౧౫. ఉపజ్ఝాచరియవత్తనిద్దేసవణ్ణనా

౧౪౫. ‘‘ఇదం తయా దుక్కతం, దుబ్భాసిత’’న్తిఆదీని వత్వా చోదనతో, అత్తనో వజ్జం అస్సరన్తస్స సతుప్పాదవసేన సారణతో, సమ్మా పటిపత్తియం సారణతో పవత్తాపనతో వా వజ్జావజ్జం ఉపనిజ్ఝాయతి భుసం చిన్తేతీతి ఉపజ్ఝా. ఉపజ్ఝా ఏవ ఉపజ్ఝాయో. ‘‘ఏవం తయా బుద్ధవచనం సజ్ఝాయితబ్బం, ఏవం అతిక్కమితబ్బం, ఏవం పటిక్కమితబ్బ’’న్తిఆదినా ఆచారసిక్ఖాపనే ఆచరతి పవత్తతీతి ఆచరియో. సో చ నిస్సయపబ్బజ్జాఉపసమ్పదాధమ్మాచరియవసేన చతుబ్బిధో. ఉపజ్ఝా చ ఆచరియో చ ఉపజ్ఝాచరియా, తే. నిస్సాయ వసమానోతి ఇమినా నిస్సయపబ్బజ్జాఉపసమ్పదాధమ్మన్తేవాసికేసు యో నిస్సాయ వసతి, తం దస్సేతి. చతూసు హి తేసు నిస్సయన్తేవాసికేన యావ ఆచరియం నిస్సాయ వసతి, తావసబ్బం ఆచరియవత్తం కాతబ్బం, నేతరేహి. ఇతరేహి, నిస్సయముత్తకేహిపి యావ చీవరరజనం, తావ చ అరతివినోదనాదికఞ్చ వత్తం కాతబ్బం. అనాపుచ్ఛిత్వా పత్తచీవరదానాదిమ్హి పన ఏతేసం అనాపత్తి. సద్ధివిహారికస్స పన ఉపజ్ఝాయానం యావ చీవరరజనం, తావ చ అరతివినోదనాదికఞ్చ అకరోన్తస్స నిస్సయముత్తకస్సాపి అముత్తకస్సాపి ఆపత్తియేవ. ఏకచ్చస్స పత్తదానాదితో పట్ఠాయ అముత్తనిస్సయస్సేవ ఆపత్తి. తేసు మజ్ఝే ద్వే ఆచరియస్స యావజీవం భారా. ఇతరే పన యావ సమీపే వసన్తి, తావదేవ, తస్మా ఆచరియేనాపి తేసు సమ్మా వత్తితబ్బం, ఉపజ్ఝాయేన సద్ధివిహారికేసు వత్తబ్బమేవ నత్థి. సుపేసలోతి పియం సీలమస్సాతి పేసలో, వుద్ధి, య-లోపేన ఈ-కారస్స అత్తకరణేన, సుట్ఠు పేసలో సుపేసలో, సిక్ఖాకామోతి అత్థో. ‘‘దన్తకట్ఠ’’న్తిఆది ‘‘దదే’’తిమస్స కమ్మం. దదేతి సమ్మా ఆదరేన యథాధిప్పాయం దదేయ్యాతి అత్థో. కాలేతి తదనురూపే కాలే.

౧౪౬. పత్తే చ…పే… చీవరే చ వత్తం చరేతి సమ్బన్ధో. చరేతి కరేయ్య. తత్థ నీచం కత్వా సాధుకం అపరిఘంసన్తేన ధోవనం, ముహుత్తం ఉణ్హే ఓతాపనం, ఠపనట్ఠానం ఉపపరిక్ఖిత్వా చమ్మాదినా కేనచి అన్తరహితాయ నిక్ఖిపనం పత్తే వత్తం. గామం పవిసన్తానం నివాసనకాయబన్ధనసఙ్ఘాటిదానం, ధోవిత్వా సోదకపత్తస్స దానం గామప్పవేసే వత్తం. యది ఆకఙ్ఖన్తి, పరిమణ్డలం నివాసేత్వా చ పారుపిత్వా చ నాతిదూరనచ్చాసన్నే గమనం, పత్తపరియాపన్నగ్గహణఞ్చ గమనే వత్తం. నివత్తేన్తే పన పఠమతరం ఆగన్త్వా ఆసనపఞ్ఞాపనం, పాదోదకాదిఉపనిక్ఖిపనం, పత్తచీవరప్పటిగ్గహణం ఆగమే ఆగమనే వత్తం. భణన్తానం అన్తరా కథాఅనోపాతనం సబ్బత్థ వత్తం. ఆసనపఞ్ఞాపనం, ఉట్ఠితేసు ఆసనఉద్ధరణం, పాదపీఠకథలానం ఉపనిక్ఖిపనం, పటిసామనఞ్చ ఆసనే పాదపీఠే పాదకథలే చ వత్తం. ధోతపాదట్ఠపనకం పాదపీఠం. అఞ్ఞం కథలం. ఉపాహనా చ చీవరఞ్చాతి ద్వన్దో, తస్మిం. సుక్ఖఅల్లచోళేహి పుఞ్ఛనం ఉపాహనాయ వత్తం. సిన్నచీవరస్స ముహుత్తం ఓతాపనం, చతురఙ్గులం కణ్ణం ఉస్సారేత్వా చీవరసంహరణఞ్చ చీవరే వత్తం.

