధిభావతో. కారణభావన్తి పరమ్పరహేతుభావం. తణ్హాదిట్ఠిఉపయేనాతి దిట్ఠిఉపయేన చ దిట్ఠిసహగతతణ్హాఉపయేన చ.

‘‘ఆగతీతి ఇధాగతి, గతీతి పేచ్చభవో’’తి పదద్వయేన వుత్తమేవత్థం పాకటతరం కాతుం పాళియం ‘‘ఆగతిగతీపి న భవన్తీ’’తి వుత్తం. ఇధ హురన్తి ద్వారారమ్మణధమ్మా దస్సితా ఆసన్నదూరభావేహి ద్వారారమ్మణేహి వినివత్తేత్వా గహితత్తా. ఇధ ద్వారప్పవత్తధమ్మా ‘‘ఉభయమన్తరేనా’’తి పదస్స అత్థభావేన వుత్తా. చతుబ్యూహహారే పన అనిన్ద్రియబద్ధరూపధమ్మా తథా వుత్తా. కారణభూతేన అనన్తరపచ్చయభూతేన, ఉపనిస్సయపచ్చయభూతేన చ. యే ధమ్మా ఉపాదాయ ‘‘అత్తా’’తి సమఞ్ఞా, తేసం విఞ్ఞాణాదిధమ్మానం అభావేన అనుప్పాదధమ్మతం ఆపాదితత్తాతి అత్థో. ‘‘అనిస్సితస్స చలితం నత్థీ’’తిఆదినా పటిలోమతో పచ్చయభావో దస్సితోతి దస్సేన్తో పాళియం ‘‘ఏసేవన్తో దుక్ఖస్సాతి పటిచ్చసముప్పాదో’’తి వత్వా నను ‘‘అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారా’’తిఆదికో పటిచ్చసముప్పాదోతి చోదనం సన్ధాయ యథావుత్తస్స పటిచ్చసముప్పాదభావం దస్సేతుం ‘‘సో దువిధో’’తిఆదినా లోకియలోకుత్తరవసేన పటిచ్చసముప్పాదో విభత్తో. తదత్థతాయాతి వీతరాగవిముత్తిఅత్థతాయ. తబ్భావన్తి లోకుత్తరపటిచ్చసముప్పాదభావం.

ఓతరణహారవిభఙ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.