౩౯. వస్సూపనాయికనిద్దేసవణ్ణనా

౩౦౯-౩౧౦. పురిమికా పచ్ఛిమికా ఇతి వస్సూపనాయికా దువేతి సమ్బన్ధో. ఆసాళ్హిపుణ్ణమాయ అనన్తరే పాటిపదదివసే ఉపగన్తబ్బా పచ్ఛిమికాయ పురే భవాతి పురిమా, సా ఏవ పురిమికా. తతో పచ్ఛా భవా అపరాయ పుణ్ణమాయ అనన్తరే పాటిపదదివసే ఉపగన్తబ్బా పచ్ఛిమికా. ఉపనయనం పాపుణనం ఉపగమనం ఉపనాయికా, వస్సన్తి వుట్ఠి, ఇధ పన వస్సకాలం ‘‘వస్స’’న్తి ఉపచారేన గహేత్వా తత్థ వాసో ఉపచారేనేవ ‘‘వస్స’’న్తి వుచ్చతి, వస్సస్స వస్సావాసస్స ఉపనాయికా వచీభేదవసేన వా ఆలయకరణవసేన వా ఉపగమనం వస్సూపనాయికా. తత్థ ఆలయపరిగ్గాహో చ వచీభేదో చాతి పురిమికా వస్సూపనాయికా దువే, ఆలయపరిగ్గాహో చ వచీభేదో చాతి పచ్ఛిమికా వస్సూపనాయికా దువేభి సమ్బన్ధితబ్బం. తత్థాతి తాసు ద్వీసు. తదుభయం దస్సేతుం ‘‘ఏదిసో’’తిఆది వుత్తం. సో ఆలయపరిగ్గాహో చ వచీభేదో చ ‘‘ఇమస్మిం విహారే ఇమం తేమాసం వస్సం ఉపేమి, ఇధ వస్సం ఉపేమీ’’తి ఏదిసో, ఏతాదిసోతి అత్థో. ఏత్థ చ కముప్పత్తిఅనాదరా వచీభేదో పఠమం వుత్తో. ఉభయథా వస్సం ఉపగన్తుం వట్టతి. తేనేవ అట్ఠకథాయం (వి. సఙ్గ. అట్ఠ. ౧౭౯; మహావ. అట్ఠ. ౨౦౭) ‘‘సచేపి ‘ఇధ వస్సం వసిస్సామీ’తి ఆలయో అత్థి, అసతియా పన వస్సం న ఉపేతి, గహితసేనాసనం సుగ్గహితం, ఛిన్నవస్సో న హోతి, పవారేతుం లభతియేవ, వినాపి హి వచీభేదం ఆలయకరణమత్తేనపి వస్సం ఉపగతమేవ హోతీ’’తి వుత్తం. నావాసత్థవజేసు పన పరియేసిత్వా సేనాసనం అలభన్తేన ఆలయకరణమత్తేనేవ ఉపగన్తబ్బం. ఉపగచ్ఛన్తేన చ విహారం పటిజగ్గిత్వా పానీయం పరిభోజనీయం ఉపట్ఠాపేత్వా సబ్బం చేతియవన్దనాదిసామీచికమ్మం నిట్ఠాపేత్వా ఉపగన్తబ్బం. ఆలయపరిగ్గహే ఆలయం దస్సేతుం ‘‘చిత్తుప్పాదేత్థ ఆలయో’’తి ఆహ. ఏత్థాతి ద్వీసు.

౩౧౧. తదహూతి తస్మిం వస్సూపనాయికదివసే. జానన్తి ‘‘అజ్జ వస్సూపనాయికా’’తి జానన్తో, అనుపగచ్ఛతోతిమస్స విసేసనం.

౩౧౨. దుతియన్తి పచ్ఛిమికం. అనుపగతోతి కేనచి అన్తరాయేన పురిమికం అనుపగతో. తేమాసన్తి పురిమం వా తేమాసం పచ్ఛిమం వా తేమాసం. వస్సం ఉపగన్త్వా పన అరుణం అనుట్ఠాపేత్వాపి తదహేవ సత్తాహకరణీయేన పక్కమన్తస్సాపి అన్తోసత్తాహే నివత్తేన్తస్సాపి అనాపత్తి.

౩౧౩-౫. మాతాపితూనం పఞ్చన్నం సహధమ్మికానఞ్చ అత్థాయ గిలానతదుపట్ఠాకభత్తం ఓసధఞ్చ ఏసిస్సం వా పుచ్ఛిస్సామి వా ఉపట్ఠిస్సం వా గన్త్వా అహం నాభిరతం వూపకాసేస్సం వా కుక్కుచ్చం వినోదనఞ్చ దిట్ఠిం వివేచనఞ్చ గరుకాదికం వుట్ఠానం వాపి ఉస్సుక్కం వాపి కరిస్సం వాపి కారేస్సం వాపీతి ఏవమాదినా సత్తాహకిచ్చేన పహితేపి వా అపహితేపి వా గన్తుం లబ్భన్తి యోజనా.

