౨. సఙ్ఘాదిసేసనిద్దేసవణ్ణనా

౧౯. వుట్ఠానస్స గరుకత్తా గరుకాతి సఙ్ఘాదిసేసా వుచ్చన్తి. నవాతి తేసం గణనపరిచ్ఛేదో. నను ‘‘నవా’’తి కస్మా వుత్తం, ‘‘తేరసా’’తి వత్తబ్బన్తి? నాయం దోసో, చిరేనాపజ్జితబ్బే చత్తారో యావతతియకే ఠపేత్వా వీతిక్కమక్ఖణేయేవ ఆపజ్జితబ్బా పఠమాపత్తికా వుచ్చన్తీతి. ఇదాని తే దస్సేతుం ‘‘మోచేతుకామతా’’తిఆది ఆరద్ధం. తత్థ సుక్కస్సాతి ఆసయధాతునానత్తతో నీలాదివసేన దసవిధే సుక్కే యస్స కస్సచి సుక్కస్స. మోచేతుకామతాతి మోచేతుకామతాయ, య-కారో లుత్తనిద్దిట్ఠో. ఇమినా పన వచనేన మోచనస్సాద ముచ్చనస్సాద ముత్తస్సాదమేథునస్సాద ఫస్సస్సాద కణ్డువనస్సాద దస్సనస్సాద నిసజ్జనస్సాద వాచస్సాద గేహసితపేమ వనభఙ్గియ సఙ్ఖాతేసు ఏకాదసస్సాదేసు ఏకంయేవ మోచనస్సాదం దస్సేతి.

తత్థ మోచనాయ అస్సాదో సుఖవేదనా మోచనస్సాదో. ముచ్చనే అత్తనో ధమ్మతాయ ముచ్చనే అస్సాదో ముచ్చనస్సాదో. ఏవం సబ్బత్థ సత్తమీతప్పురిసేన అత్థో దట్ఠబ్బో. ఇమేహి పన నవహి పదేహి సమ్పయుత్తఅస్సాదసీసేన రాగో వుత్తో. గేహనిస్సితేసు మాతాదీసు పేమం గేహే సితం పేమన్తి గేహసితపేమం, ఇమినా సరూపేనేవ రాగో వుత్తో. సన్థవకరణత్థాయ ఇత్థియా పేసితపుప్ఫాది వనభఙ్గియం, ఇమినా చ వత్థువసేన రాగో వుత్తో. మేథునస్సాదోపి ఇత్థియా గహణప్పయోగేన వేదితబ్బో. సబ్బత్థేవ చ పన చేతనానిమిత్తుపక్కమమోచనే సతి విసఙ్కేతాభావో వేదితబ్బో. ఉపక్కమ్మ హత్థాదినా నిమిత్తే ఉపక్కమిత్వా. అఞ్ఞత్ర సుపినన్తేనాతి సుపినోయేవ సుపినన్తో ‘‘కమ్మమేవ కమ్మన్తో’’తిఆదీసు వియ అన్త-సద్దస్స తబ్భావవుత్తిత్తా. తం సుపినన్తం వినా విమోచయం సుక్కం విమోచేన్తో సమణో యో కోచి భిక్ఖు గరుకం గరుకాపత్తిసఙ్ఖాతం సఙ్ఘాదిసేసం ఫుసే ఫుసేయ్య, ఆపజ్జేయ్యాతి వుత్తం హోతి. ఏత్థ చ అజ్ఝత్తరూపబహిద్ధారూపఉభయరూపఆకాసేకటికమ్పనసఙ్ఖాతేసు చతూసు ఉపాయేసు సతి రాగూపత్థమ్భాదీసు చ కాలేసు యేన కేనచి అఙ్గజాతే కమ్మఞ్ఞతం పత్తే ‘‘ఆరోగ్యత్థాయా’’తిఆదీసు యేన కేనచి అధిప్పాయేన అధిప్పాయవత్థుభూతం యం కిఞ్చి సుక్కం మోచనస్సాదచేతనాయ ఏవ నిమిత్తే ఉపక్కమ్మ మోచేన్తో సఙ్ఘాదిసేసం ఆపజ్జతీతి సబ్బథా అధిప్పాయో దట్ఠబ్బో.

పఠమో.