౧౪౭. పరిభోజనీయ…పే… పస్సావట్ఠానిసు చ విహారసోధనే చ పున పఞ్ఞాపనే చ వత్తం తథాతి సమ్బన్ధో. వచ్చఞ్చ పస్సావో చ వచ్చపస్సావా. తిట్ఠతి ఏత్థాతి ఠానీ, కుటి. వచ్చపస్సావానం ఠానీతి తప్పురిసో. అథ వా తిట్ఠతి ఏత్థాతి ఠానం, సోయేవ సమాసో, వచ్చపస్సావస్స చ పతనట్ఠానం, తం అస్స అత్థీతి ఇట్ఠగేహాది. పరిభోజనీయఞ్చ పానీయఞ్చ వచ్చపస్సావట్ఠానీ చ పరి…పే… ట్ఠానీ. తాసు తేసు వా. పాదోదకఉణ్హసీతనహానోదకప్పటియాదాపనం పరిభోజనీయే వత్తం. పాతబ్బపానీయేన పుచ్ఛనం ఉపట్ఠాపనఞ్చ పానీయే వత్తం. సమ్మజ్జనపానీయఉపట్ఠాపనం వచ్చపస్సావట్ఠానీసు వత్తం. పఠమం పత్తచీవరాదీని హరాపేత్వా ఏకమన్తే నిక్ఖిపనాది, ఉల్లోకతో పట్ఠాయ మక్కటసన్తానం ఓహారేత్వా సమ్మజ్జనఞ్చ విహారసోధనే వత్తం. ఓతాపేత్వా సోధేత్వా పప్ఫోటేత్వా అతిహరిత్వా యథాఠానే భూమత్థరణాదిపఞ్ఞాపనం పున పఞ్ఞాపనే వత్తం. తథాతి ఇమినా ‘‘చరే’’తి ఇదం అతిదిసతి.

౧౪౮. విహారం సోధేన్తో భిక్ఖు పటివాతే వా సఙ్గణే వా పానీయసామన్తా వా సయనాసనం న పప్ఫోటేయ్యాతి సమ్బన్ధో. పానీయ-సద్దేన పరిభోజనీయఞ్చ సఙ్గహితం. పటివాతేతి ఉపరివాతే. సఙ్గణేతి బహూనం సమోసరణే వివటప్పదేసే. సయనాసనం నామ భూమత్థరణమఞ్చాది.

౧౪౯. న్హానే వత్తం చరే, న్హాతస్స కాతబ్బే చరేతి సమ్బన్ధస్స పురిసాధీనతాయ సమ్బన్ధో వేదితబ్బో. చీవరప్పటిగ్గహణగత్తపరికమ్మకరణం నహానే వత్తం. కాతబ్బే చరేతి గత్తతో ఉదకసమ్మజ్జననివాసనదానాదికిచ్చే పవత్తేయ్యాతి అత్థో. ‘‘వనప్పగుమ్బే’’తిఆదీసు వియ సిస్స ఏ-కారాదేసం రూపం, తస్మా కాతబ్బం వత్తం చరేయ్యాతి యోజేత్వా వేదితబ్బం. బుధా పన ‘‘న్హానే న్హాతస్స కాతబ్బే వత్తం చరే’’తి యోజేత్వా అత్థం వదన్తి. ఏవం సతి కాతబ్బ-సద్దస్స కమ్మసాధనత్తా వత్తమేవ కాతబ్బం నామాతి ‘‘వత్తే వత్తం చరే’’తి వుత్తం వియ హోతీతి విరుజ్ఝతి. ‘‘నహాతేన నహాతస్సా’’తి వా పాఠో, ఉదకే గత్తపరికమ్మేన థేరం పఠమం నహాపేత్వా సయమ్పి నహాతేనాతి అత్థో. పాళియమ్పి ‘‘నహాతేన పఠమతరం ఉత్తరిత్వా’’తి (మహావ. ౬౭) అత్థి. అథ రఙ్గపాకే ధోవనే సిబ్బనే చ వత్తం చరేతి సమ్బన్ధో, రజనపాకే చీవరధోవనే చీవరసిబ్బనే చాతి అత్థో. రజన్తో చీవరే థేవే ఠితే న వజేతి సమ్బన్ధో. రజన్తోతి చీవరం రజన్తో. థేవేతి రజనబిన్దుమ్హి.

