౪౧. పకిణ్ణకనిద్దేసవణ్ణనా

౩౩౫. సద్వారబన్ధనే సోదుక్ఖలకపాసకే ఠానే దివా సయన్తేన పరివత్తకం ద్వారం బన్ధేయ్యాతి సమ్బన్ధో. ద్వారఞ్చ ద్వారబన్ధనఞ్చ ద్వారబన్ధనాని మజ్ఝేపదలోపవసేన, బన్ధన-సద్దేనేవ వా ద్వారబాహా వుచ్చన్తి, సహ ద్వారబన్ధనేహీతి సద్వారబన్ధనం, ఠానం. హేట్ఠా ఉదుక్ఖలకఞ్చ ఉపరి పాసకో చ, సహ ఉదుక్ఖలపాసకేహీతి సమాసో. తాదిసే ఠానే పాకారాదిపరిక్ఖేపేన భవితబ్బన్తి పరిక్ఖిత్తేతి విఞ్ఞాయతి. సో చ ఉచ్చతో సహసేయ్యప్పహోనకే వుత్తనయోతి వదన్తి. సయన్తేనాతి పాదే భూమితో మోచేత్వా నిపజ్జన్తేన. పరివత్తకన్తి సంవరణవివరణవసేన ఇతో చితో చ పరివత్తనయోగ్గం. ద్వారన్తి అన్తమసో దుస్ససాణిద్వారమ్పి. బన్ధేయ్యాతి సబ్బన్తిమేన విధినా యావతా సీసం న పవిసతి, తావతాపి బన్ధేయ్య, సంవరేయ్యాతి వుత్తం హోతి.

౩౩౬. ఆభోగో చాపీతి ‘‘ఏస జగ్గిస్సతీ’’తి ఆభోగో చాపి. చ-సద్దేన ‘‘ద్వారం జగ్గాహీ’’తి వచనమ్పి సముచ్చినోతి. సవసే తం ఆకారం వినాతి సస్స అత్తనో వసే ఆయత్తే ఠానే, యత్థ పన బహూనం సఞ్చరణత్తా ద్వారం సంవుతమ్పి సంవుతట్ఠానే న తిట్ఠతి, ద్వారం అలభన్తా పాకారం అభిరుహిత్వాపి విచరన్తి, తాదిసే పరివేణే సంవరణకిచ్చం నత్థి. అథ వా సస్స వసో ఆయత్తో, న యక్ఖాదీనం తేహి గహితకత్తస్స, బన్ధిత్వా నిపజ్జాపితత్తస్స చ అభావేనాతి సవసో. తస్మిం సతి పుబ్బే వుత్తద్వారం సంవరణఆభోగకరణవచనసఙ్ఖాతం ఆకారన్తి అత్థో.

౩౩౭. రతనానీతి ముత్తాదీని దసవిధాని. తత్థ పన జాతిఫలికం ఉపాదాయ సబ్బోపి మణి వేళురియోపి లోహితఙ్కో మసారగల్లో చ ధోతాపి అధోతవిద్ధాపి అనామాసా, కాచమణి చ పానీయసఙ్ఖో ధోతో అధోతోపి ఆమాసా, సిలా ధోతవిద్ధా సువణ్ణేన సద్ధిం పచితా ముగ్గవణ్ణా చ అనామాసా. చేతియఘరగోపకానం సువణ్ణచేతియే కచవరమేవ హరితుం వట్టతి. ఆరకూటలోహమ్పి జాతరూపగతికమేవ. ఇత్థిరూపానీతి అన్తమసో పిట్ఠమయఇత్థిరూపానిపి. ధఞ్ఞన్తి అన్తమసో తత్థజాతకమ్పి మగ్గే పసారితమ్పి సత్తవిధం ధఞ్ఞం. కీళావసేన అపరణ్ణాని తాలఫలాదీనిపి అనామాసాని, పసారితమ్పి న మద్దన్తేన గన్తబ్బం, అసతి మగ్గే మగ్గం అధిట్ఠాయ గన్తబ్బం. ఇత్థిపసాధనన్తి అన్తమసో పిళన్ధనత్థాయ ఠపితం నివాసనతాలపణ్ణముద్దికమ్పి.

౩౩౮. సిత్థతేలోదతేలేహీతి మధుసిత్థకనియ్యాసాదీసు యేన కేనచి తేలమిస్సకసిలేసేన చ ఉదకమిస్సకతేలేన చ. ఫణహత్థఫణేహీతి ఫణమివ ఫణం, అఙ్గులీహి ఫణకిచ్చకరణేన హత్థోయేవ ఫణం హత్థఫణం, దన్తమయాది యం కిఞ్చి ఫణఞ్చేవ హత్థఫణఞ్చాతి ద్వన్దో. ఓసణ్ఠేయ్యాతి ఓలిఖిత్వా సన్నిసీదాపేయ్య.

౩౩౯. ఏకపావురణా వా ఏకత్థరణా వా న తువట్టయుం, ఏకమఞ్చే న తువట్టయున్తి యోజనా. ఏకం పావురణం ఏకం అత్థరణం ఏతేసన్తి విగ్గహో. న తువట్టయున్తి న నిపజ్జేయ్యుం. ఏకస్మిం భాజనే వాపి న భుఞ్జేయ్యున్తి యోజేతబ్బం.

౩౪౦. మనుస్సానం పమాణఙ్గులేన అట్ఠ అఙ్గులాని యస్స, అధికేన సహితం అట్ఠఙ్గులన్తి సమాసో. లసుణం మగధేసు జాతం ఆమలకభణ్డికం లసుణం న ఖాదేయ్యాతి సమ్బన్ధో. న అకల్లకోతి అగిలానో.