౨౦. కాయసంసగ్గరాగవాతి కాయే సంసగ్గో, తస్మిం రాగో, సో అస్స అత్థీతి వన్తు, కాయసంసగ్గరాగసమఙ్గీతి అత్థో. సమణో ఇత్థిసఞ్ఞీతి సమ్బన్ధో. ఉపక్కమ్మాతి కాయేన వాయమిత్వా. మనుస్సిత్థిం సమ్ఫుసన్తోతి అన్తమసో లోమేనపి పరామసన్తో గరుకం ఫుసేతి యోజనా. మనుస్సభూతా అమతా ఇత్థీ మనుస్సిత్థీ. తత్థ ‘‘కాయసంసగ్గరాగవా’’తి ఇమినా మాతుపేమాదిం, ఇత్థియా గహితమోక్ఖాధిప్పాయఞ్చ పటిక్ఖిపతి. ఇత్థియా వేమతికస్స, పణ్డకపురిసతిరచ్ఛానగతసఞ్ఞిస్స చ థుల్లచ్చయం. ఇత్థియా పన కాయేన కాయప్పటిబద్ధామసనే, కాయప్పటిబద్ధేన కాయామసనే చ యక్ఖీపేతీపణ్డకానం కాయేన కాయామసనే చ పురిసతిరచ్ఛానగతిత్థీనం కాయేన కాయామసనేపి దుక్కటం, తథాయక్ఖీఆదీనం కాయేన కాయప్పటిబద్ధాదీసు చ. మతిత్థియా పన థుల్లచ్చయం. ఇత్థియా పన ఫుసియమానో సేవనాధిప్పాయోపి సచే కాయేన న వాయమతి, అనాపత్తి.

దుతియో.

౨౧. తథాతి ఇత్థిసఞ్ఞీ. సుణన్తిన్తి విఞ్ఞత్తిపథే ఠత్వా అత్తనో వచనం సుణన్తిఞ్చ. విఞ్ఞుఞ్చాతి దుట్ఠుల్లాదుట్ఠుల్లసల్లక్ఖణసమత్థఞ్చ మనుస్సిత్థిం. మగ్గం వాతి వచ్చమగ్గపస్సావమగ్గానం వసేన మగ్గం వా మేథునం వా ఆరబ్భాతి సమ్బన్ధో. దుట్ఠుల్లవాచారాగేనాతి దుట్ఠా చ సా అసద్ధమ్మప్పటిసంయుత్తతాయ థూలా చ లామకజనసాధారణతాయాతి దుట్ఠుల్లా. సావ పున వాచా దుట్ఠుల్లవాచా. తస్సం అస్సాదసమ్పయుత్తో రాగోతి సమాసో, తేన. ఓభాసిత్వాతి వణ్ణావణ్ణయాచనాదివసేన అసద్ధమ్మవచనం వత్వా. అసుణన్తియా పన దూతేన వా పణ్ణేన వా ఆరోచితే అనాపత్తి. తత్థ ద్విన్నం మగ్గానం వసేన వణ్ణావణ్ణేహి, మేథునయాచనాదీహి వా ‘‘సిఖరణీసి, సమ్భిన్నాసి, ఉభతోబ్యఞ్జనకాసీ’’తి ఇమేసు తీసు అఞ్ఞతరేన అక్కోసవచనేన వా ఓభాసన్తస్స సఙ్ఘాదిసేసో, అధక్ఖకఉబ్భజాణుమణ్డలం ఆదిస్స వణ్ణాదిభణనే థుల్లచ్చయం, తథా యక్ఖీపేతీపణ్డకానం వచ్చమగ్గపస్సావమగ్గే ఆదిస్స వణ్ణాదిభణనే మేథునయాచనాదీసుపి. తేసం పన అధక్ఖకాదికే దుక్కటం, తథా మనుస్సిత్థీనం ఉబ్భక్ఖకే అధోజాణుమణ్డలే కాయప్పటిబద్ధే చ.

తతియో.

౨౨. అత్తకాముపట్ఠానన్తి మేథునధమ్మసఙ్ఖాతేన కామేన ఉపట్ఠానం కాముపట్ఠానం. అత్తనో అత్థాయ కాముపట్ఠానం అత్తకాముపట్ఠానం. అథ వా కామీయతీతి కామం, అత్తనో కామం అత్తకామం, సయం మేథునరాగవసేన పత్థితన్తి అత్థో. అత్తకామఞ్చ తం ఉపట్ఠానఞ్చాతి అత్తకాముపట్ఠానం. తస్స వణ్ణో గుణో, తం. వత్వాతి ‘‘యదిదం కాముపట్ఠానం నామ, ఏతదగ్గం ఉపట్ఠానాన’’న్తి కాముపట్ఠానే వణ్ణం అన్తమసో హత్థముద్దాయపి ఇత్థీతి సఞ్ఞీ పకాసేత్వాతి అత్థో. వాచాతి వాచాయ యకారలోపవసేన. మేథునయుత్తేనాతి మేథునయుత్తాయ, లిఙ్గవిపల్లాసవసేన తాయ ‘‘అరహసి త్వం మయ్హం మేథునం ధమ్మం దాతు’’న్తిఆదికాయ మేథునధమ్మప్పటిసంయుత్తాయ వాచాయ మేథునయాచనే మేథునరాగినోతి సమ్బన్ధో. మేథునేరాగో, సో అస్స అత్థీతి మేథునరాగీ, తస్స. గరు హోతీతి గరుకాపత్తి హోతీతి అత్థో. మ-కారో పదసన్ధికరో. ఏత్థ పన పణ్డకే పణ్డకసఞ్ఞినో థుల్లచ్చయం, తస్మింయేవ ఇత్థిసఞ్ఞినో దుక్కటం.