ఏత్థ పన లబ్భమానకవసేన యోజేత్వా వక్ఖమాననయేన అత్థో వేదితబ్బో. మాతాదిసుతియా తేయేవ గిలాన-సద్దేన గయ్హన్తి, తేసం ఉపట్ఠాకా తదుపట్ఠాకా, గిలానా చ తదుపట్ఠాకా చ, తేసం భత్తన్తి సమాసో. ఓసధన్తి తేసంయేవ గిలానానం భేసజ్జం. ఏసిస్సన్తి పరియేసిస్సామి. పుచ్ఛిస్సామీతి తేయేవ సత్తజనే గిలానే పుచ్ఛిస్సం. ఉపట్ఠిస్సన్తి తేయేవ గిలానే ఉపట్ఠహిస్సామి. అభిరమతీతి అభిరతో, విసభాగరూపాదిదస్సనేన సాసనే న అభిరతో నాభిరతో. అభిరమణం వా అభిరతం, నత్థి అభిరతమస్సాతి నాభిరతో, తం. సహధమ్మికేసు యో నాభిరతో, తం వూపకాసేస్సం విక్ఖేపహరణత్థం అఞ్ఞత్థ నయిస్సామి. కుక్కుచ్చన్తి పఞ్చన్నంయేవ ఉప్పన్నం వినయకుక్కుచ్చం. కితకయోగే వికప్పేన దుతియా. దిట్ఠిన్తి తేసంయేవ మిచ్ఛాదిట్ఠియా. గరుకమాదికన్తి గరుకం ఆది యస్సాతి విగ్గహో. ఆది-సద్దేన సామణేరానం వస్సపుచ్ఛనం, సిక్ఖాసమాదయితుకామతా, తజ్జనీయాదికమ్మకరణం సఙ్గహితం. వుట్ఠానన్తి భిక్ఖునో గరుకాపత్తియా పరివాసమానత్తదానాదీహి వుట్ఠానం. ఉస్సుక్కన్తి వస్సపుచ్ఛనాదిఉస్సుక్కం. ఏవమాదినాతి ఏత్థ ఆది-సద్దేన దిట్ఠిగతాదీనం ధమ్మకథాకరణాదిం సఙ్గణ్హాతి. గన్తుం లబ్భన్తి ఏత్థ గచ్ఛన్తేన అన్తోఉపచారసీమాయం ఠితేనేవ ‘‘అన్తోసత్తాహే ఆగచ్ఛిస్సామీ’’తి ఆభోగం కత్వా గన్తబ్బం. సచే ఆభోగం అకత్వా ఉపచారసీమం అతిక్కమతి, ఛిన్నవస్సో హోతీతి వదన్తి. సత్తాహకిచ్చేనాతి సత్తాహస్స లబ్భమానకం వుత్తం వక్ఖమానఞ్చ సఙ్ఘకమ్మాది కిచ్చం సత్తాహకిచ్చం. సత్తమఅరుణమత్తస్సేవ విహారే ఉట్ఠాపనీయత్తా సత్తాహస్స సాకల్లేన గహణం.

౩౧౬. సఙ్ఘకమ్మే వజేతి సఙ్ఘస్స కిచ్చే ఉపోసథాగారాదీసు సేనాసనేసు వా చేతియఛత్తవేదికాదీసు వా అన్తమసో పుగ్గలికసేనాసనేసు వాపి కత్తబ్బనిమిత్తే వజేయ్యాతి అత్థో. ధమ్మసవనత్థం నిమన్తితో వాపి వజే, గరూహి పేసితో వాపి వజే, గరూనం పస్సితుం వాపి వజేతి యోజేతబ్బం. నిమన్తితోతి ఏత్థ సచే పఠమంయేవ కతికా కతా హోతి, ‘‘అసుకదివసం నామ సన్నిపతితబ్బ’’న్తి నిమన్తితోయేవ నామ హోతి. గరూహీతి ఆచరియుపజ్ఝాయేహి. పహితోతి భణ్డధోవనాదిఅత్థాయ పేసితో. పస్సితున్తి అగిలానేపి.

౩౧౭. భణ్డ…పే… దస్సనే న వజేతి యోజనీయం. ఏత్థాపి నిమిత్తత్థే సత్తమీ. భణ్డం నామ చీవరం. ఞాతీ మాతాపితూహి అఞ్ఞే. ఉపట్ఠాకా ఉపాసకా. ‘‘అజ్జేవ ఆగమిస్స’’న్తి అదూరగో న పాపుణేయ్య, లబ్భన్తి సమ్బన్ధో. లబ్భన్తి ఇమస్స అపాపుణనం వుత్తకమ్మం. అజ్జేవాగమిస్సన్తి సామన్తవిహారం గన్త్వా పున ఆగచ్ఛన్తస్స అన్తరామగ్గే సచే అరుణుగ్గమనం హోతి, వస్సచ్ఛేదోపి న హోతి, రత్తిచ్ఛేదదుక్కటఞ్చ నత్థీతి వదన్తి.

