౩. నిస్సగ్గియనిద్దేసవణ్ణనా

౧౭. ఇదాని చీవరవిధిం దస్సేతుం ‘‘వికప్పన’’న్త్యాదిముద్ధటం. యో భిక్ఖు అకాలచీవరం వికప్పనఞ్చ అధిట్ఠానఞ్చ అకత్వా దసాహం అతిక్కామేతి, తస్స భిక్ఖునో నిస్సగ్గియం సియాతి పిణ్డత్థో. తత్థ అకాలచీవరన్తి అకాలే చీవరం, ఖోమం కప్పాసికం కోసేయ్యం కమ్బలం సాణం భఙ్గన్తి జాతితో ఛ చీవరాని, దుకూలం పట్టుణ్ణం సోమారపట్టం చీనపట్టం ఇద్ధిజం దేవదిన్నన్తి ఇమాని పన ఛ అనులోమచీవరాని. తేసు దుకూలం సాణస్స అనులోమం వాకమయత్తా. పట్టుణ్ణాదీని తీణి కోసేయ్యస్స అనులోమాని పాణకేహి కతసుత్తమయత్తా. ఇద్ధిజాదీని ద్వయాని ఖోమాదీనం అనులోమాని తేసమఞ్ఞతరభావతో. ఇమేసం ఛన్నం చీవరానం అఞ్ఞతరం అకాలచీవరం.

వికప్పనమధిట్ఠానన్తి ఏత్థ పన వికప్పనూపగం అధిట్ఠానూపగఞ్చ ఏవం వేదితబ్బం. తత్రాయం పాళి – ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఆయామేన అట్ఠఙ్గులం సుగతఙ్గులేన చతురఙ్గులవిత్థతం పచ్ఛిమచీవరం వికప్పేతు’’న్తి (మహావ. ౩౫౮). మజ్ఝిమస్స పురిసస్స దీఘసో ద్వే విదత్థియో, తిరియం విదత్థి. ద్వే వికప్పనా సమ్ముఖావికప్పనా చ పరమ్ముఖావికప్పనా చ. కథం? ‘‘ఇమం చీవరం తుయ్హం వికప్పేమీ’’తి వత్తబ్బం, అయం సమ్ముఖావికప్పనా. ‘‘మయ్హం సన్తకం పరిభుఞ్జ వా విస్సజ్జేహి వా యథాపచ్చయం వా కరోహీ’’తి, ఏకస్స సన్తికే ‘‘ఇమం చీవరం తిస్సస్స భిక్ఖునో వికప్పేమీ’’తి వత్తబ్బం, అయం అపరాపి సమ్ముఖావికప్పనా. తేన భిక్ఖునా ‘‘తిస్సస్స భిక్ఖునో సన్తకం పరిభుఞ్జ వా విస్సజ్జేహి వా యథాపచ్చయం వా కరోహీ’’తి, ‘‘ఇమం చీవరం తుయ్హం వికప్పనత్థాయ దమ్మీ’’తి వత్తబ్బం, తేన వత్తబ్బో ‘‘కో తే మిత్తో వా సన్దిట్ఠో వా సమ్భత్తో వా’’తి, తతో ఇతరేన ‘‘తిస్సో భిక్ఖూ’’తి వత్తబ్బం, పున తేన ‘‘అహం తిస్సస్స భిక్ఖునో దమ్మీ’’తి వత్తబ్బం, అయం పరమ్ముఖావికప్పనా. ‘‘తిస్సస్స భిక్ఖునో సన్తకం పరిభుఞ్జ వా విస్సజ్జేహి వా యథాపచ్చయం వా కరోహీ’’తి వుత్తే పచ్చుద్ధారో నామ హోతి. బహుకే ‘‘ఇమానీ’’తి, అహత్థపాసే ‘‘ఏతం, ఏతానీ’’తి వా. ఏవం వికప్పనఞ్చ అకత్వాతి అత్థో.