చతుత్థో.

౨౩. ఇత్థియా వా పురిసస్స వా సన్దేసం పటిగ్గహేత్వాతి సమ్బన్ధో. ఇత్థియా వాతి ‘‘దస ఇత్థియో మాతురక్ఖితా పితురక్ఖితా’’తిఆదినా (పారా. ౩౦౩) చ ‘‘దస భరియాయో ధనక్కీతా ఛన్దవాసినీ’’తిఆదినా (పారా. ౩౦౩) చ వుత్తాయ వీసతివిధాయ ఇత్థియా వా పురిసస్స వా తంసమ్బన్ధవసేన తేసం మాతాదీనం వా. సన్దేసన్తి ఇత్థియా వా పురిసేన వా ఉభిన్నం మాతాదీహి వా ‘‘ఏహి, భన్తే, ఇత్థన్నామం ఇత్థిం వా పురిసం వా ఏవం భణాహీ’’తి వుత్తం జాయమ్పతిభావసన్నిస్సితం సన్దేసవచనం. పటిగ్గహేత్వాతి ‘‘సాధూ’’తి కాయేన వా వాచాయ వా సమ్పటిచ్ఛిత్వా. వీమంసిత్వాతి యత్థ పేసితో, తేసం అధిప్పాయం ఉపపరిక్ఖిత్వా వా ఉపపరిక్ఖాపేత్వా వా. హరం పచ్చాతి ఇత్థీ వా పురిసో వా ‘‘సాధూ’’తి సమ్పటిచ్ఛతు వా, మా వా, యేహి పేసితో, తేసం పచ్చాహరన్తో వా హరాపేన్తో వా, జాయమ్పతిభావో హోతు వా, మా వా, అకారణమేతం. ఇమాయ తివఙ్గసమ్పత్తియా సఙ్ఘాదిసేసో చ, ద్వీహి అఙ్గేహి పణ్డకే చ అఙ్గత్తయేనాపి థుల్లచ్చయం, ఏకేన దుక్కటం. కేచి పన ‘‘హరం పచ్ఛా’’తి విపాఠం పరికప్పేత్వా ‘‘పచ్ఛా హర’’న్తి యోజేన్తి, తం న సున్దరం పచ్చాతి ఉపసగ్గత్తా. పదస్స ఉపరి అత్థే సజ్జేన్తో పకాసేన్తో గచ్ఛతీతి హి ఉపసగ్గో నామ, తస్మా ‘‘పతి ఆ’’తి ఉపసగ్గానం ‘‘హర’’న్తిమస్స పదస్స ఉపరి భవితబ్బన్తి.

పఞ్చమో.

౨౪. సంయాచితపరిక్ఖారన్తి సం అత్తనా యాచితో వాసిఆదికో పరిక్ఖారో యస్సా, తం. అదేసితవత్థుకన్తి ఉత్తిదుతియకమ్మేన అదేసితం వత్థు కుటికరణప్పదేసో యస్సాతి విగ్గహో, తం. పమాణాతిక్కన్తన్తి ఇదాని మజ్ఝిమస్స పురిసస్స తిస్సో విదత్థియో సుగతవిదత్థి నామ, తాయ ‘‘దీఘసో ద్వాదస విదత్థియో సుగతస్స విదత్థియా తిరియం సత్తన్తరా’’తి (పారా. ౩౪౮) ఏవం వుత్తప్పమాణం ఏకతోభాగేనాపి అతిక్కన్తా పమాణాతిక్కన్తాతి తం తిరియం చతుహత్థసఙ్ఖాతహేట్ఠిమప్పమాణే సతి దీఘతో వుత్తప్పమాణతో కేసగ్గమత్తమ్పి వడ్ఢేతుం న వట్టతి. తతో ఊనకే, దీఘతో చ వడ్ఢితే అయం కుటిసఙ్ఖం న గచ్ఛతీతి. ‘‘మయ్హం వాసాగారం ఏత’’న్తి ఏవం అత్తా ఉద్దేసో ఏతిస్సాతి అత్తుద్దేసా. కుటిన్తి ఉల్లిత్తాదికం కుటిం కత్వాతి సమ్బన్ధో. తత్థ ఉల్లిత్తా నామ అన్తో ఉద్ధంముఖం లిత్తా. అవలిత్తా నామ బహి అధోముఖం లిత్తా. ఉభయథా ఉల్లిత్తావలిత్తా. కత్వాతి అన్తోభూతకారితత్థవసేన కారాపేత్వా వా.

