౧౨. పాచిత్తియనిద్దేసవణ్ణనా
౧౨౧. ముసా …పే… హరణేతి నిమిత్తత్థే భుమ్మవచనం, తస్స ‘‘పాచిత్తి వుత్తా’’తి ఇమినా సమ్బన్ధో. ఏవం సబ్బత్థ. ముసావాదేతి నిపాతేన సద్ధిం తప్పురిసో. పుబ్బేపి జానిత్వా వచనక్ఖణేపి జానన్తస్స ముసాభణననిమిత్తన్తి అత్థో. భణనఞ్చ నామ ఇధ అభూతస్స వా భూతతం, భూతస్స వా అభూతతం కత్వా కాయేన వా వాచాయ వా విఞ్ఞాపనప్పయోగో. పారాజికసఙ్ఘాదిసేసాచారవిపత్తియో అమూలికాయ చోదేన్తస్స యథాక్కమం సఙ్ఘాదిసేసపాచిత్తియదుక్కటాని. అనుపధారేత్వా సహసా భణన్తస్స, ‘‘అఞ్ఞం భణిస్సామీ’’తి అఞ్ఞం భణన్తస్స యస్స భణతి, సో న సుణాతి, తస్స చ అనాపత్తి.
ఓమసతి అమనాపతాయ కణ్ణేసు విజ్ఝతి వియ ఏతేన, ఓమసతి వాతి ఓమసో, సో చాయం వాదోచ, తస్మిం. దీఘో పన గాథాబన్ధవసేన. ఏవం సబ్బత్థ. హీనుక్కట్ఠేసు చ జాతినామగోత్తవయకమ్మసిప్పఆబాధలిఙ్గకిలేసఆపత్తిఅక్కోససఙ్ఖాతేసు దససు భూతేన వా అభూతేన వా ‘‘ఖత్తియోసి, చణ్డాలోసీ’’తిఆదినా కాయేన వా వాచాయ వా అనఞ్ఞాపదేసేన భిక్ఖునో ఖుంసేతుకామతాయ అక్కోసవచనేతి అత్థో. ‘‘సన్తి ఇధేకచ్చే చణ్డాలా’’తిఆదినా అఞ్ఞాపదేసేన వా ‘‘చోరోసి, వికారీసి, మాతుఘాతకోసీ’’తిఆదీహి పాళిముత్తపదేహి వా భిక్ఖుస్స, యథా వా తథా వా అనుపసమ్పన్నం, పరమ్ముఖా పన సబ్బమ్పి అక్కోసన్తస్స దుక్కటం. కేవలం దవకమ్యతాయ వదతో పన సబ్బత్థ దుబ్భాసితం.
పేసుఞ్ఞహరణేతి పిసుణస్స భావో పేసుఞ్ఞం. అత్తనో పియకమ్యతాయ వా పరస్స పరేసు భేదాధిప్పాయేన వా జాతిఆదీహి ఓమసన్తస్స భిక్ఖునో వచనం సుత్వా భిక్ఖుస్స తస్స పేసుఞ్ఞస్స హరణే. అనుపసమ్పన్నస్స హరణే దుక్కటం. పదం పదం పదసో, విచ్ఛాయం సో, కోట్ఠాసేన కోట్ఠాసేనాతి అత్థో. సఙ్గీతిత్తయారుళ్హో తిపిటకధమ్మో, అనారుళ్హో చ రాజోవాదాదికో ధమ్మో నామ, తేన సహ పదసోతి నిపాతస్స తతియాతప్పురిసో. పదసోధమ్మేతి ఏకక్ఖరాదినా కోట్ఠాసేన కోట్ఠాసేన అనుపసమ్పన్నేన సద్ధిం యథావుత్తధమ్మభణనేతి అత్థో. పదసోధమ్మభణనఞ్హి పదసోధమ్మ-సద్దేన ఉపచారేన వుత్తం. అనుపసమ్పన్నేన సద్ధిం ఏకతో ఉద్దేసగ్గహణే సజ్ఝాయకరణే, తంసన్తికే ఉద్దేసగ్గహణాదికే చ తేన సద్ధిం ఏకతో యేభుయ్యేన పగుణం గన్థం భణన్తస్స ఓసారేన్తస్స ఖలితట్ఠానే ‘‘ఏవం భణాహీ’’తి ఏకతో భణన్తస్సపి అనాపత్తి.