౩౪౧. హీనుక్కట్ఠేహి జాతిఆదీహి ఉక్కట్ఠం వా హీనం వా ఉజుం వా అఞ్ఞాపదేసేన వా దవా వదే, దుబ్భాసితన్తి సమ్బన్ధో. జాతిఆదీహీతి జాతినామగోత్తకమ్మసిప్పఆబాధలిఙ్గకిలేసఆపత్తిఅక్కోసేహి. ఉక్కట్ఠన్తి జాత్యాదీహియేవ ఉక్కట్ఠం ఉపసమ్పన్నం అనుపసమ్పన్నం వా. దవాతి కేళిహసాధిప్పాయతాయ. ఉజుం వాతి ‘‘చణ్డాలోసీ’’తిఆదినా నయేన. అఞ్ఞాపదేసేన వాతి ‘‘సన్తి ఇధేకచ్చే చణ్డాలా’’తిఆదినా నయేన.

౩౪౨. దీఘే నఖేతి మంసప్పమాణతో. దీఘే కేసేతి ద్వఙ్గులతో. సచేపి న దీఘా, దుమాసతో ఏకదివసమ్పి అతిక్కామేతుం న లభతి. దీఘే నాసలోమేతి నాసతో బహి నిక్ఖన్తే. వీసతిమట్ఠన్తి వీసతియా నఖానం మట్ఠఞ్చ. సమ్బాధేతి ఉభోసు ఉపకచ్ఛకేసు, ముత్తకరణే చ లోమహారణఞ్చ న లబ్భాతి సమ్బన్ధనీయం. న లబ్భాతి ఏతే మట్ఠాదయో న లబ్భన్తీతి అత్థో, నిపాతో వా లబ్భాతి. ఆబాధప్పచ్చయా పన సమ్బాధే లోమం సంహరితుం వట్టతి.

౩౪౩. సఙ్ఘుద్దిట్ఠం వా సఙ్ఘికం వా సయనాసనం యథావుడ్ఢం న బాధేయ్యాతి యోజనా. సఙ్ఘస్స ఉద్దిట్ఠం సఙ్ఘుద్దిట్ఠం, సఙ్ఘం ఉద్దిస్స కతన్తి అధిప్పాయో. యో యో వుడ్ఢో యథావుడ్ఢం, వుడ్ఢప్పటిపాటియాతి అత్థో. న బాధేయ్యాతి న పటిబాహేయ్య. అల్లపాదా నామ యేహి అక్కన్తట్ఠానే ఉదకం పఞ్ఞాయతి. సయనాసనన్తి మఞ్చపీఠాది, ఇమినా పరిభణ్డకతా భూమీతిపి ఉపలక్ఖితా. సుధోతపాదకం వాపి సఉపాహనో తథేవాతి సమ్బన్ధో. సుధోతపాదకన్తి ధోతపాదేహేవ అక్కమితబ్బట్ఠానం. ధోతా పాదా యస్స అక్కమనస్సాతి కిరియావిసేసనసమాసో. యది పన తత్థ నేవాసికా అధోతపాదేహిపి వళఞ్జేన్తి, తథేవ వళఞ్జేతుం వట్టతి. తథేవాతి పరిభణ్డకతం భూమిం సేనాసనం వా నక్కమేతి అత్థో.

౩౪౪. సఙ్ఘాటియాతి అధిట్ఠితసఙ్ఘాటియా. పాదే పరిగ్గహేత్వా ఆసనం పల్లత్థో, పల్లత్థం కరోతీతి పల్లత్థాతిధాతుస్స పల్లత్థేతి రూపం. విహారేపి అన్తరఘరేపి పల్లత్థికాయ న నిసీదేయ్యాతి అధిప్పాయో, పరికమ్మకతం భిత్తాదిన్తి యోజనా. పరికమ్మకతన్తి సేతవణ్ణేన వా చిత్తకమ్మేన వా కతపరికమ్మం. ఆది-సద్దో ద్వారవాతపానాదిం సఙ్గణ్హాతి. న అపస్సయేతి చీవరాదినా అప్పటిచ్ఛాదేత్వా అపస్సయనం న కరేయ్య. నో న ఆచమేతి నేవ న ఆచమే, ఆచమేయ్యాతి అత్థో. ద్వే పటిసేధా పకతియత్థం గమేన్తీతి. సన్తేతి ఇమినా ఉదకే అసన్తే అనాపత్తీతి దీపేతి.

౩౪౫. అకప్పియసమాదానేతి భిక్ఖూనం సామణేరానం అకప్పియే సమాదానే. దవాతి నిపాతో, కీళాధిప్పాయేనాతి అత్థో. సిలాపవిజ్ఝనేతి అన్తమసో హత్థయన్తేనపి సక్ఖరికాయపి ఖిపనే. సభాగాయ దేసనాయ ఆవికమ్మే చ దుక్కటన్తి యోజేతబ్బం. సభాగాయాతి వత్థువసేన సమానో భాగో ఏతిస్సా ఆపత్తియాతి విగ్గహో. చ-సద్దో తాదిసియా పటిగ్గహణమత్తం సముచ్చినోతి.

౩౪౬. పటిస్సవో నామ ‘‘ఉభోపి మయం ఇధ వస్సం వసిస్సామ, ఏకతో ఉద్దిసాపేమా’’తిఆదిపటిజాననం, తస్స విసంవాదో పచ్ఛా అకరణం పటిస్సవవిసంవాదో, తస్మిం, నిమిత్తత్థే భుమ్మం. సుద్ధచిత్తస్సాతి కథనసమయే ‘‘కరిస్సామీ’’తి ఏవం పవత్తచిత్తస్స. ఇతరస్సాతి అఞ్ఞస్స అసుద్ధచిత్తస్స.

౩౪౭. కిచ్చేతి సుక్ఖకట్ఠాదిగ్గహణకిచ్చే సతి ఏవ పోరిసం పురిసప్పమాణం అభిరుహేయ్యాతి సమ్బన్ధో. ఆపదాసూతి వాళమిగదస్సనాదీసు.

