౩౭. ఉగ్గహనిద్దేసవణ్ణనా

౨౮౧. పుగ్గల-సద్దమత్తే పయుత్తే అత్తనోపి గహణసమ్భవో సియాతి బ్యభిచారత్థం అఞ్ఞ-సద్దప్పయోగో. సతి సమ్భవే బ్యభిచారే విసేసనం సాత్థకం హోతీతి. దసభేదమ్పి రతనన్తి ‘‘ముత్తా మణి వేళురియో సఙ్ఖో సిలా పవాళం రజతం జాతరూపం లోహితఙ్కో మసారగల్ల’’న్తి (పాచి. ౫౦౬) ఏవం వుత్తం దసభేదమ్పి రతనం. ఉగ్గణ్హన్తస్సాతి గణ్హన్తస్స సమ్పటిచ్ఛన్తస్స.

౨౮౨-౩. తేసు అత్తత్థం ఉగ్గణ్హన్తస్స ద్వీసు నిస్సగ్గీతి సమ్బన్ధో. తేసూతి తేసు దససు మజ్ఝే. ద్వీసూతి రజతజాతరూపసఙ్ఖాతేసు ద్వీసు నిస్సగ్గియవత్థూసు. అత్తత్థన్తి ఇమినా నవకమ్మాదీనం పఞ్చన్నం అత్థాయ దుక్కటన్తి దీపేతి. సేసేసు దుక్కటన్తి అవసేసేసు అట్ఠసు సబ్బేసమ్పి అత్థాయ ఉగ్గణ్హన్తస్స దుక్కటన్తి అత్థో. గణఞ్చ సఙ్ఘఞ్చ పుగ్గలఞ్చ అనామసిత్వా ‘‘చేత్యస్స నవకమ్మస్స దమ్మీ’’తి వుత్తే చ న పటిక్ఖిపేతి సమ్బన్ధనీయం. న పటిక్ఖిపేతి ఇమినా సఙ్ఘాదిం ఆమసిత్వా వుత్తే పటిక్ఖిపనం దీపేతి. పటిక్ఖిత్తే ‘‘కప్పియకారకానం వా హత్థే భవిస్సతి, మమ పురిసానం మయ్హమేవ వా హత్థే భవిస్సతి, కేవలం తుమ్హే పచ్చయే పరిభుఞ్జథా’’తి వదతి, వట్టతి. చతుపచ్చయత్థాయ చ దిన్నం యేన యేన అత్థో హోతి, తదత్థం ఉపనేతబ్బం. తేసం చీవరత్థాయ దిన్నం చీవరేయేవ ఉపనేతబ్బం. సచే చీవరేన తాదిసో అత్థో నత్థి, పిణ్డపాతాదీహి సఙ్ఘో కిలమతి, సఙ్ఘసుట్ఠుతాయ అపలోకేత్వా తదత్థాయపి ఉపనేతబ్బం. ఏస నయో పిణ్డపాతగిలానపచ్చయత్థాయ దిన్నేపి. సేనాసనత్థాయ దిన్నం పన గరుభణ్డత్తా తత్థేవ ఉపనేతబ్బం, సేనాసనేసు నస్సన్తేసు జగ్గనత్థం మూలచ్ఛేజ్జం అకత్వా అవిస్సజ్జేత్వా యాపనమత్తం పరిభుఞ్జితబ్బం.

౨౮౪. ఖేత్తాదీనం కేసఞ్చి దుక్కటవత్థూనం సమ్పటిచ్ఛనూపాయం దస్సేతుం ‘‘ఖేత్త’’న్తిఆది వుత్తం. తత్థ ఖేత్తన్తి పుబ్బణ్ణవిరుహనట్ఠానం. వత్థున్తి అపరణ్ణఉచ్ఛుఫలాదీనం విరుహనట్ఠానం. దాసపస్వాదికన్తి దాసపసుపుప్ఫారామఫలారామాదికం. పటిక్ఖిపిత్వా కప్పియేన కమేన చ గణ్హేయ్యాతి సమ్బన్ధో. కప్పియేన కమేన చాతి ఏత్థ కమ-సద్దో వోహారప్పటిపాటివచనో, తస్మా పరేసం అత్తనో చ కప్పియవోహారక్కమేనేవాతి అత్థో.