అన్తమసో వత్థాదినా యేన కేనచి సబ్బచ్ఛన్నం ఛదనం అనాహచ్చ దియడ్ఢహత్థుబ్బేధేనాపి సబ్బపరిచ్ఛిన్నం యేభుయ్యేనఛన్నం యేభుయ్యేనపరిచ్ఛిన్నఞ్చ సేనాసనం అగారన్తి అధిప్పేతం. తత్రట్ఠో పన భిక్ఖుం ఠపేత్వా అన్తమసో పారాజికవత్థుభూతో తిరచ్ఛానగతోపి అన్తమసో తదహుజాతా ఇత్థీపి ఉపచారతో అగార-సద్దేన వుచ్చతి. సహ అగారేనాతి సాగారో, భిక్ఖు. ఉపచారేనేవ చ పన అనుపసమ్పన్నేన, మాతుగామేన చ సహ సేయ్యకప్పనం సాగారభావో నామాతి గహేతబ్బం. సఙ్ఘసమ్మతం సేనాసనపఞ్ఞాపకాదిభేదం ఉపసమ్పన్నం అయసకామా హుత్వా భిక్ఖూహి యేన చ ఉజ్ఝాపేన్తి అవజానాపేన్తి అవఞ్ఞాయ ఓలోకాపేన్తి, లామకతో వా చిన్తాపేన్తి, తం వచనం ఉజ్ఝాపనకం. యేన ఖీయన్తి సబ్బత్థ తస్స అవణ్ణం పకాసేన్తి, తం ఖీయనం.
౧౨౨. తలన్తి హత్థతలమధిప్పేతం. తగ్గహణేన పన కాయోవ తలం. సత్తీతి కాయప్పటిబద్ధా సత్తి ఆవుధవిసేసో, ఉపలక్ఖణత్తా పన సబ్బమ్పి కాయప్పటిబద్ధం సత్తి. తలఞ్చ సత్తి చ తలసత్తి. ఇధ పన కోపేన భిక్ఖుస్స తలసత్తిఉగ్గిరణం తలసత్తి. సచే పన విరద్ధో పహారం దేతి, న పహరితుకామతాయ దిన్నత్తా దుక్కటం, పహరితుకామతాయ పాచిత్తియం, అనుపసమ్పన్నే దుక్కటం, మోక్ఖాధిప్పాయస్స అనాపత్తి.
పఞ్ఞత్తేన వదతో ఉపసమ్పన్నస్స వా తేన వుచ్చమానధమ్మస్స వా అనాదరకరణం అనాదరో. అనుపసమ్పన్నస్స తేన వుచ్చమానస్స వా ఉపసమ్పన్నేన, పరేన వా అపఞ్ఞత్తేన వా వుచ్చమానస్స అనాదరే దుక్కటం.
‘‘ఊనవస్సో త్వం మఞ్ఞే’’తిఆదినా భిక్ఖునో కుక్కుచ్చస్స ఉప్పాదనం అనుపసమ్పన్నస్స దుక్కటం.
అనాపుచ్ఛా గామప్పవేసనేతి పకతివచనేన పుచ్ఛితుమనురూపం అన్తోఉపచారసీమాయ దస్సనూపచారే భిక్ఖుం దిస్వా ‘‘వికాలే గామప్పవేసనం ఆపుచ్ఛామీ’’తి అనాపుచ్ఛిత్వా వికాలే గామప్పవేసనే. దీఘో పన సన్ధివసేన. ఆపదాసు అనాపత్తి.
పరమ్పరభోజనేతి పరో చ పరో చ పరమ్పరా మ-కారో సన్ధివసేన, తస్మా పరమ్పరా ఉప్పత్తవిసయఅపాదానవచనం, పరతో పరతో లద్ధా భుఞ్జనేతి అత్థో. అయమేత్థ అధిప్పాయో – పఞ్చహి భోజనేహి నామం గహేత్వా నిమన్తితస్స యేన యేన పఠమం నిమన్తితో, తస్స తస్స భోజనతో ఉప్పటిపాటియా, ‘‘మయ్హం భత్తపచ్చాసం తుయ్హం దమ్మీ’’తి వా ‘‘వికప్పేమీ’’తి వా ఆదినా సమ్ముఖా వా పరమ్ముఖా వా అవికప్పేత్వా వా అఞ్ఞతో అఞ్ఞతో పఞ్చభోజనాదీని లద్ధా భుఞ్జమానేతి. గిలానచీవరదానచీవరకారసమయే అనాపత్తి.