౩౪౮. పరిస్సావనం వినాతి సమ్బన్ధో. అద్ధానన్తి హేట్ఠిమన్తేన అద్ధయోజనసఙ్ఖాతం అద్ధానం. సచే న హోతి పరిస్సావనం వా ధమ్మకరణో వా, సఙ్ఘాటికణ్ణోపి అధిట్ఠాతబ్బో. యాచమానస్సాతి పరిస్సావనం యాచన్తస్స.

౩౪౯. ఆబాధప్పచ్చయా అఞ్ఞత్ర సేసఙ్గే చ అత్తఘాతనే చ దుక్కటన్తి యోజనా. సేసఙ్గేతి అఙ్గజాతతో కణ్ణనాసాదిఅవసేసే అవయవచ్ఛేదనే. అత్తఘాతనేతి ఆహారుపచ్ఛేదాదినా అత్తనో మారణే.

౩౫౦. తూలికాయ కయిరమానం ఇత్థిపురిసాదికం చిత్తఞ్చ పోత్థకఞ్చ కట్ఠాదీసు కయిరమానం చిత్తపోత్థకాని, తానియేవ రూపానీతి సమాసో. జాతకాదీని పన పరేహి కారాపేతుం లబ్భన్తి. మాలాకమ్మాదీని సయమ్పి కాతుం లబ్భన్తి. ఆరామారఞ్ఞగేహేసు భుఞ్జన్తం న ఉట్ఠాపేయ్యాతి యోజేతబ్బం. విహారసఙ్ఖాతో ఆరామో చ అరఞ్ఞఞ్చ అన్తరఘరసఙ్ఖాతం గేహఞ్చాతి ద్వన్దో. ‘‘ఆరామ…పే… గేహేసూ’’తి వత్తబ్బే ఏ-కారస్స అ-కారకరణేన గాథాబన్ధవసేన వుత్తం. ఓకాసే కతే పన ‘‘పవిసథా’’తి వుత్తే చ పవిసితబ్బం ఉపనిసీదితబ్బఞ్చ.

౩౫౧. పుమయుత్తాని యానాని చ సివికఞ్చ హత్థవట్టకఞ్చ పాటఙ్కిఞ్చ అభిరుహితుం గిలానస్స కప్పతేతి సమ్బన్ధో. పుమయుత్తానీతి అస్సగవాదిపురిసయుత్తాని, న ధేనుయుత్తాని, సారథి పన ఇత్థీ వా హోతు పురిసో వా, వట్టతి. హత్థవట్టకేపి ఏసేవ నయో, యానానీతి రథసకటాదీని, సివికన్తి పీఠకసివికం, పీఠకయానన్తి అత్థో. పాటఙ్కీతి అన్దోలికా. గిలానస్సాతి ఏత్థ గిలానో నామ న అప్పకేనపి సీసాబాధాదిమత్తేన వేదితబ్బో, యో పన న సక్కోతి వినా యానేన గన్తుం, ఏవరూపో వేదితబ్బో. తథా హి యానం అనుజానన్తేన భగవతా కోసలేసు జనపదేసు భగవన్తం దస్సనాయ సావత్థిం గచ్ఛన్తం అఞ్ఞతరం గిలానం భిక్ఖుం గన్తుమసక్కుణేయ్యతాయ అఞ్ఞతరస్మిం రుక్ఖమూలే నిసిన్నం దిస్వా మనుస్సేహి తం పవత్తిం ఞత్వా ‘‘ఏహి, భన్తే, గమిస్సామా’’తి వుత్తే ‘‘నాహం, ఆవుసో, గమిస్సామి, గిలానోమ్హీ’’తి వుత్తవత్థుస్మిం (మహావ. ౨౫౩) అనుఞ్ఞాతం, తథా వదన్తో చ సో భిక్ఖు గమనుపచ్ఛేదసాధకమేవ గేలఞ్ఞం సన్ధాయాహాతి విఞ్ఞాయతి అధిప్పేతత్థనిప్ఫత్తియా ఉపచ్ఛిన్నత్తా, అపిచ యానేన ఏకపరిచ్ఛేదాయ ఉపాహనాయ పరిచ్ఛేదం ఠపేన్తేన అట్ఠకథాచరియేన ‘‘గిలానేన భిక్ఖునా సఉపాహనేనాతి ఏత్థ గిలానో నామ యో న సక్కోతి అనుపాహనేన గామం పవిసితు’’న్తి అట్ఠకథాయం (మహావ. అట్ఠ. ౨౫౬) వుత్తం, తస్మా యథావుత్తగిలానోవ గిలానోతి నిట్ఠమేత్థ గన్తబ్బం.

౩౫౨. దవం కరణేతి కేళియా కరణే. అఞ్ఞస్సాతి అన్తమసో దుస్సీలస్సాపి. ఉపలాళనేతి ‘‘పత్తం దస్సామి, చీవరం దస్సామీ’’తిఆదినా.

౩౫౩. వివరిత్వా న దస్సయేతి సమ్బన్ధనీయం. తా భిక్ఖునియో.

౩౫౪. ఓవాదన్తి భిక్ఖునీహి తేరసియం వా చాతుద్దసియం వా ఆగన్త్వా ఉపోసథం పుచ్ఛిత్వా ‘‘చాతుద్దసో’’తిఆదినా భిక్ఖునా ఆచిక్ఖితే పున తాహి ఉపోసథదివసే సమాగన్త్వా ఓవాదూపసఙ్కమనయాచనం, తం పాతిమోక్ఖుద్దేసకస్స ఆరోచేత్వా తేన కతసన్నిట్ఠానం గహేత్వా పాటిపదే పచ్చాహరితబ్బన్తి అజాననకం బాలఞ్చ తథా కాతుం అసమత్థం గిలానఞ్చ పాటిపదే గన్తుకామం గమియఞ్చ వజ్జేత్వా అఞ్ఞస్స గహణపచ్చాహరణాని అకాతుం న వట్టతి. తేన వుత్తం ‘‘న గణ్హతో’’తిఆది.