తత్థాయం వత్థుదేసనక్కమో – తేన కుటికారకేన భిక్ఖునా కుటివత్థుం సోధేత్వా సఙ్ఘం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా వుడ్ఢానం భిక్ఖూనం పాదే వన్దిత్వా ఉక్కుటికం నిసీదిత్వా అఞ్జలిం పణామేత్వా పదభాజనే (పారా. ౩౪౯) వుత్తనయేన సఙ్ఘం తిక్ఖత్తుం యాచిత్వా సబ్బే వా సఙ్ఘపరియాపన్నా, సఙ్ఘేన వా సమ్మతా ద్వే తయో భిక్ఖూ తత్థ నేతబ్బా. తేహి చ కిపిల్లికాదీహి సోళసహి ఉపద్దవేహి విరహితత్తా అనారమ్భం అనుపద్దవం ద్వీహి చతూహి వా బలిబద్దేహి యుత్తేన సకటేన ఏకచక్కం నిబ్బోదకపతనట్ఠానే ఏకం బహి కత్వా ఆవిఞ్ఛితుం సక్కుణేయ్యతాయ ‘‘సపరిక్కమన’’న్తి సల్లక్ఖేత్వా సచేపి సఙ్ఘప్పహోనకా హోన్తి, తత్థేవ, నో చే, సఙ్ఘమజ్ఝం గన్త్వా తేన భిక్ఖునా యాచితేహి పదభాజనే (పారా. ౫౦, ౫౧) వుత్తాయ ఞత్తిదుతియకమ్మవాచాయ వత్థు దేసేతబ్బన్తి. అదేసితవత్థుకం పమాణాతిక్కన్తం కుటిం కరిస్సామీతి సబ్బప్పయోగే దుక్కటం, ఇదాని ద్వీహి పిణ్డేహి నిట్ఠానం గమిస్సతీతి పఠమపిణ్డదానే థుల్లచ్చయం, దుతియదానేన లేపే సఙ్ఘటితే సచే అదేసితవత్థుకా ఏవ వా హోతి, పమాణాతిక్కన్తా ఏవ వా, ఏకో సఙ్ఘాదిసేసో, సారమ్భఅపరిక్కమనతాయ ద్వే చ దుక్కటానీతి సచే ఉభయవిపన్నా, ద్వే చ సఙ్ఘాదిసేసా ద్వే చ దుక్కటానీతి సబ్బం ఞేయ్యం.

ఛట్ఠో.

౨౫. మహల్లకన్తి సస్సామికభావేన సంయాచితకుటితో మహన్తభావేన, వత్థుం దేసాపేత్వా పమాణాతిక్కమేనాపి కాతబ్బభావేన చ మహన్తతాయ మహత్తం లాతి ఆదదాతీతి మహల్లకో. మహత్తలక ఇతి ఠితే త్తస్స లోపో లస్స చ ద్విత్తం, తం. వసనం అత్థో పయోజనం వసనత్థో, తాయ. ఏత్థ పన అదేసితవత్థుభావే ఏకో సఙ్ఘాదిసేసో. సేసం అనన్తరసదిసమేవ. ఇధ చ తత్థ చ లేణగుహాతిణకుటిపణ్ణచ్ఛదనగేహేసు అఞ్ఞతరం కారేన్తస్స చ కుటిమ్పి అఞ్ఞస్స వాసత్థాయ వాసాగారం వా ఠపేత్వా ఉపోసథాగారాదీసు అఞ్ఞతరత్థాయ కరోన్తస్స చ అనాపత్తి.

సత్తమో.

౨౬. అమూలకేన అన్తిమేన వత్థునాతి సమ్బన్ధో. అమూలకేనాతి దస్సనసఙ్ఖాతస్స, సవనసఙ్ఖాతస్స, దిట్ఠసుతముతవసేన పవత్తపరిసఙ్కాసఙ్ఖాతస్స చ మూలస్స అభావేన నత్థి మూలమేతస్సాతి అమూలకం, తేన. తం పన సో ఆపన్నో వా హోతు, నో వా, ఏతం ఇధ అప్పమాణం. తత్థ భిక్ఖుఞ్చ మాతుగామఞ్చ తథారూపే ఠానే దిస్వా పరిసఙ్కతి, అయం దిట్ఠపరిసఙ్కా. అన్ధకారే వా పటిచ్ఛన్నే వా భిక్ఖుస్స చ మాతుగామస్స చ వచనం సుత్వా అఞ్ఞస్స అత్థిభావం అజానన్తో పరిసఙ్కతి, అయం సుతపరిసఙ్కా. ధుత్తానం ఇత్థీహి సద్ధిం పచ్చన్తవిహారేసు పుప్ఫగన్ధసురాదీహి అనుభవిత్వా గతట్ఠానం దిస్వా ‘‘కేన ను ఖో ఇదం కత’’న్తి వీమంసన్తో తత్థ కేనచి భిక్ఖునా గన్ధాదీహి పూజా కతా హోతి, భేసజ్జత్థాయ అరిట్ఠం వా పీతం, సో తస్స గన్ధం ఘాయిత్వా ‘‘అయం సో భవిస్సతీ’’తి పరిసఙ్కతి. అయం ముతపరిసఙ్కా నామ. అన్తిమేన చాతి తతో పరం వజ్జాభావేన అన్తే భవత్తా అన్తిమేనేవ. వత్థునాతి భిక్ఖునో అనురూపేసు ఏకూనవీసతియా పారాజికేసు ధమ్మేసు అఞ్ఞతరేన పారాజికేన ధమ్మేన. చ-కారో పనేత్థ అవధారణే, తేన సఙ్ఘాదిసేసాదిం నివత్తేతి. అథ వా చ-కారో అట్ఠానప్పయుత్తో.