సో చ ఖేత్తవత్థూసు తావ ‘‘చత్తారో పచ్చయే పరిభుఞ్జథా’’తి వా ‘‘కప్పియకారకానం హత్థే భవిస్సతీ’’తి వా ‘‘సఙ్ఘో కప్పియభణ్డం భుఞ్జతూ’’తి వా ‘‘సీమం దేమా’’తి వా పరేహి వుత్తో, ‘‘సాధు, ఉపాసక మిగపక్ఖినో ఏత్థ నిబ్భయా సుఖేన జీవిస్సన్తీ’’తి అత్తనా వా తళాకే యథావుత్తేనేవ ‘‘ఉదకం పరిభుఞ్జిస్సన్తి, భణ్డకం ధోవిస్సన్తి, మిగపక్ఖినో పివిస్సన్తీ’’తి పరేహి వా ‘‘సాధు, ఉపాసక, సఙ్ఘో పానీయం పివిస్సతీ’’తిఆదినా అత్తనా వా దాసే ‘‘ఆరామికం దమ్మి, వేయ్యావచ్చకరం దమ్మి, కప్పియకారకం దమ్మీ’’తి వా పసూసు ‘‘పఞ్చగోరసపరిభోగత్థాయ దమ్మీ’’తి ఆరామే ‘‘వనం దమ్మీ’’తి ఏవమాదినా వుత్తో వేదితబ్బో. సచే పన కోచి అబ్యత్తో అకప్పియవోహారేన ఖేత్తాదిం పటిగ్గణ్హాతి వా కారేతి వా, తం భిక్ఖూహి న పరిభుఞ్జితబ్బం, తం నిస్సాయ లద్ధం కప్పియభణ్డమ్పి అకప్పియమేవ. అబ్యత్తేన పన లజ్జీభిక్ఖునా కారాపితేసు కిఞ్చాపి పటిగ్గహణం కప్పియం, భిక్ఖుస్స పయోగపచ్చయా ఉప్పన్నేన మిస్సత్తా విసగతపిణ్డపాతో వియ, అకప్పియమంసభోజనం వియ చ దుబ్బినిబ్భోగం హోతి, సబ్బేసం అకప్పియమేవ.

౨౮౫-౬. నవ…పే… కిరియా చ అనవే మత్తికుద్ధారణఞ్చ బన్ధో చ ఆళియా థిరకారో చ అనవే కేదారే అతిరేకభాగగ్గహణఞ్చ నవే చ అపరిచ్ఛిన్నభాగే సస్సే ‘‘ఏత్తకే దేథా’’తి కహాపణుట్ఠాపనఞ్చాతి సబ్బేసమ్పి అకప్పియన్తి సమ్బన్ధో. మాతికా చ కేదారో చ తళాకో చాతి ద్వన్దో మాతిక…పే… తళాకా. తేసం కిరియాతి సమాసో. అనవేతి చతుపచ్చయవసేన పటిగ్గహితే పురాణతళాకే. ఉదకవసేన పటిగ్గహితే పన సుద్ధచిత్తానం వట్టతి. బన్ధోతి పాళియా బన్ధో. పోరాణకేదారే నియమితపకతిభాగత్తా ఆహ ‘‘అనవే’’తి. అపరిచ్ఛిన్నభాగేతి ‘‘ఏత్తకే భూమిభాగే ఏత్తకో భాగో దాతబ్బో’’తి ఏవం అపరిచ్ఛిన్నభాగే.

౨౮౭-౯. ‘‘కస వప్ప’’ ఇచ్చాదిం అవత్వా చ ‘‘ఏత్తకాయ భూమియా ఏత్తకో భాగో దేయ్యో’’తి భూమిం వా పతిట్ఠాపేతి, తస్సేవేతమకప్పియన్తి సమ్బన్ధో. చ-సద్దో అవధారణే. పతిట్ఠాపేతీతి యో భిక్ఖు పతిట్ఠాపేతి. తస్సేవాతి తస్స పతిట్ఠాపకభిక్ఖుస్సేవ. ఏతన్తి పతిట్ఠాపితభూమితో లద్ధధఞ్ఞం ‘‘ఏత్తకే భూమిభాగే సస్సం కతం, ఏత్తకం గణ్హథా’’తి ఏవం వదన్తే పమాణగణ్హనత్థం దణ్డరజ్జుభి మిననే వా ఖలే ఠత్వా రక్ఖణే వా తం నీహరాపనే వా కోట్ఠాగారాదిపటిసామనే వా ఏతం తస్సేవ అకప్పియన్తి సమ్బన్ధనీయం. పతిట్ఠాపేతి చాతి సో భిక్ఖు పతిట్ఠాపేతి చ. కతన్తి అమ్హేహి కతం. వదన్తేవన్తి ఏవం కస్సకే వదన్తే. పమాణన్తి భూమిప్పమాణం. నీహరాపనేతి ఖలతో గేహస్స నీహరాపనే. ఏతన్తి మితలద్ధరక్ఖితాదికం. తస్సేవాతి మానకరక్ఖకాదినో ఏవ. అపుబ్బస్స అనుప్పాదితత్తా అఞ్ఞేసం కప్పతీతి ఆహ ‘‘తస్సేవేతమకప్పియ’’న్తి.