౩౫౫. లోకాయతన్తి నిరత్థకకారణప్పటిసంయుత్తం తిత్థియసత్థం. తిరచ్ఛానవిజ్జా చ ఇమినావ ఉపలక్ఖితా. న వాచేయ్యాతి పరేసం న వాచేయ్య. ఇమినావ అత్తనో పరియాపుణనమ్పి పటిక్ఖిత్తం లోకాయతతిరచ్ఛానవిజ్జాతి చ రాగదోసమోహవడ్ఢాని బుద్ధాదిగరహితా సగ్గమోక్ఖానం తిరో తిరియతో అఞ్చితా గతా పవత్తా కబ్బనాటకాదికా సబ్బాపి విజ్జా అనులోమవసేన వా వినయపరియాయం పత్వా గరుకే ఠాతబ్బన్తి వినయయుత్తితోపి సఙ్గహితాతి వేదితబ్బా. ఏవఞ్చ నో గరూనముపదేసో. పేళాయపీతి యత్థ పాతిం ఠపేత్వా సుఖినో భుఞ్జన్తి, తమ్బలోహేన రజతేన వా కతాయ తాయ ఆసిత్తకూపధానసఙ్ఖాతాయ పేళాయ ఠపేత్వా.

౩౫౬. పారుతఞ్చ నివాసనఞ్చ, గిహీనం హత్థిసోణ్డాదివసేన పారుతనివాసనం యస్స పారుపనస్స నివాసనస్సాతి కిరియావిసేసనసమాసో. గిహిపారుతనివాసనం న పారుపే న నివాసేయ్యాతి సమ్బన్ధో. సంవేల్లియం న నివాసేయ్యాతి మల్లకమ్మకరాదయో వియ కచ్ఛం కత్వా న నివాసేయ్య. ఏవం నివాసేతుం గిలానస్సాపి మగ్గప్పటిపన్నస్సాపి న వట్టతి. యమ్పి మగ్గం గచ్ఛన్తా ఏకం వా ద్వే వా కోణే ఉక్ఖిపిత్వా అన్తరవాసకస్స ఉపరి లగ్గన్తి, న వట్టతి. ఏవం అపారుపిత్వా అనివాసేత్వా చ నిబ్బికారం పరిమణ్డలం పారుపితబ్బం తిమణ్డలం పటిచ్ఛాదేన్తేన పరిమణ్డలం నివాసేతబ్బఞ్చ, తథా అపారుపిత్వా అనివాసేత్వా చ ఆరామే వా అన్తరఘరే వా అనాదరేన యం కిఞ్చి వికారం కరోన్తస్స దుక్కటం. దాయన్తి వనం. నాలిమ్పయేయ్యాతి ‘‘సబ్బూపకారాని వినస్సన్తూ’’తి వా ఖిడ్డాధిప్పాయేన వా నాలిమ్పయేయ్య.

౩౫౭. వడ్ఢిం నో పయోజయే అఞ్ఞాతకప్పవారితే నో యాచేతి యోజనా. అఞ్ఞస్సాతి సహధమ్మికస్సాపి. కతిపాహం భుత్వా వాతి యోజనీయం. పునోతి నిపాతో.

౩౫౮. దణ్డినం ఞత్వా వా అఞత్వా వా ఉద్దిస్స రక్ఖం యాచనే దణ్డితే దణ్డో అస్స గీవాతి యోజనా. దణ్డం గణ్హతీతి పచ్చయన్తస్స దణ్డినం దణ్డగ్గహణన్తి అత్థో. ఉద్దిస్సాతి ‘‘అమ్హాకం విహారే అసుకేన చ అసుకేన చ ఇదం నామ కత’’న్తి, ‘‘కరిస్స’’న్తి వా ఏవం అతీతం వా అనాగతం వా ఆరబ్భ. యాచనేతి వోహారికేసు యాచనే సతి. దణ్డితేతి తేహి దణ్డే గహితే సో దణ్డో అస్స యాచకస్స భిక్ఖునో గీవా, ఇణం హోతీతి అత్థో. వోహారికేహి పన ‘‘కేనా’’తి వుత్తే ‘‘అసుకేనాతి వత్తుం అమ్హాకం న వట్టతి, తుమ్హేయేవ జానిస్సథ, కేవలఞ్హి మయం రక్ఖం యాచామ, తం నో దేథ, అవహటభణ్డఞ్చ మం ఆహరాపేథా’’తి వత్తబ్బం. ఏవం అనోదిస్స ఆచిక్ఖణా హోతి, సా వట్టతి. పారాజికాదికాతి పారాజికథుల్లచ్చయదుక్కటాని.

౩౫౯. ‘‘హరన్తేసు పరిక్ఖారం,

చోరో చోరోతి భాసితే;

అనత్థాయేసం గణ్హన్తే’’తి. –

పాఠేహి భవితబ్బం. ఏవఞ్హి సతి ‘‘హరన్తేసూ’’తి బహువచనేన సహ ఘటతే. పరిక్ఖారం హరన్తేసు ఏసం అనత్థాయ ‘‘చోరో చోరో’’తి భాసితే దణ్డం గణ్హన్తే తత్తకం అస్స గీవాతి యోజేతబ్బం. హరన్తేసూతి చోరేసు గహేత్వా గచ్ఛన్తేసు. ఏసన్తి చోరానం. గణ్హన్తేతి వోహారికజనే గణ్హన్తే. యత్తకం గహితం, తత్తకం అస్స భిక్ఖునో గీవా, భణ్డదేయ్యం హోతీతి అత్థో.