౩౧౮. సేసఞాతీహీతి మాతాపితూహి అవసేసఞాతీహి. నిద్దిసిత్వావాతి దానధమ్మసవనాదీని. ‘‘పహితే పేసితే’’తి చేత్థ ‘‘లబ్భ’’న్తి అనువత్తనీయం.

౩౧౯. అత్తనో అన్తరాయే సతీతి చోరసరీసపవాళజీవితబ్రహ్మచరియన్తరాయే, అన్తమసో భేసజ్జాలాభపతిరూపఉపట్ఠాకాలాభేపి. ‘‘వస్సచ్ఛేదకారణమ్పి సత్తాహకరణీయం సియా’’తి కేచి పోరాణా వదన్తి, తం యుత్తం వియ దిస్సతి, సబ్బథా వస్సచ్ఛేదేన బహి వాసాయ అనుఞ్ఞాతకారణం సత్తాహమత్తం బహి వీతినామేత్వా అన్తోవిహారేయేవ వాసేన వస్సచ్ఛేదాకారణం కథం నామ న సియాతి. ఛిన్నవస్సో నో పవారయేతి సమ్బన్ధో.

౩౨౦. ‘‘అసేనాసనికేనా’’తి ఇమినావ విఞ్ఞాయమానత్థత్తేపి ‘‘అజ్ఝోకాసే చా’’తి వచనం ‘‘అహం అబ్భోకాసికో, కిం మే సేనాసనేనా’’తి వాసానివత్తనత్థం వుత్తం. రుక్ఖస్స సుసిరేతి సుద్ధే రుక్ఖసుసిరే. మహన్తస్స పన సుసిరస్స అన్తో పదరచ్ఛదనకుటికం కత్వా పవిసనద్వారం యోజేత్వా ఉపగన్తుం వట్టతి. ‘‘విటపేపి అట్టకం బన్ధిత్వా’’తిఆది వుత్తనయమేవ. తథా ఛత్తచాటీసుపి తదనురూపేన వేదితబ్బం. ఛవకుటి నామ టఙ్కితమఞ్చాదిభేదా కుటి. తత్థ టఙ్కితమఞ్చో నామ దీఘే మఞ్చపాదే మజ్ఝే విజ్ఝిత్వా అటనియో పవేసేత్వా కతో, చతున్నం పాసాణానం ఉపరి పాసాణం అత్థరిత్వా కతమ్పి టఙ్కితమఞ్చో.

౩౨౧. అసేనాసనికేనాతి యస్స తిణపణ్ణఇట్ఠకసిలాసుధాసఙ్ఖాతానం పఞ్చన్నం ఛదనానం అఞ్ఞతరేన ఛన్నం యోజితద్వారబన్ధనం సేనాసనం నత్థి, తేన. ఇదం పన వచీభేదం కత్వా అధిట్ఠానం సన్ధాయ వుత్తన్తి వదన్తి, తదయుత్తం, తథా చ సతి నావాదీసు వియ విసుం విధానేన భవితబ్బన్తి. నావాసత్థవజూపగోతి ఇమినా అసేనాసనికేన నావాదీసు వస్సం ఉపగన్తుం వట్టతీతి దీపేతి. తత్థ చ కుటికం పరియేసిత్వా లభన్తేన తత్థ పవిసిత్వా విహారాభావతో ‘‘విహారే’’తి అవత్వా ‘‘ఇధ వస్సం ఉపేమీ’’తి తిక్ఖత్తుం వత్తబ్బం, అలభన్తేన ఆలయో కాతబ్బో. పవారేతుఞ్చాతి చ-సద్దేన వస్సచ్ఛేదనిమిత్తాయ ఆపత్తియా అభావం సమ్పిణ్డేతి. ‘‘వజే సత్థే నావాయన్తి తీసు ఠానేసు నత్థి వస్సచ్ఛేదే ఆపత్తి, పవారేతుఞ్చ లబ్భతీ’’తి (మహావ. అట్ఠ. ౨౦౩) అట్ఠకథాయం వుత్తం. వస్సచ్ఛేదేతి చ ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, యేన వజో తేన గన్తు’’న్తి (మహావ. ౨౦౩) వుత్తత్తా, సత్థస్స నావాయ చ గమనసభావేనేవ ఠితత్తా చ వస్సూపగతట్ఠానే అవసిత్వా అఞ్ఞత్థ గమనమత్తం సన్ధాయ వుత్తన్తి వేదితబ్బం.

వస్సూపనాయికనిద్దేసవణ్ణనా నిట్ఠితా.