౨౯౦. పటిసామనప్పసఙ్గేనాహ ‘‘పటిసామేయ్యా’’తిఆది. పితుసన్తకమ్పి గిహిసన్తకం యం కిఞ్చీతి సమ్బన్ధో. పితుసన్తకన్తి పితా చ మాతా చ పితరో, తేసం సన్తకం. గిహిసన్తకన్తి ఇమినా పఞ్చన్నం సహధమ్మికానం సన్తకం యం కిఞ్చి పరిక్ఖారం పటిసామేతుం వట్టతీతి దీపేతి. యం కిఞ్చీతి కప్పియం అకప్పియం వా అన్తమసో మాతుకణ్ణపిళన్ధనతాలపణ్ణమ్పి. భణ్డాగారికసీసేనాతి సీసఙ్గమివ పధానం యం కిఞ్చి ‘‘సీస’’న్తి ఇధ ఉపచారవసేన వుచ్చతి, తథా భణ్డాగారికసద్దోపి భావప్పధానో, భణ్డాగారికో భణ్డాగారికత్తం సీసం పధానన్తి విసేసనపరపదే కమ్మధారయో, తేన, భణ్డాగారికత్తస్స పధానకరణేనాతి అత్థో.

౨౯౧-౨. అవస్సం పటిసామియన్తి అవస్సం సఙ్గోపేతబ్బం. వుత్తేపీతి మాతాపితూహి వుత్తేపి.

౨౯౩-౪. వడ్ఢకిఆదయో వా రాజవల్లభా వా ‘‘సకం పరిక్ఖారం వా సయనభణ్డం వా పటిసామేత్వా దేహీ’’తి యది వదన్తి, ఛన్దతోపి భయాపి న కరేయ్యాతి యోజనా. పరిక్ఖారన్తి వాసిఫరసుఆదిఉపకరణభణ్డం. ఛన్దతోపి భయాపీతి వడ్ఢకిఆదీసు ఛన్దేన, రాజవల్లభేసు భయేన.

౨౯౫-౬. పటిసామితుం వట్టతీతి యోజేతబ్బం. సఙ్కన్తీతి యాదిసే పదేసే ‘‘భిక్ఖూహి వా సామణేరేహి వా గహితం భవిస్సతీ’’తి సఙ్కం ఉప్పాదేన్తి, తాదిసే విహారావసథస్సన్తోతి యోజనీయం. విహారావసథస్సాతి విహారస్స చ ఆవసథస్స చ. రతనన్తి దసవిధం రతనం. రత్నసమ్మతన్తి వత్థాదికం. నిక్ఖిపేయ్యాతి సామికే దిట్ఠే నియమేత్వా దాతుం ‘‘ఏత్తకా కహాపణా’’తిఆదినానురూపేన మత్తికలఞ్ఛనాదినిమిత్తేన వా సఞ్ఞాణం కత్వా నిక్ఖిపేయ్య. గహేత్వానాతి తాదిసే అసతి అత్తనావ గహేత్వా. తాదిసేతి రతనే వా రతనసమ్మతే వా సతి. సామికానాగమం ఞత్వాతి యది అత్తని ఆసఙ్కన్తి, మగ్గా ఓక్కమ్మ నిసీదియ పచ్ఛా సామికానం అనాగమనం విఞ్ఞాయ. పతిరూపన్తి రతనసమ్మతే పంసుకూలగ్గహణం రతనే నిరుస్సుక్కగమనన్తి ఏవరూపం భిక్ఖూనం అనురూపన్తి.

ఉగ్గహనిద్దేసవణ్ణనా నిట్ఠితా.