౩౬౦. పాకారకుట్టానం బహి వళఞ్జే వాపి వీహాదినాళికేరాదిరోపిమే హరితే వాపి విఘాసుచ్చారసఙ్కారముత్తం నావలోకియ ఛడ్డేయ్య, దుక్కటన్తి సమ్బన్ధో. వళఞ్జే నావలోకియాతి చ ఇమినా ఓలోకేత్వా వా అవళఞ్జే వా విఘాసాదీని ఛడ్డేన్తస్స అనాపత్తీతి దీపేతి. వీహి ఆది యేసం సాలిఆదీనం తే వీహాదయో, నాళికేరో ఆది యేసం అమ్బపనసాదీనం తే నాళికేరాదయో, వీహాదయో చ నాళికేరాదయో చాతి ద్వన్దో, తేసం రోపో, తేన నిబ్బత్తం వీహాది…పే… రోపిమం. హరితేతి హరితట్ఠానే. విఘాసో నామ ఉచ్ఛిట్ఠోదకచలకాది.

౩౬౧. ధమ్మయుత్తమ్పి నచ్చఞ్చ గీతఞ్చ వాదితఞ్చ యోజాపేతుఞ్చ పయోజేతుఞ్చ పయుత్తాని పస్సితుఞ్చ ‘‘ఉపహారం కరోమా’’తి వుత్తే సమ్పటిచ్ఛితుం వా న లబ్భన్తి సమ్బన్ధో. ధమ్మయుత్తమ్పీతి రతనత్తయగుణూపసంహితతాయ అన్తమసో ధమ్మేన పుఞ్ఞేన సంయుత్తమ్పి. నచ్చన్తి అన్తమసో మోరసుకమక్కటాదీనం నచ్చమ్పి. గీతన్తి అన్తమసో గీతస్స పుబ్బభాగే కయిరమానం దన్తగీతమ్పి. వాదితన్తి అన్తమసో ఉదకభేరివాదితమ్పి. యోజాపేతున్తి అఞ్ఞేహి కారాపేతుం. పయోజేతున్తి అత్తనా కాతుం. ఆయతకేన గీతస్సరేన ధమ్మమ్పి భాసితుం న వట్టతి. పయుత్తానీతి పరేహి యేహి కేహిచి కతాని. పస్సితున్తి ఇమినా అనోలోచనదస్సనమ్పి గహితన్తి సోతున్తిపి అత్థో విఞ్ఞాయతి. అన్తరారామే ఠితస్స పస్సతో అనాపత్తి. వీథియం ఠత్వా గీవం పరివత్తేత్వా పస్సతోపి ఆపత్తియేవ. యేన కేనచి కరణీయేన గతట్ఠానే పస్సతి, సుణాతి వా, అనాపత్తి. సమ్పటిచ్ఛితున్తి ‘‘సాధూ’’తి సమ్పటిచ్ఛితుం. ‘‘ఉపహారకరణం నామ సున్దర’’న్తి వత్తుం వట్టతి. వా-సద్దో సముచ్చయే.

౩౬౨. ‘‘కీళత్థం కతం రాజాగార’’న్తిఆదినా సమ్బన్ధితబ్బం. చిత్తేన విచిత్తకం ఆగారం చిత్తాగారకం.

౩౬౩. ఆసనేన నవే న పటిబాహేయ్యాతి యోజనా. ఆసనేనాతి ఆసనతో. న పటిబాహేయ్యాతి న ఉట్ఠాపేయ్య. ఉణ్హే చీవరం న నిదహేయ్యాతి యోజనీయం. న నిదహేయ్యాతి అధికం న నిదహేయ్య. గరునాతి ఆచరియుపజ్ఝాయేన. పణామితోతి ‘‘మా ఇధ పవిసా’’తిఆదినా నిక్కడ్ఢితో.

౩౬౪. సత్తహి ఆపత్తీహి చ భిక్ఖుం వాపి అఞ్ఞేనేవ చ ఉపాసకం వాపి పరమ్ముఖా అక్కోసనే దుక్కటన్తి యోజేతబ్బం. ఆపత్తీహి చాతి చ-సద్దో అవధారణే. అఞ్ఞేనేవ చాతి ఏత్థ ఏవ చాతి నిపాతసముదాయో, ఏకో ఏవ వా అవధారణే, వుత్తతో అఞ్ఞేనేవ ‘‘అసద్ధో’’తిఆదినాతి అత్థో. పరమ్ముఖాతి నిపాతో, తస్స అసమ్ముఖేతి అత్థో. సమ్ముఖా వదన్తస్స పాచిత్తియం. పాపగరహణవసేన పన వదతో అనాపత్తి.

౩౬౫. సద్ధాదేయ్యం సద్ధాయ దాతబ్బం చీవరఞ్చ చ-సద్దేన అవసేసమ్పి వినిపాతేతుం నాసేతుం న లబ్భం, పితూనం లబ్భన్తి సమ్బన్ధో. ఞాతీనమ్పీతి పి-సద్దో సమ్భావనే.

౩౬౬. అఞ్ఞత్ర వస్సంవుత్థో అఞ్ఞతో భాగం గణ్హేయ్య, దుక్కటన్తి సమ్బన్ధో. అఞ్ఞత్రాతి అఞ్ఞస్మిం విహారే. అఞ్ఞతోతి అఞ్ఞవిహారతో. పటిదేయ్యాతి గహితట్ఠానే దదేయ్య. గహితే తస్మిం వత్థుస్మిం నట్ఠే వా జిణ్ణే వా తస్స గీవాహో తీతి సమ్బన్ధో. చోదితో నో దదేయ్య, తేసం ధురనిక్ఖేపతో భణ్డగ్ఘకారియో హోతీతి యోజనా. చోదితోతి వత్థుసామికేహి ‘‘దేహీ’’తి వుత్తో. తేసన్తి తస్మిం విహారే లాభీనం భిక్ఖూనం.