తిచీవరస్స పన పమాణం ఉక్కట్ఠపరిచ్ఛేదేన సుగతచీవరతో ఊనకం వట్టతి, లామకపరిచ్ఛేదేన సఙ్ఘాటియా, ఉత్తరాసఙ్గస్స చ దీఘతో ముట్ఠిపఞ్చకం, తిరియం ముట్ఠిత్తికం, అన్తరవాసకో దీఘతో ముట్ఠిపఞ్చకో, తిరియం ద్విహత్థోపి అడ్ఢతేయ్యో వా వట్టతి. వుత్తప్పమాణతో అధికఞ్చ ఊనకఞ్చ ‘‘పరిక్ఖారచోళ’’న్తి అధిట్ఠాతబ్బం. ద్వే చీవరస్స అధిట్ఠానా కాయేన వా అధిట్ఠేతి, వాచాయ వా అధిట్ఠేతి. తిచీవరం అధిట్ఠహన్తేన రజిత్వా కప్పబిన్దుం దత్వా పురాణసఙ్ఘాటిం ‘‘ఇమం సఙ్ఘాటిం పచ్చుద్ధరామీ’’తి పచ్చుద్ధరిత్వా నవం సఙ్ఘాటిం హత్థేన గహేత్వా ‘‘ఇమం సఙ్ఘాటిం అధిట్ఠామీ’’తి చిత్తేన ఆభోగం కత్వా కాయవికారం కరోన్తేన కాయేన అధిట్ఠాతబ్బా, ఇదం కాయేన అధిట్ఠానం. తం యేన కేనచి సరీరావయవేన అఫుసన్తస్స న వట్టతి. వాచాయ అధిట్ఠానం పన వచీభేదం కత్వా వాచాయ అధిట్ఠాతబ్బం, సచే హత్థపాసే ‘‘ఇమం సఙ్ఘాటిం అధిట్ఠామీ’’తి, సచే అహత్థపాసే ఠపితట్ఠానం సల్లక్ఖేత్వా ‘‘ఏతం సఙ్ఘాటిం అధిట్ఠామీ’’తి వాచా భిన్దితబ్బా. ఏస నయో ఉత్తరాసఙ్గే, అన్తరవాసకే చ. తిచీవరాదీని సబ్బాని ఏకతో కత్వా ‘‘ఇమాని చీవరాని పరిక్ఖారచోళాని అధిట్ఠామీ’’తి అధిట్ఠాతుమ్పి వట్టతీతి. ఏవం అధిట్ఠానఞ్చ అకత్వాతి అత్థో.

దస అహాని దసాహం. అతిమాపేతీతి అతిక్కామేతి. తస్సాతి తస్స భిక్ఖునో. నిస్సగ్గియన్తి నిస్సజ్జనం నిస్సగ్గియం, పుబ్బభాగే కత్తబ్బస్స వినయకమ్మస్సేతం నామం, నిస్సగ్గియమస్స అత్థీతి నిస్సగ్గియం, కిం తం? పాచిత్తియం, తం అతిక్కామయతో సహనిస్సగ్గియవినయకమ్మం పాచిత్తియం సియా, అయమేత్థ అత్థో. తం పనేతం చీవరం యం దివసం ఉప్పన్నం, తస్స యో అరుణో, సో ఉప్పన్నదివసనిస్సితో, తస్మా చీవరుప్పాదదివసేన సద్ధిం ఏకాదసే అరుణుగ్గమనే దసాహాతిక్కమితం హోతీతి. చీవరస్స అత్తనో సన్తకతా, జాతిప్పమాణయుత్తతా, ఛిన్నపలిబోధభావో, అతిరేకచీవరతా, దసాహాతిక్కమోతి ఇమానేత్థ పఞ్చ అఙ్గాని. పఠమకథినసిక్ఖాపదం.

౧౮. ఇదాని దుతియం దస్సేతుం ‘‘భిక్ఖుసమ్ముతియా’’త్యాదిమారద్ధం. యో భిక్ఖుసమ్ముతిం వజ్జేత్వా కాలఞ్చ వినా అధిట్ఠితం తిచీవరం ఏకాహం అతిక్కమాపేతి, తస్స నిస్సగ్గియం సియాతి సమ్బన్ధో. తత్థ భిక్ఖుసమ్ముతియాఞ్ఞత్రాతి యం సఙ్ఘో గిలానస్స భిక్ఖునో తిచీవరేన విప్పవాససమ్ముతిం దేతి, తం ఠపేత్వా. తిచీవరమధిట్ఠితన్తి కరణత్థే ఉపయోగవచనం, తేన తిచీవరాధిట్ఠాననయేన అధిట్ఠితేసు సఙ్ఘాటిఆదీసు యేన కేనచి చీవరేన. ఏకాహన్తి ఏకరత్తం. అతిమాపేతీతి విప్పవసతి, వియుత్తో వసతీతి అత్థో. తస్స అలద్ధసమ్ముతికస్స భిక్ఖునో ఏకరత్తమ్పి చీవరేన విప్పవాసతో నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం సియాతి అత్థో. సమయం వినాతి చీవరకాలం వజ్జేత్వా. అధిట్ఠితచీవరతా, అనత్థతకథినతా, అలద్ధసమ్ముతితా, రత్తివిప్పవాసోతి ఇమానేత్థ చత్తారి అఙ్గాని. దుతియకథినసిక్ఖాపదం.