౧౫౦. ఏకచ్చస్సాతి ఆచరియుపజ్ఝాయానం వేరినో పుగ్గలస్స పత్తం వా చీవరాని వా కిఞ్చనం పరిక్ఖారం వా న దదేయ్య న గణ్హేయ్య వాతి సమ్బన్ధో. తత్థ న దదేయ్య న గణ్హేయ్యాతి పటిసామనత్థాయపి న దదేయ్య, న గణ్హేయ్య వాతి అత్థో. ‘‘ఆకిఞ్చన’’న్తిఆదీసు వియ కిఞ్చన-సద్దో దట్ఠబ్బో, తస్స కిఞ్చీతి అత్థో. కిఞ్చినన్తి వా పాఠో, కిఞ్చి నం పరిక్ఖారన్తి యోజనా. పదసిద్ధివసేనేత్థ నన్తి త-సద్దప్పయోగో కతో.

౧౫౧-౨. పచ్ఛతో కాతున్తి పచ్ఛాసమణం కాతుం. తస్సాతి ఏకచ్చస్స. పచ్ఛతోతి పచ్ఛాసమణో హుత్వా. నిన్నేతున్తి ఏకచ్చస్స నీహరితుం. సబ్బత్థ అనాపుచ్ఛా న వట్టతీతి యోజేతబ్బం. కిచ్చయం వాతి వేయ్యావచ్చాది యం కిఞ్చి కిచ్చం వా. కిచ్చమేవ కిచ్చయం, కస్స యో ‘‘సేనియో’’తిఆదీసు వియ. పరికమ్మం వాతి పిట్ఠిపరికమ్మాదిపరికమ్మం. అత్తనో కారాపేతుం వాతి ఏకచ్చేన అత్తనో కారాపేతుం వా. కాతుం వాతి తస్స అత్తనా కాతుం వా.

౧౫౩. సీమతో నిగ్గతా బహిభూతా నిస్సీమా, తం. ఆచరియుపజ్ఝాయేసు అవత్వా దూరం భిక్ఖాచారం గతేసుపి అపస్సన్తేన గామో పవిసితబ్బో. దిట్ఠట్ఠానతో పట్ఠాయ పన ఆపుచ్ఛితుంయేవ వట్టతి. అత్తనో కిచ్చయం వాపీతి అత్తనో సీమాయపి పత్తపచనచీవరరజనాదికం సకం కరణీయం వాపి కాతుం.

౧౫౪. అరతిన్తి సాసనే అనభిరతిం. సఙ్ఘాయత్తేసు కమ్మేసూతి పరివాసాదితజ్జనీయాదీసు సఙ్ఘప్పటిబద్ధేసు కమ్మేసు. ఉస్సుక్కం వాపీతి ఆచరియుపజ్ఝాయేసు గరుధమ్మం అజ్ఝాపన్నేసు, కమ్మారహేసు చ ‘‘కిన్తి ను ఖో సఙ్ఘో పరివాసం దదేయ్యా’’తిఆదినా ఉస్సాహం వాపి.

౧౫౫. గిలానేసు ఉపట్ఠేయ్యాతి ‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, అఙ్గేహి సమన్నాగతో గిలానుపట్ఠాకో అలం గిలానం ఉపట్ఠాతుం, పటిబలో హోతి భేసజ్జం సంవిధాతుం, సప్పాయాసప్పాయం జానాతి, అసప్పాయం అపనామేతి, సప్పాయం ఉపనామేతి, మేత్తచిత్తో గిలానం ఉపట్ఠాతి నో ఆమిసన్తరో, అజేగుచ్ఛీ హోతి ఉచ్చారం వా పస్సావం వా ఖేళం వా వన్తం వా నీహాతుం, పటిబలో హోతి గిలానం కాలేన కాలం ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేతుం సమాదపేతుం సముత్తేజేతుం సమ్పహంసేతు’’న్తి (మహావ. ౩౬౬) ఏవం వుత్తపఞ్చఙ్గసమన్నాగతేన హుత్వా గిలానేసు ఉపట్ఠహేయ్యాతి అత్థో. ఇమినా సబ్బేహిపి ఆచరితబ్బం గిలానవత్తం ఉపదిసతి. వుట్ఠానన్తి గేలఞ్ఞా వుట్ఠితం. ఆగమేతి ఆగమేయ్య, ఓలోకేయ్యాతి అత్థో. ఉపజ్ఝాచరియేహి చ సద్ధివిహారికఅన్తేవాసికేసు యది తే గిలానా హోన్తి, ఆదితో పట్ఠాయ చీవరే రజనపరియోసానఞ్చ అరతివినోదనాదికఞ్చ వత్తం, అగిలానేసు పన ఉద్దేసపరిపుచ్ఛా ఓవాదానుసాసనియా అనుగ్గహోపత్తచీవరాదిదానఞ్చాతి సబ్బం కాతబ్బం. తేనేవ హేట్ఠా వుత్తం ‘‘తస్మా ఆచరియేనాపి తేసు సమ్మా వత్తితబ్బం, ఉపజ్ఝాయేన సద్ధివిహారికేసు వత్తబ్బమేవ నత్థీ’’తి.

ఉపజ్ఝాచరియవత్తనిద్దేసవణ్ణనా నిట్ఠితా.