౩౬౭. సన్తరుత్తరో వా కల్లో సఉపాహనో వా గామం న పవిసేయ్య, చామరీమకసబీజనిం న ధారేయ్యాతి యోజనీయం. అన్తరఞ్చ ఉత్తరఞ్చ, సహ అన్తరుత్తరేన సన్తరుత్తరో. అగ్గళగుత్తే విహారే సఙ్ఘాటిం నిక్ఖిపిత్వా గన్తుం వట్టతి. ఆరఞ్ఞకేన పన భణ్డుక్ఖలికాయ పక్ఖిపిత్వా పాసాణరుక్ఖసుసిరాదీసు పటిచ్ఛన్నేసు ఠపేత్వా గన్తబ్బం. అన్తరుత్తరానం నిక్ఖేపే అయమేవ నయో. కల్లోతి అగిలానో. మకసానం బీజనీ మకసబీజనీ, చమరీనం వాళేహి కతా మకసబీజనీతి సమాసో.

౩౬౮. ఆరామతో బహీతి సమ్బన్ధనీయం. ఆరామతోతి ఆరామూపచారతో. న ధారేయ్యాతి అగిలానో న ధారేయ్య. యస్స పన కాయదాహో వా పిత్తకోపో వా హోతి, చక్ఖు వా దుబ్బలం, అఞ్ఞో వా కోచి ఆబాధో వినా ఛత్తేన ఉప్పజ్జతి, తస్స గామే వా అరఞ్ఞే వా ఛత్తం వట్టతి. గుత్తియా లబ్భతీతి వస్సే చీవరగుత్తత్థం, వాళమిగచోరభయేసు అత్తగుత్తత్థమ్పి లబ్భతీతి అత్థో. ఏకపణ్ణఛత్తం పన సబ్బత్థేవ వట్టతి.

౩౬౯. ఉభతోకాజం న గాహేయ్యాతి సమ్బన్ధో. ఉభతో దణ్డస్స ఉభయకోటియం భారబన్ధకాజం ఉభతోకాజం, అలోపతప్పురిసో. ఏకన్తరికకాజకన్తి అన్తరమేవ అన్తరికం, ఏకఞ్చ అన్తరికఞ్చాతి ద్వన్దో, ఏకన్తరికే భారబన్ధకాజన్తి తప్పురిసో ఏకతోకాజకం, అన్తరికకాజకన్తి వుత్తం హోతి. హత్థే ఓలమ్బో అస్స భారస్సాతి సమాసో.

౩౭౦. అనోకాసకతన్తి ‘‘కరోతు మే ఆయస్మా ఓకాసం, అహం తం వత్తుకామో’’తి ఏవం చోదకేన ఓకాసే కారాపితే నత్థి ఓకాసో కతో అనేన చుదితకేనాతి బహుబ్బీహి. చోదేయ్యాతి చావనఅక్కోసకమ్మవుట్ఠానాధిప్పాయేన చోదేయ్య. ఉపోసథప్పవారణట్ఠపనఅనువిజ్జధమ్మకథాధిప్పాయేసు ఓకాసకమ్మం నత్థి. సుద్ధస్సాతి అనాపత్తికతాయ సుద్ధస్స. అవత్థుస్మిన్తి అకారణే. తథాతి దుక్కటం అతిదిసతి. కరోన్తేనాపి ‘‘భూతమేవ ను ఖో ఆపత్తిం వదతి, అభూత’’న్తి ఏవం ఉపపరిక్ఖిత్వా కాతబ్బా. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, పుగ్గలం తులయిత్వా ఓకాసం కాతు’’న్తి (మహావ. ౧౫౩) హి వుత్తం.

౩౭౧. సత్తానం పకతఙ్గులేన అట్ఠఙ్గులాధికం మఞ్చప్పటిపాదం వా ఉచ్చపాదకం మఞ్చం వా న ధారయేతి యోజనా. పకతియా అఙ్గులం పకతఙ్గులం. తఞ్చ వడ్ఢకిఅఙ్గులం వేదితబ్బం. అట్ఠ చ తాని అఙ్గులాని చ, తేహి తమధికం యస్సాతి సమాసో. మఞ్చానం పటిపాదో, యత్థ మఞ్చపాదే నిక్ఖిపన్తి. అట్ఠఙ్గులతో ఉచ్చా పాదా యస్సాతి బహుబ్బీహి.

౩౭౨. మూగబ్బతాదిన్తి మూగానమివ తుణ్హీభావసఙ్ఖాతం వతం ఆది యస్స గోవతాదినో తిత్థియవతస్సాతి సమాసో. ఖురమేవ భణ్డం ఖురభణ్డం. పుబ్బే న్హాపితో న్హాపితపుబ్బకో, విసేసనస్స పరనిపాతో.

౩౭౩. హత్థకమ్మన్తి హత్థేన కాతబ్బం వడ్ఢకిఆదీనం కమ్మం. అనుస్సరణం ‘‘కప్పియత్తం మే యేన యాచితం, అమ్హేహి ఇమస్స దాతబ్బ’’న్తి ఏవం చిత్తప్పవత్తిఅనుసారో, తస్సా యాచనాయ అనుసారో తదనుసారో, తతో లద్ధం యం కిఞ్చి గహేతున్తి యోజనా. కమ్మతో నిగ్గతో నిక్కమ్మో, విఘాసాదాది. తం అయాచిత్వాపి కారేతున్తి సమ్బన్ధో. ఆహరాపేతున్తి అరఞ్ఞతో ఆనేతుం. అపరసన్తకన్తి దారుతిణపలాలాదికం అపరపరిగ్గహితం.

౩౭౪. గిహీనం యత్తకం దేతి, గోపకే దేన్తే గహేతుం లబ్భం, సఙ్ఘచేతియసన్తకే యథాపరిచ్ఛేదం గహేతుం లబ్భన్తి యోజనా. దేతీతి గోపకో భిక్ఖూనం దేతి. గహేతున్తి తత్తకం గహేతుం. సఙ్ఘచేతియసన్తకేతి వేతనగోపకేహి దీయమానే సఙ్ఘస్స చేతియస్స చ సన్తకే. యథాపరిచ్ఛేదన్తి యం తేసం సఙ్ఘేన అనుఞ్ఞాతం హోతి ‘‘దివసే దివసే ఏత్తకం నామ ఖాదథా’’తి, తం పరిచ్ఛేదం అనతిక్కమ్మ. సఙ్ఘికే చ చేతియసన్తకే చ కేణియా గహేత్వా ఆరక్ఖన్తస్సేవ హి దానే పరిచ్ఛేదో నత్థి.