౧౯. ఇదాని పురాణచీవరం దస్సేతుం ‘‘అఞ్ఞాతికా’’త్యాది ఆరద్ధం. తత్థ అఞ్ఞాతికాతి అఞ్ఞాతికాయ ‘‘పటిసఙ్ఖా యోనిసో’’తిఆదీసు వియ, అఞ్ఞాతికాయ నేవ మాతుసమ్బన్ధేన న పితుసమ్బన్ధేన సమ్బద్ధాయాతి వుత్తం హోతి. భిక్ఖునియాతి అట్ఠవాచికకమ్మేన ఉపసమ్పన్నాయ. ఆకోటాపేతీతి పహరాపేతి. తన్తి నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం భవేయ్యాతి అత్థో. పురాణచీవరతా, ఉపచారే ఠత్వా అఞ్ఞాతికాయ భిక్ఖునియా ఆణాపనం, తస్సా ధోవనాదీని చాతి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని. పురాణచీవరసిక్ఖాపదం.

౨౦. కిఞ్చి మూలకన్తి కిఞ్చి పాభతం. చీవరాదానేతి చీవరస్స ఆదానే చీవరప్పటిగ్గహణే. వికప్పనూపగచీవరతా, పారివత్తకాభావో, అఞ్ఞాతికాయ హత్థతో గహణన్తి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని. చీవరప్పటిగ్గహణసిక్ఖాపదం.

౨౧. అప్పవారితన్తి ‘‘వదేయ్యాథ, భన్తే, యేన అత్థో’’తి ఇచ్ఛాపితం ఇచ్ఛం రుచిం ఉప్పాదితం, న పవారితన్తి అప్పవారితం. విఞ్ఞాపేన్తస్సాతి యాచన్తస్స. అఞ్ఞత్ర సమయాతి నట్ఠచీవరకాలం ఠపేత్వా. వికప్పనూపగచీవరతా, సమయాభావో, అఞ్ఞాతకవిఞ్ఞత్తి, తాయ చ పటిలాభోతి ఇమానేత్థ చత్తారి అఙ్గాని. అఞ్ఞాతకవిఞ్ఞత్తిసిక్ఖాపదం.

౨౨. రజతన్తి రూపియం. జాతరూపన్తి సువణ్ణం. మాసకన్తి తయో మాసకా లోహమాసకో దారుమాసకో జతుమాసకోతి. తత్థ లోహమాసకోతి తమ్బలోహాదీహి కతమాసకో. దారుమాసకోతి సారదారునా వా వేళుపేసికాయ వా అన్తమసో తాలపణ్ణేనపి రూపం ఛిన్దిత్వా కతమాసకో. జతుమాసకోతి లాఖాయ వా నియ్యాసేన వా రూపం సముట్ఠాపేత్వా కతమాసకో. కహాపణన్తి సువణ్ణమయం వా రూపియమయం వా పాకతికం వా. గణ్హేయ్యాతి అత్తనో అత్థాయ దీయమానం వా కత్థచి ఠితం వా నిప్పరిగ్గహం దిస్వా సయం గణ్హేయ్య. గణ్హాపేయ్యాతి తదేవ అఞ్ఞేన గాహాపేయ్య. నిస్సగ్గీతి గహణాదీసు యం కిఞ్చి కరోన్తస్స అఘనబద్ధేసు వత్థుగణనాయ నిస్సగ్గి సియాతి అత్థో. సాదియేయ్య వాతి కాయవాచాహి అప్పటిక్ఖిపిత్వా చిత్తేన అధివాసేయ్య. జాతరూపరజతభావో, అత్తుద్దేసికతా, గహణాదీసు అఞ్ఞతరభావోతి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని. రూపియప్పటిగ్గహణసిక్ఖాపదం.