౧౨౩. సేయ్యం సేనాసనాని వా అనుద్ధరిత్వా గమనేతి సమ్బన్ధో. వా-సద్దో సముచ్చయే. తత్థ ‘‘భిసి చిమిలికా ఉత్తరత్థరణం భూమత్థరణం తట్టికా చమ్మక్ఖణ్డో నిసీదనం పచ్చత్థరణం తిణసన్థారో పణ్ణసన్థారో’’తి (పాచి. ౧౧౬) వుత్తాసు దససు సేయ్యాసు ఏకమ్పి అత్తనో వస్సగ్గనే గహేత్వా సఙ్ఘికే సబ్బప్పటిచ్ఛన్నే గుత్తే సేనాసనే సన్థరిత్వా వా సన్థరాపేత్వా వా యథా ఠపితం ఉపచికాదీహి న ఖజ్జతి, తథా ఠపనవసేన అనుద్ధరిత్వా పరిక్ఖిత్తస్స ఆరామస్స పరిక్ఖేపం, అపరిక్ఖిత్తస్స ఉపచారం అతిక్కమిత్వా గమనే చ, తథా మఞ్చపీఠతిసికోచ్ఛసఙ్ఖాతాని సేనాసనాని వస్సకాలే అజ్ఝోకాసే సన్థరిత్వా వా సన్థరాపేత్వా వా అనుపసమ్పన్నేన అనుద్ధరిత్వా థామమజ్ఝిమస్స పురిసస్స లేడ్డుపాతం అతిక్కమిత్వా గమనే చాతి అత్థో. యథావుత్తతో పన అఞ్ఞత్థ దుక్కటం.
ఇత్థియా అద్ధానగమనేతి ‘‘గచ్ఛామ భగిని, గచ్ఛామ అయ్యా’’తి అఞ్ఞమఞ్ఞం సంవిదహిత్వా ‘‘అజ్జ వా స్వే వా’’తిఆదినా నియమితకాలవిసఙ్కేతం అకత్వాపి ద్వారవిసఙ్కేతం మగ్గవిసఙ్కేతం కత్వాపి ఇత్థియా సద్ధిం అద్ధానమగ్గగమనేతి అత్థో.
ఏకేకాయ నిసీదనేతి ఏకేన ఏకాతి ఏకేకా, తస్సా నిసజ్జాయాతి అత్థో. ఏకేన సహ ఏకిస్సా నిసజ్జం వినా ఏకాయ సహ ఏకస్స నిసజ్జం నామ నత్థీతి ఏకాయ సహ ఏకస్స నిసజ్జాయం సతి నిసిన్నస్స భిక్ఖునో పాచిత్తియన్తి అధిప్పాయో. ‘‘ఏకాయేకనిసీదనే’’తి వా పాఠో.
౧౨౪. రూపాదీనం ఉపసంహారేన, భయానకకథాకథనేన వా ఉపసమ్పన్నస్స భింసాపనే. అనుపసమ్పన్నస్స దుక్కటం.
ఆకోటనే ఉపసమ్పన్నస్స అన్తమసో ఉప్పలపత్తేనాపి పహారదానే. అనుపసమ్పన్నస్స అన్తమసో తిరచ్ఛానగతస్సపి దుక్కటం. మోక్ఖాధిప్పాయస్స అనాపత్తి.
సఙ్ఘమజ్ఝే వినయధరేన అనుయుఞ్జియమానస్స పుచ్ఛితతో అఞ్ఞస్స వాదో అఞ్ఞేన అఞ్ఞం పటిచరణం అఞ్ఞవాదో. తథేవ పుచ్ఛియమానస్స అకథేతుకామతాయ విహేసనం తుణ్హీభావో విహేసా. అఞ్ఞవాదకస్స విహేసకస్స చ ఞత్తిదుతియకమ్మేన అఞ్ఞవాదకవిహేసకకమ్మే కతే పున అఞ్ఞవాదే విహేసాయ పాచిత్తియం. అనారోపితే పన కమ్మే దుక్కటం. కిఞ్చి వీతిక్కమం దిస్వా ‘‘ఆవుసో, ఇదం నామ తయా కత’’న్తి వుత్తే తం న కథేతుకామో తుణ్హీభూతో సఙ్ఘం విహేసేతీతి విహేసకో. అనాచారం ఆచరిత్వా సఙ్ఘమజ్ఝే ఆపత్తియా, వత్థునా వా అనుయుఞ్జియమానే తం అకథేతుకామో ‘‘కో ఆపన్నో, కిస్మిం ఆపన్నో’’తిఆదినా నయేన అఞ్ఞేహి వచనేహి తం వచనం పటిచ్ఛాదేన్తో యో అఞ్ఞం వదతి, అయం అఞ్ఞవాదకో నామ.