౩౭౫. ‘‘కాయవాచాహి ద్వీహి ఆపత్తిం ఆపజ్జేయ్యా’’తి యేభుయ్యవసేన వుత్తం, మేథునధమ్మే పరూపక్కమే సతి సాదియన్తస్స అకిరియసముట్ఠానభావసమ్భవతో. ఛహి వాతి ఆపత్తుప్పత్తికారణసఙ్ఖాతేహి ఛహి సముట్ఠానేహి వా ఆపత్తిం ఆపజ్జేయ్యాతి సమ్బన్ధో. సబ్బాపత్తీనఞ్హి కాయో వాచా కాయవాచా కాయచిత్తం వాచాచిత్తం కాయవాచాచిత్తన్తి ఛ సముట్ఠానాని. తత్థ పురిమాని తీణి అచిత్తకాని, పచ్ఛిమాని సచిత్తకాని.

తిధా ఏకసముట్ఠానా, పఞ్చధా ద్విసముట్ఠితా;

ద్విధా తిచతురో ఠానా, ఏకధా ఛసముట్ఠితా.

తత్థ చతుత్థేన పఞ్చమేన ఛట్ఠేన చ సముట్ఠానతో ఏకసముట్ఠానా తిధా. పఠమచతుత్థేహి చ దుతియపఞ్చమేహి చ తతియఛట్ఠేహి చ చతుత్థఛట్ఠేహి చ పఞ్చమఛట్ఠేహి చ సముట్ఠానతో ద్విసముట్ఠితా పఞ్చధా. పఠమేహి చ తీహి పచ్ఛిమేహి చ తీహి సముట్ఠానతో తిసముట్ఠానా ద్విధా. పఠమతతియచతుత్థఛట్ఠేహి చ దుతియతతియపఞ్చమఛట్ఠేహి చ సముట్ఠానతో చతుసముట్ఠానా ద్విధా. ఛహిపి సముట్ఠితో ఛసముట్ఠానా ఏకధా. అలజ్జి…పే… సఞ్ఞితాయ చాతి ఇమేహి ఛహి వా ఆపత్తిం ఆపజ్జేయ్యాతి సమ్బన్ధో. యో సఞ్చిచ్చ ఆపత్తిం ఆపజ్జతి, ఆపత్తిం పరిగూహతి, అగతిగమనఞ్చ గచ్ఛతి, ఏదిసో వుచ్చతి అలజ్జీ పుగ్గలో. అలజ్జీ చ అఞ్ఞాణో చ కుక్కుచ్చపకతో చ కుక్కుచ్చేన అభిభూతోతి ద్వన్దో. భావే త్తప్పచ్చయో.

తత్థ యో అకప్పియభావం జానన్తోయేవ మద్దిత్వా వీతిక్కమం కరోతి, అయం అలజ్జితా ఆపజ్జతి. మన్దో మోమూహో కత్తబ్బాకత్తబ్బం అజానన్తో అకత్తబ్బం కరోతి, కత్తబ్బం విరాధేతి, అయం అఞ్ఞాణత్తా ఆపజ్జతి. కప్పియాకప్పియం నిస్సాయ కుక్కుచ్చే ఉప్పన్నే వినయధరం అపుచ్ఛిత్వా మద్దిత్వా వీతిక్కమతి, అయం కుక్కుచ్చపకతత్తా ఆపజ్జతి. సతియా ప్లవో సమ్మోహో సతిప్లవో, సహసేయ్యతిచీవరవిప్పవాసాదీని సతిప్లవా ఆపజ్జతి. కప్పఞ్చ అకప్పియఞ్చ కప్పాకప్పియం, కప్పాకప్పియే సఞ్ఞా, సా అస్స అత్థీతి కప్పా…పే… సఞ్ఞీ, తస్స భావోతి తా-పచ్చయో. య-లోపేన పన ‘‘సఞ్ఞితా’’తి వుత్తం, కరణత్థే వా పచ్చత్తవచనం. తే చ ‘‘అకప్పియే’’తిఆదీనం యథాక్కమేన యుజ్జన్తి. తత్థ యో అచ్ఛమంసం ‘‘సూకరమంస’’న్తి ఖాదతి, వికాలే కాలసఞ్ఞితాయ భుఞ్జతి, అయం అకప్పియే కప్పియసఞ్ఞితాయ ఆపజ్జతి. యో పన సూకరమంసం ‘‘అచ్ఛమంస’’న్తి ఖాదతి, కాలే వికాలసఞ్ఞాయ భుఞ్జతి, అయం కప్పియే అకప్పియసఞ్ఞితాయ ఆపజ్జతి.

౩౭౬. అలజ్జిఅఞ్ఞాణతాయ కాయవాచాహి ఆపత్తిం ఛాదయేతి యోజనా. లిఙ్గేతి లిఙ్గపరివత్తననిమిత్తం. లిఙ్గే సఙ్ఘే చ గణే చ ఏకస్మిం చాతి ఆపత్తివుట్ఠితి చతుధా హోతీతి సేసో.

౩౭౭. పచ్చయద్వయేతి చీవరే పిణ్డపాతే చ. పరికథోభాసవిఞ్ఞత్తీతి అభిలాపమత్తమేతం. సహచరితస్స పన నిమిత్తకమ్మస్సాపి ఏత్థేవ సఙ్గహో వేదితబ్బో. తత్థ పరియాయేన కథనం పరికథా. ఉజుకమేవ అవత్వా యథా అధిప్పాయో విభూతో హోతి, ఏవం ఓభాసనం ఓభాసో. పచ్చయే ఉద్దిస్స యథా అధిప్పాయో ఞాయతి, ఏవం విఞ్ఞాపనం విఞ్ఞత్తి. నిమిత్తకరణం నిమిత్తకమ్మం. తతియేతి సేనాసనే. సేసేతి గిలానపచ్చయే.