చోదేన్తో వా చోదాపేన్తోవాచాతి యోజేతబ్బో. చావేతున్తి బ్రహ్మచరియా చావనత్థాయ. ఏతేన ఏకం చావనాధిప్పాయం గహేత్వా అవసేసే అక్కోసాధిప్పాయవుట్ఠాపనాధిప్పాయాదికే సత్తాధిప్పాయే పటిక్ఖిపతి. సుణమానన్తి ఇదం ‘‘చోదేన్తో’’తిఆదీనం కమ్మపదం, ఇమినా పరమ్ముఖా చోదనం పటిక్ఖిపతి. పరమ్ముఖా పన సత్తహి ఆపత్తిక్ఖన్ధేహి వదన్తస్స దుక్కటం. చోదేన్తోతి ‘‘వత్థుసన్దస్సనా ఆపత్తిసన్దస్సనా సంవాసప్పటిక్ఖేపో సామీచిప్పటిక్ఖేపో’’తి (పారా. అట్ఠ. ౨.౩౮౫-౩౮౬) సఙ్ఖేపతో వుత్తానం చతున్నం చోదనానం వసేన సయం చోదేన్తో వా. చోదాపేన్తో వాతి పరేన యేన కేనచి చోదాపేన్తో వా. తస్మా యో భిక్ఖుస్స సమీపే ఠత్వా ‘‘త్వం మేథునం ధమ్మం సేవి, అస్సమణోసీ’’తిఆదినా వత్థుసన్దస్సనవసేన వా ‘‘త్వం మేథునధమ్మాపత్తిం ఆపన్నోసీ’’తిఆదినా ఆపత్తిసన్దస్సనవసేన వా ‘‘అస్సమణోసి, నత్థి తయా సద్ధిం ఉపోసథో వా పవారణా వా సఙ్ఘకమ్మం వా, అస్సమణోసీ’’తిఆదినా సంవాసప్పటిక్ఖేపవసేన వా అభివాదనాదిసంవాసే పటిక్ఖిత్తే అస్సమణోతి కస్మాతి పుట్ఠస్స ‘‘అస్సమణోసీ’’తిఆదివచనేహి సామీచిప్పటిక్ఖేపవసేన వా అన్తమసో హత్థముద్దాయ ఏవ వాపి ఏతమత్థం దీపయతో ‘‘కరోతు మే ఆయస్మా ఓకాసం, అహం తం వత్తుకామో’’తి ఏవం ఓకాసే అకారితే వాచాయ సఙ్ఘాదిసేసో చేవ దుక్కటఞ్చ, ఓకాసం కారేత్వా చోదేన్తస్స పన సఙ్ఘాదిసేసోవ దట్ఠబ్బో.

అట్ఠమో.

౨౭. అఞ్ఞస్సాతి ఖత్తియాదిజాతికస్స పరస్స. కిరియన్తి మేథునవీతిక్కమసఙ్ఖాతం కిరియం. తేనాతి అఞ్ఞస్స వీతిక్కమసఙ్ఖాతస్స మేథునవీతిక్కమసన్దస్సనేన కరణభూతేన. లేసేనాతి యస్స జాతిఆదయో తతో అఞ్ఞమ్పి వత్థుం లిస్సతి ఉద్దిట్ఠే విత్థారం సిలిస్సతి వోహారమత్తేనేవాతి జాతిఆదయోవ ‘‘లేసా’’తి వుచ్చన్తి, తేన జాతిలేసనామలేసాదినా లేసేన. అఞ్ఞన్తి యో వీతిక్కమన్తో దిట్ఠో, తతో అపరమ్పి భిక్ఖుం చావేతుం అన్తిమేన వత్థునా చోదయన్తి సమ్బన్ధో. కథం? కోచి ఖత్తియజాతియో వీతిక్కమన్తో దిట్ఠో, తతో అఞ్ఞం అత్తనో వేరిం ఖత్తియజాతికం భిక్ఖుం పస్సిత్వా తం ఖత్తియం జాతిలేసం గహేత్వా ‘‘ఖత్తియో మయా దిట్ఠో వీతిక్కమన్తో, త్వం ఖత్తియో పారాజికం ధమ్మం ఆపన్నోసీ’’తి చోదేతి చోదాపేతి వా. ఏవం నామలేసాదయోపి వేదితబ్బా. సేసా వినిచ్ఛయకథా అట్ఠమే వుత్తసదిసాయేవ.