దుట్ఠుల్లం నామ పారాజికసఙ్ఘాదిసేసా, ఇధ పన సఙ్ఘాదిసేసోవ. పకాసో చ ఛాదో చ పకాసఛాదో, దుట్ఠుల్లస్స పకాసఛాదోతి తప్పురిసో. అభిణ్హాపత్తికస్స భిక్ఖునో ఆయతిం సంవరత్థాయ ఆపత్తిపరియన్తం కులపరియన్తఞ్చ కత్వా వా అకత్వా వా తిక్ఖత్తుం అపలోకేత్వా కాతబ్బం. భిక్ఖుసమ్ముతిం ఠపేత్వా అనుపసమ్పన్నస్స ‘‘అయం అసుచిం మోచేత్వా సఙ్ఘాదిసేసం ఆపన్నో’’తిఆదినా నయేన వత్థునా సద్ధిం ఆపత్తిం ఘటేత్వా తస్స దుట్ఠుల్లస్స పకాసనే ఆరోచనే చ, తస్సేవ యేన కేనచి ఉపాయేన ఞత్వా ఛాదనే చ, అదుట్ఠుల్లారోచనే ఛాదనే చ, అనుపసమ్పన్నస్స పన పురిమపఞ్చమసిక్ఖాపదే ఇతరా దుట్ఠుల్లేపి దుక్కటం.
హాసోదకేతి ఏత్థ హాసే ఉదకేతి పదవిభాగో వేదితబ్బో. యేన కేనచి సరీరావయవేన హసాధిప్పాయస్స ఉపకచ్ఛకాదీసు హాసే ఫుసనే. హాసనిమిత్తఞ్హి ఫుసనం హాసో. అనుపసమ్పన్నే దుక్కటం. ఉదకే హాసేతి ఉపరిగోప్ఫకే ఉదకే హసాధిప్పాయస్స ఉమ్ముజ్జననిముజ్జనేన కీళాయ. కీళా హి ఇధ హాసోతి వుత్తో. నావాయ కీళతో, హత్థాదినా కట్ఠాదినా వా ఉదకం హనతో అన్తమసో భాజనగతకఞ్జికాదీనిపి ఖిపనకీళాయ కీళతో దుక్కటం. అహసాధిప్పాయస్స అనాపత్తి.
నిచ్ఛుభనే విహారాతి సఙ్ఘికవిహారతో భిక్ఖునో నిక్కడ్ఢననిక్కడ్ఢాపనే. ఏత్థ చ ఏకప్పయోగే ఏకా, నానాపయోగే ద్వారగణనాయ ఆపత్తియో. పుగ్గలికనిక్కడ్ఢనే, తస్స పరిక్ఖారనిక్కడ్ఢనే, అనుపసమ్పన్నస్స పన తస్స పరిక్ఖారస్స వా నిక్కడ్ఢనే దుక్కటం. న సమ్మావత్తన్తానం అన్తేవాసికసద్ధివిహారికానం వా నిక్కడ్ఢనే, అత్తనో విస్సాసికస్స విహారా నిక్కడ్ఢనే, భణ్డనకారకస్స పన సకలసఙ్ఘారామతో నిక్కడ్ఢనే అనాపత్తి.
అనుపఖజ్జ సయనేతి ‘‘వుడ్ఢో, గిలానో, సఙ్ఘేన దిన్నో’’తి జానిత్వా మఞ్చపీఠానం వా తస్స భిక్ఖునో పవిసన్తస్స వా నిక్ఖమన్తస్స వా ఉపచారం అనుపఖజ్జ అనుపవిసిత్వా సఙ్ఘికే విహారే ‘‘యస్స సమ్బాధో భవిస్సతి, సో పక్కమిస్సతీ’’తి అధిప్పాయేన నిసీదననిసజ్జనవసేన సయనే. పుగ్గలికే దుక్కటం.