౨౩. రజతాదిచతుబ్బిధం అకప్పియం కప్పియేనాపి పరివత్తేయ్య సహధమ్మికే ఠపేత్వా, నిస్సగ్గియం సియాతి సమ్బన్ధో. తత్థ అకప్పియన్తి అకప్పియవత్థుం. కప్పియేనాతి కప్పియవత్థునా. సహధమ్మికేతి భిక్ఖుభిక్ఖునిసామణేరసామణేరిసిక్ఖమానసఙ్ఖాతే పఞ్చ సహధమ్మికే. రూపియభావో, పరివత్తనఞ్చాతి ఇమానేత్థ ద్వే అఙ్గాని. రూపియపరివత్తనసిక్ఖాపదం.

౨౪. ‘‘ఇమం పత్తం తుయ్హం వికప్పేమీ’’తిఆదినా వికప్పనఞ్చ ‘‘ఇమం పత్తం అధిట్ఠామీ’’తిఆదినా అధిట్ఠానఞ్చ అకత్వాతి అత్థో. పమాణికన్తి ఏత్థాయం వినిచ్ఛయో – అనుపహతపురాణసాలితణ్డులానం సుకోట్టితపరిసుద్ధానం ద్వే మగధనాళియో గహేత్వా తేహి తణ్డులేహి అనుత్తణ్డులమకిలిన్నమపిణ్డితం సువిసదం కున్దమకుళరాసిసదిసం అవస్సావితోదనం పచిత్వా నిరవసేసం పత్తే పక్ఖిపిత్వా తస్స ఓదనస్స చతుత్థభాగప్పమాణో నాతిఘనో నాతితనుకో హత్థహారియో సబ్బసమ్భారసఙ్ఖతో ముగ్గసూపో పక్ఖిపితబ్బో, తతో ఆలోపస్స అనురూపం యావచరిమాలోపప్పహోనకం మచ్ఛమంసాదిబ్యఞ్జనం పక్ఖిపితబ్బం. సప్పితేలతక్కరసకఞ్జికాదీని పన అగణనూపగాని హోన్తి. తాని హి ఓదనగతికాని నేవ హాపేతుం, న వడ్ఢేతుం సక్కోన్తి. ఏవమేతం సబ్బమ్పి పక్ఖిత్తం సచే పన పత్తస్స ముఖవట్టియా హేట్ఠిమరాజిసమం తిట్ఠతి, సుత్తేన వా హీరేన వా ఛిన్దన్తస్స సుత్తస్స వా హీరస్స వా హేట్ఠిమన్తం ఫుసతి, అయం ఉక్కట్ఠో నామ పత్తో. సచే తం రాజిం అతిక్కమ్మ థూపీకతం తిట్ఠతి, అయం ఉక్కట్ఠోమకో నామ పత్తో. సచే తం రాజిం న సమ్పాపుణాతి, అన్తోగతమేవ హోతి, అయం ఉక్కట్ఠుక్కట్ఠో నామ. ఉక్కట్ఠతో ఉపడ్ఢప్పమాణో మజ్ఝిమో. మజ్ఝిమతో ఉపడ్ఢప్పమాణో ఓమకో. తేసమ్పి వుత్తనయేనేవ పభేదో వేదితబ్బో. ఇచ్చేతేసు ఉక్కట్ఠుక్కట్ఠో చ ఓమకోమకో చాతి ద్వే అపత్తా, సేసా సత్త పత్తా పమాణయుత్తా నామాతి ఏవం పమాణేన యుత్తో పమాణికో, తం పమాణికం. పత్తన్తి సత్తసు పత్తేసు అఞ్ఞతరం పత్తం. పత్తస్స అత్తనో సన్తకతా, పమాణయుత్తతా, అధిట్ఠానూపగతా, అతిరేకపత్తతా, దసాహాతిక్కమోతి ఇమానేత్థ పఞ్చ అఙ్గాని. పఠమపత్తసిక్ఖాపదం.