నవమో.

౨౮. ఏత్తావతా ‘‘గరుకా నవా’’తి ఉద్దిట్ఠే విత్థారతో దస్సేత్వా ఇదాని తేసు ఆపన్నేసు పటిపజ్జితబ్బాకారం దస్సేతుం ‘‘ఛాదేతి జానమాపన్న’’న్తిఆది వుత్తం. తత్థ యో భిక్ఖు అత్తనా ఆపన్నం సఙ్ఘాదిసేసాపత్తిం ఆపత్తివసేన వా వత్థువసేన వా జానం జానన్తో యావతా యత్తకాని అహాని ఛాదేతి పటిచ్ఛాదేతి, తావతా తత్తకాని అహాని తస్స పరివాసో హోతీతి ఏవం పదసన్ధివసేన అత్థో వేదితబ్బో. తత్థ పటిచ్ఛన్నపరివాసో సుద్ధన్తపరివాసో సమోధానపరివాసోతి తివిధో పరివాసో. తేసం పన అతిసఙ్ఖేపనయేన ముఖమత్తేపి దస్సితే విత్థారవినిచ్ఛయపవేసోపాయసమ్భవో సియాతి ముఖమత్తం దస్సయిస్సామ.

తత్థ పటిచ్ఛన్నపరివాసో నామ యథాపటిచ్ఛన్నాయ ఆపత్తియా దాతబ్బో, తస్మా పటిచ్ఛన్నదివసే చ ఆపత్తియో చ సల్లక్ఖేత్వా సచే ఏకాహప్పటిచ్ఛన్నా హోతి, ‘‘అహం, భన్తే, సమ్బహులా ఆపత్తియో ఆపజ్జిం ఏకాహప్పటిచ్ఛన్నాయో’’తిఆదినా ఖన్ధకే (చూళవ. ౯౮-౯౯) ఆగతనయేన యాచాపేత్వా ‘‘సుణాతు మే భన్తే సఙ్ఘో, అయం ఇత్థన్నామో భిక్ఖు సమ్బహులా ఆపత్తియో ఆపజ్జి ఏకాహప్పటిచ్ఛన్నాయో’’తిఆదినా ఖన్ధకే ఆగతనయేనేవ కమ్మవాచం వత్వా పరివాసో దాతబ్బో. ఏకం ఆపజ్జిత్వా ‘‘సమ్బహులా’’తి వినయకమ్మం కరోన్తస్సాపి వుట్ఠాతీతి ‘‘సమ్బహులా’’తి వుత్తం. నానావత్థుకాసుపి ఏసేవ నయో. అథ ద్వీహాదిప్పటిచ్ఛన్నా హోన్తి, పక్ఖఅతిరేకపక్ఖమాసఅతిరేకమాససంవచ్ఛరఅతిరేకసంవచ్ఛరప్పటిచ్ఛన్నా వా, ‘‘ద్వీహప్పటిచ్ఛన్నాయో వా’’తిఆదినా వత్వా యో యో ఆపన్నో హోతి, తస్స తస్స నామఞ్చ గహేత్వా యోజనా కాతబ్బా.

కమ్మవాచాపరియోసానే చ సచే అప్పభిక్ఖుకో ఆవాసో హోతి, సక్కా రత్తిచ్ఛేదం అనాపజ్జన్తేన వసితుం, తత్థేవ ‘‘పరివాసం సమాదియామి, వత్తం సమాదియామీ’తి వత్తం సమాదాయ తత్థేవ సఙ్ఘస్స ‘‘అహం, భన్తే, సమ్బహులా సఙ్ఘాదిసేసా ఆపత్తియో ఆపజ్జిం ఏకాహప్పటిచ్ఛన్నాయో’’తిఆదినా ఆరోచేత్వా పున ఆగతాగతానం భిక్ఖూనం ఆరోచేన్తేన పకతత్తేన భిక్ఖునా సద్ధిం ఏకచ్ఛన్నే సహవాసో, తేన చ వినావాసో, ఆగన్తుకాదీనం ఉపచారగతానం అనారోచనాతి ఏతేసు ఏకేనాపి రత్తిచ్ఛేదఞ్చ వత్తభేదఞ్చ అకత్వా పరివత్థబ్బం.