ఏత్థ చ పాచిత్తీతి ఉద్దిసిత్వా కానిచి పసిద్ధాని దస్సితాని. అవుత్తాని పన తాదిసాని ఇమినావ సామఞ్ఞవచనేన సఙ్గహేత్వా వేదితబ్బాని. కథం? అచేలకాదిఅఞ్ఞతిత్థియానం యస్స కస్సచి ఆమిసస్స సహత్థా దానే చ, సప్పినవనీతతేలమధుఫాణితమచ్ఛమంసఖీరదధిసఙ్ఖాతానం పణీతభోజనానం అత్తనో అత్థాయ విఞ్ఞాపేత్వా భుఞ్జనే, రాగపరియుట్ఠితఇత్థిపురిసస్స యోగ్గే కులే అనుపవిసిత్వా నిసజ్జనకప్పనే, పఞ్చన్నం భోజనానం అఞ్ఞతరేన నిమన్తితో తస్మిం భుత్తే వా అభుత్తే వా సన్తం భిక్ఖుం అనాపుచ్ఛిత్వా పురేభత్తం పచ్ఛాభత్తం వా యస్మిం కులే నిమన్తితో, తతో గిలానచీవరదానకారసమయం ఠపేత్వా అఞ్ఞస్మిం అఞ్ఞకులప్పవేసనే, ఠపేత్వా ఏకదివసం అఞ్ఞస్మిం దినే ఆవసథపిణ్డస్స అగిలానేన హుత్వా భుఞ్జనే, రత్తిపరిచ్ఛేదం వా భేసజ్జపరిచ్ఛేదం వా కత్వా పవారితతో ఉత్తరి అఞ్ఞత్ర పున పవారణాయ అఞ్ఞత్ర నిచ్చప్పవారణాయ విఞ్ఞాపనే, అఞ్ఞత్ర తథారూపపచ్చయా గామతో నిక్ఖన్తసేనాదస్సనాయ గమనే, పచ్చయేనపి గన్త్వా తిరత్తతో ఉత్తరి సేనాయ వాసే, తస్స చ వసన్తస్స యుద్ధట్ఠానబలగణట్ఠానసేనానివేసఅనీకదస్సనత్థం గమనే, పిట్ఠాదీహి కతమజ్జసఙ్ఖాతసురాయ, పుప్ఫాదీహి కతఆసవసఙ్ఖాతమేరయస్స చ పానే, పదీపుజ్జలపత్తపచనాదికారణం వినా విసిబ్బితుకామతాయ అగిలానస్స అగ్గినో జాలనజాలాపనే, కప్పబిన్దుం అనాదాయ నవచీవరపరిభోగే, సామం చీవరం వికప్పేత్వా అపచ్చుద్ధాయ పరిభోగే, భిక్ఖుసన్తకపత్తాదినో అన్తమసో హసాధిప్పాయేనపి అపనిధానే అపనిధాపనే, సఞ్చిచ్చ తిరచ్ఛానగతస్స జీవితవోరోపనే, సఞ్చిచ్చ యథాధమ్మం నిహతాధికరణస్స పునకమ్మాయ ఉక్కోటనే, సఞ్చిచ్చ థేయ్యసత్థేన సద్ధిం సంవిధాయ ఏకద్ధానగమనే, భిక్ఖూహి సిక్ఖాపదేహి వుచ్చమానస్స అఞ్ఞం అవిచారేత్వా ‘‘న తత్థ సిక్ఖిస్సామీ’’తి భణనే, సిక్ఖాపదవివణ్ణనే, ఇమేసం ‘‘సుత్వా ఓరమిస్సామీ’’తి అధిప్పాయం వినా వివాదాపన్నానం ఉపస్సుతిట్ఠానే, ధమ్మికానం కమ్మానం ఛన్దం దత్వా పచ్ఛా ఖీయనధమ్మాపజ్జనే, సఙ్ఘే వినిచ్ఛయే వత్తమానే ఛన్దం అదత్వా పక్కమనే, సమగ్గేన సఙ్ఘేన చీవరం దత్వా పచ్ఛా ఖీయనధమ్మాపజ్జనే, అఞ్ఞత్ర అజ్ఝారామా అజ్ఝావసథా వా రతనస్స వా రతనసమ్మతస్స వా ఉగ్గణ్హనఉగ్గహాపనే పాచిత్తియన్తి.
పాచిత్తియనిద్దేసవణ్ణనా నిట్ఠితా.