౩౭౮. పఞ్చన్నం సహధమ్మికానం అచ్చయే దానం న రూహతీతి సమ్బన్ధో. అచ్చయే దానన్తి ‘‘మమచ్చయేన మయ్హం సన్తకం ఉపజ్ఝాయస్స హోతూ’’తిఆదినా ఏవం అత్తనో అపగమే దానం. తన్తి అచ్చయేన దిన్నం చీవరాదికం సఙ్ఘస్సేవ చ హోతి, న భిక్ఖునోతి అధిప్పాయో. గిహీనం పనాతి గిహీనం అచ్చయే దానం పన. ఇదమేత్థ దానగ్గహణలక్ఖణం – ‘‘ఇదం తుయ్హం దమ్మీ’’తిఆదినా సమ్ముఖా వా ‘‘ఇత్థన్నామస్స దేమీ’’తిఆదినా పరమ్ముఖాపి దిన్నంయేవ హోతి. ‘‘తుయ్హం గణ్హాహీ’’తి వుత్తే ‘‘మయ్హం గణ్హామీ’’తి వదతి, సుదిన్నం సుగ్గహితఞ్చ. ‘‘తవ సన్తకం కరోహి, తవ సన్తకం హోతు, తవ సన్తకం కారాపేహీ’’తి వుత్తే ‘‘మమ సన్తకం కరోమి, మమ సన్తకం హోతు, మమ సన్తకం కరిస్సామీ’’తి వదతి. దుద్దిన్నం దుగ్గహితఞ్చ. సచే పన ‘‘తవ సన్తకం కరోహీ’’తి వుత్తే ‘‘సాధు, భన్తే, మయ్హం గణ్హామీ’’తి గణ్హాతి, సుగ్గహితన్తి.

౩౭౯. భిక్ఖు వా సామణేరో వా ఉపస్సయే భిక్ఖునీనం విహారే కాలం కయిరాథ యది కాలఙ్కరేయ్య, తత్థ తస్మిం ఉభిన్నం సన్తకే భిక్ఖుసఙ్ఘో ఏవ దాయజ్జో సామీ హోతీతి సేసో. సేసేపీతి అవసేసే భిక్ఖునిసిక్ఖమానసామణేరిసన్తకేపి. అయం నయోతి యది తే భిక్ఖూనం విహారే కాలం కరేయ్యుం, తేసం సన్తకే భిక్ఖునిసఙ్ఘో ఏవ దాయజ్జోతి అయమేవ నయోతి అత్థో.

౩౮౦. ‘‘ఇమం నేత్వా అసుకస్స దేహీ’’తి దిన్నం యావ పరస్స హత్థం న పాపుణాతి, తావ పురిమస్సేవ, యో పహిణతి, తస్సేవాతి అత్థో. దమ్మీతి ‘‘ఇత్థన్నామస్స దేమీ’’తి దిన్నం పన పచ్ఛిమస్సేవ, యస్స పహిణతి, తస్సేవ సన్తకన్తి అత్థో. ఇమం విధిం ‘‘వుత్తనయేన ఇమే సామినో హోన్తీ’’తి ఏతం పకారం ఞత్వా విస్సాసగ్గాహం వా గణ్హే, మతకచీవరం వా అధిట్ఠేతి యోజనా. విస్సాసగాహన్తి సామీసు జీవన్తేసు విస్సాసేన గాహం గహేత్వా. మతకచీవరం అధిట్ఠేతి తేసు మతేసు అఞ్ఞే చే భిక్ఖూ న సన్తి, ‘‘మయ్హం తం పాపుణాతీ’’తి మతకచీవరం అధిట్ఠేయ్య. అఞ్ఞేసం అదత్వా దూరే ఠపితమతకపరిక్ఖారా పన తత్థ తత్థ సఙ్ఘస్సేవ హోన్తి. భిక్ఖుమ్హి కాలకతే సఙ్ఘో సామీ పత్తచీవరే, అపిచ గిలానుపట్ఠాకా బహూపకారా, సఙ్ఘేన తిచీవరఞ్చ పత్తఞ్చ గిలానుపట్ఠాకానం దాతబ్బం. యం తత్థ లహుభణ్డం లహుపరిక్ఖారం, తం సమ్ముఖీభూతేన సఙ్ఘేన భాజేతబ్బం. యం తత్థ గరుభణ్డం గరుపరిక్ఖారం, తం ఆగతానాగతస్స చాతుద్దిసస్స సఙ్ఘస్స అవిస్సజ్జియం అవేభఙ్గియం. గిలానుపట్ఠాకో నామ గిహీ వా హోతు పబ్బజితో వా, అన్తమసో మాతుగామోపి, సబ్బే భాగం లభన్తి. బహూ చే సబ్బే సమగ్గా హుత్వా ఉపట్ఠహన్తి, సబ్బేసం సమభాగో దాతబ్బో. యో పనేత్థ విసేసేన ఉపట్ఠహతి, తస్స విసేసో కాతబ్బో.

౩౮౧. ‘‘లోహభణ్డే పహరణిం ఠపేత్వా సబ్బం కప్పతీ’’తిఆదినా యోజేతబ్బం. పహరణిన్తి ఆవుధం. పాదుకా చ సఙ్కమనీయో పల్లఙ్కో చాతి ద్వన్దో. మత్తికామయే కతకం కుమ్భకారికఞ్చ ఠపేత్వా సబ్బం కప్పతీతి యోజనీయం, ధనియస్సేవ సబ్బమత్తికామయకుటి కుమ్భకారికాతి.

పకిణ్ణకనిద్దేసవణ్ణనా నిట్ఠితా.