సచే న సక్కా హోతి పరివాసం సోధేతుం, నిక్ఖిత్తవత్తేన వసితుకామో హోతి, తత్థేవ సఙ్ఘమజ్ఝే వా ఏకస్స పుగ్గలస్స వా సన్తికే ‘‘పరివాసం నిక్ఖిపామి, వత్తం నిక్ఖిపామీ’’తి పరివాసో నిక్ఖిపితబ్బో. నిక్ఖిత్తకాలతో పట్ఠాయ పకతత్తట్ఠానే తిట్ఠతి. అథానేన పచ్చూససమయే ఏకేన భిక్ఖునా సద్ధిం పరిక్ఖిత్తస్స విహారస్స పరిక్ఖేపతో, అపరిక్ఖిత్తస్స పరిక్ఖేపారహట్ఠానతో ద్వే లేడ్డుపాతే అతిక్కమిత్వా మహామగ్గతో ఓక్కమ్మ పటిచ్ఛన్నట్ఠానే నిసీదిత్వా అన్తోఅరుణేయేవ వత్తం సమాదియిత్వా ఆరోచేతబ్బం. సచే బహి ఠితానమ్పి సద్దం సుణాతి, పస్సతి వా, దూరం గన్త్వాపి ఆరోచేతబ్బం, అనారోచేన్తే రత్తిచ్ఛేదో చేవ వత్తభేదదుక్కటఞ్చ. సచే అజానన్తస్సేవ ఉపచారసీమం పవిసిత్వా గచ్ఛన్తి, రత్తిచ్ఛేదోవ హోతి, న వత్తభేదో. అరుణే ఉట్ఠితే తస్స సన్తికే వత్తం నిక్ఖిపిత్వా విహారం గన్తబ్బం. ఏవం యావ రత్తియో పూరేన్తి, తావ పరివత్థబ్బం. అయం తావ పటిచ్ఛన్నపరివాసో.

సుద్ధన్తో దువిధో చూళసుద్ధన్తో మహాసుద్ధన్తోతి. తత్థ యో ‘‘ఉపసమ్పదతో పట్ఠాయ యత్తకం నామ కాలం అహం సుద్ధో’’తి జానాతి, తత్తకం అపనేత్వా తతో అవసేసే రత్తిపరిచ్ఛేదే ఏకతో కత్వా దాతబ్బపరివాసో చూళసుద్ధన్తో. యో పన సబ్బసో రత్తిపరియన్తం న జానాతి నస్సరతి, తత్థ చ వేమతికో, తస్స దాతబ్బో మహాసుద్ధన్తో. ఆపత్తిపరియన్తం జానాతు వా, మా వా, అకారణమేతం.

సమోధానపరివాసో నామ తివిధో ఓధానసమోధానో అగ్ఘసమోధానో మిస్సకసమోధానోతి. తత్థ యో నిట్ఠితపరివాసోపి వా నిట్ఠితమానత్తోపి వా అనిక్ఖిత్తవత్తో అఞ్ఞం ఆపత్తిం ఆపజ్జిత్వా పురిమాపత్తియా సమా వా ఊనతరా వా రత్తియో పటిచ్ఛాదేతి, తస్స మూలాయ పటికస్సనేన తే పరివుత్థదివసే చ మానత్తచిణ్ణదివసే చ ఓధునిత్వా మక్ఖేత్వా పురిమాయ ఆపత్తియా మూలదివసపరిచ్ఛేదే పచ్ఛా ఆపన్నం ఆపత్తిం సమోదహిత్వా పున ఆదితో పట్ఠాయ దాతబ్బపరివాసో ఓధానసమోధానో నామ. సచే కస్సచి ఏకాపత్తి ఏకాహప్పటిచ్ఛన్నా, ద్వీహప్పటిచ్ఛన్నా, ఏవం యావ దసాహప్పటిచ్ఛన్నా, తాసం అగ్ఘేన సమోధాయ తాసం దసాహప్పటిచ్ఛన్నవసేన అవసేసానం ఏకాహప్పటిచ్ఛన్నాదీనమ్పి దాతబ్బపరివాసో అగ్ఘసమోధానో నామ. యో పన నానావత్థుకా ఆపత్తియో ఏకతో కత్వా దాతబ్బపరివాసో మిస్సకసమోధానో నామ. దానవిధి పన సబ్బత్థ ఖన్ధకే (చూళవ. ౧౩౪ ఆదయో) ఆగతనయేనేవ వేదితబ్బో.