౨౫. యో భిక్ఖు పఞ్చబన్ధనతో ఊనపత్తే సతి పరం పన నవం పత్తం విఞ్ఞాపేతి, తస్సపి భిక్ఖునో నిస్సగ్గియం సియాతి సమ్బన్ధో. తత్థ పరన్తి అఞ్ఞం, ‘‘నవం పత్త’’న్తిమినా తుల్యాధికరణం. అధిట్ఠానూపగపత్తస్స ఊనపఞ్చబన్ధనతా, అత్తుద్దేసికతా, కతవిఞ్ఞత్తి, తాయ చ పటిలాభోతి ఇమానేత్థ చత్తారి అఙ్గాని. ఊనపఞ్చబన్ధనసిక్ఖాపదం.

౨౬. యో సప్పితేలాదికం పన భేసజ్జం పటిగ్గహేత్వా సత్తాహపరమం సన్నిధికారకం భుఞ్జన్తో సత్తాహం అతిక్కామేతి, తస్స నిస్సగ్గియం సియాతి అత్థో. తత్థ సప్పితేలాదికన్తి ఏత్థ ఆది-సద్దో నవనీతమధుఫాణితం సఙ్గణ్హాతి. తత్థ సప్పి నామ గవాదీనం సప్పి, యేసం మంసం కప్పతి, తేసం సప్పి, తథా నవనీతం. తేలం నామ తిలసాసపమధుకఏరణ్డవసాదీహి నిబ్బత్తం. మధు నామ మక్ఖికామధుమేవ. ఉచ్ఛురసం ఉపాదాయ పన అపక్కా వా అవత్థుకపక్కా వా సబ్బాపి ఉచ్ఛువికతి ఫాణితన్తి వేదితబ్బం. భేసజ్జవిధానసిక్ఖాపదం.

౨౭. భిక్ఖుస్స చీవరం దత్వా పున తం చీవరం సకసఞ్ఞాయ అచ్ఛిన్దన్తస్స వా అచ్ఛిన్దాపయతోపి వా నిస్సగ్గియం సియాతి యోజనా. తత్థ దత్వాతి వేయ్యావచ్చాదీని పచ్చాసీసమానో దత్వా. అచ్ఛిన్దన్తస్సాతి వేయ్యావచ్చాదీని అకరోన్తం దిస్వా బలక్కారేన గణ్హన్తస్స, తథా అచ్ఛిన్దాపయతోతి. వికప్పనూపగచీవరతా, సామందిన్నతా, సకసఞ్ఞితా, ఉపసమ్పన్నతా, కోధవసేన అచ్ఛిన్దనం వా అచ్ఛిన్దాపనం వాతి ఇమానేత్థ పఞ్చ అఙ్గాని. అచ్ఛిన్దనసిక్ఖాపదం.

౨౮. అప్పవారితం అఞ్ఞాతిం గహపతిం సుత్తం యాచిత్వా ఞాతిప్పవారితే వజ్జేత్వా తన్తవాయేహి చీవరం వాయాపేన్తస్స నిస్సగ్గియం సియాతి పిణ్డత్థో. తత్థ సుత్తన్తి ఛబ్బిధం ఖోమసుత్తాదికం వా తేసం అనులోమం వా. యాచియాతి చీవరత్థాయ యాచిత్వా. చీవరత్థాయ విఞ్ఞాపితసుత్తం, అత్తుద్దేసికతా, అకప్పియతన్తవాయేన అకప్పియవిఞ్ఞత్తియా వాయాపనన్తి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని. సుత్తవిఞ్ఞత్తిసిక్ఖాపదం.

౨౯. యో భిక్ఖు సఙ్ఘస్స పరిణతం లాభం జానన్తో అత్తనో పరిణామేతి, తస్స నిస్సగ్గియం సియాతి అత్థో. తత్థ జానన్తి జానన్తో. లాభన్తి లభితబ్బం చీవరాదివత్థుం. పరిణతన్తి సఙ్ఘస్స నిన్నం సఙ్ఘస్స పోణం సఙ్ఘస్స పబ్భారం హుత్వా ఠితం. అత్తనో పరిణామేతీతి ‘‘మయ్హం దేథా’’తిఆదీని వదన్తో అత్తని నిన్నం కరోతి. సఙ్ఘే పరిణతభావో, తం ఞత్వా అత్తనో పరిణామనం, పటిలాభోతి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని. పరిణామనసిక్ఖాపదం.

నిస్సగ్గియనిద్దేసవణ్ణనా నిట్ఠితా.