ఏవం పరివుత్థపరివాసో భిక్ఖు మానత్తం భిక్ఖూనం మాననభావం ఛ రత్తియో అఖణ్డం కత్వా చరేయ్య కరేయ్య, సమ్పాదేయ్యాతి వుత్తం హోతి. తత్థ సఙ్ఘేన గణేన పుగ్గలేన కతం తేన భిక్ఖునా సఙ్ఘమజ్ఝే వత్తం సమాదాపేత్వా ‘‘అహం, భన్తే, సమ్బహులా ఆపత్తియో ఆపజ్జి’’న్తిఆదినా ఖన్ధకే వుత్తనయేన యాచాపేత్వా తత్థేవ వుత్తనయేన మానత్తదానాదయోపి వేదితబ్బా. ఇమినాపి వత్తం నిక్ఖిపితుకామేన చే వత్తం నిక్ఖిపిత్వా చతూహి పఞ్చహి సద్ధిం పరివాసే వుత్తప్పకారం పదేసం గన్త్వా పురిమనయేనేవ హేట్ఠా వుత్తం సహవాసాదిం అన్తమసో చతూహి ఊనత్తా ఊనే గణే చరణదోసఞ్చ వజ్జేత్వా పటిపజ్జితబ్బం. అప్పటిచ్ఛన్నాపత్తికస్స పన పరివాసం అదత్వా మానత్తమేవ దాతబ్బం. ఏవం చిణ్ణం కతం పరినిట్ఠాపితం మానత్తం యేన, తం భిక్ఖుం. వీసతి సఙ్ఘో గణో అస్సాతి వీసతీగణో దీఘం కత్వా, సో సఙ్ఘో అబ్భేయ్య సమ్పటిచ్ఛేయ్య, అబ్భానకమ్మవసేన ఓసారేయ్యాతి వుత్తం హోతి, అవ్హేయ్యాతి వా అత్థో. ఏత్థాపి సమాదానఆరోచనయాచనాని, కమ్మవాచా చ ఖన్ధకే వుత్తనయేన వేదితబ్బా.

౨౯. ఏవం తేసు పటిపజ్జితబ్బాకారం దస్సేత్వా ఇదాని ఛాదనస్స అఙ్గాని దస్సేతుం ‘‘ఆపత్తీ’’తిఆదిమాహ. తత్థ న ఉక్ఖిత్తో అనుక్ఖిత్తో, నత్థి అన్తరాయో అస్సాతి అనన్తరాయో. సకత్థే త్తపచ్చయవసేన వా, పహునో భావో పహుత్తం, తం అస్సత్థీతి సద్ధాదివసేన వా పహుత్తో. అనుక్ఖిత్తో చ అనన్తరాయో చ పహుత్తో చాతి ద్వన్దో, తేసం భావో అనుక్ఖిత్తాదిగుణో అనుక్ఖిత్త…పే… పహుత్తతా. ఆపత్తి చ అనుక్ఖిత్త…పే… పహుత్తతా చ ఆపత్తి…పే… పహుత్తతాయో. మ-కారో పదసన్ధిజో. తథా తేన పకారేన ఆపత్తిఆదీసు చతూసు ఆపత్తాదిపకారేన సఞ్ఞీ తథసఞ్ఞీ రస్సవసేన. తస్స భావో తథసఞ్ఞితా, యథావుత్తఆపత్తాదిసఞ్ఞితాతి వుత్తం హోతి. చ-కారో వుత్తసముచ్చయత్థో. కమనం పత్థనం కామో, ఛాదేతుం కామో ఛాదేతుకామో. ఇతి యథావుత్తా నవ, అథ ఛాదనా చాతి ఏవం దస చ తాని అఙ్గాని చాతి, తేహి. అరుణుగ్గమమ్హి అరుణసఙ్ఖాతస్స పఠమబాలసూరియరంసినో ఉగ్గమనే సతి ఛన్నా హోతి, ఆపత్తీతి సేసో.

తత్థాయమధిప్పాయో – యో భిక్ఖు రాజచోరఅగ్గిఉదకమనుస్సఅమనుస్సవాళసరీసపజీవితబ్రహ్మచరియన్తరాయానం దసన్నమేకస్సాపి నత్థితాయ అనన్తరాయికో సమానో అనన్తరాయికసఞ్ఞీ హుత్వా భిక్ఖునో సన్తికం గన్తుఞ్చేవ ఆరోచేతుఞ్చ సక్కుణేయ్యతాయ పహు సమానో పహుసఞ్ఞీ హుత్వా తివిధఉక్ఖేపనీయకమ్మాకరణేన అనుక్ఖిత్తో సమానో అనుక్ఖిత్తసఞ్ఞీ హుత్వా గరుకాపత్తీతి సఞ్ఞీ గరుకంయేవ ఆపత్తిం ఛాదేతుకామో హుత్వా ఛాదేతి, తస్సాయం ఆపత్తి చ ఛన్నా హోతీతి. సచే పనేత్థ అనాపత్తిసఞ్ఞీ వా హోతి అఞ్ఞాపత్తిక్ఖన్ధసఞ్ఞీ వా వేమతికో వా, అచ్ఛన్నా హోన్తి. ఆరోచేన్తేన పన ‘‘మమ ఏకాపత్తిం ఆపన్నభావం జానాహీ’’తిఆదినా నయేన ఆరోచేతబ్బం. సచే పన వత్థుసభాగాపత్తికస్స ఆరోచేతి, తావ తప్పచ్చయా దుక్కటం ఆపజ్జతి.

సఙ్ఘాదిసేసనిద్దేసవణ్ణనా నిట్ఠితా.