౭. పవారణానిద్దేసవణ్ణనా

౭౩. ఇదాని పవారణావిధిం దస్సేతుం ‘‘పవారణా’’తి (పాచి. ౨౩౮-౨౩౯; పాచి. అట్ఠ. ౨౩౮-౨౩౯; కఙ్ఖా. అట్ఠ. పఠమపవారణాసిక్ఖాపదవణ్ణనా) పదం ఉద్ధటం. తత్థ ఇరియాపథేనాతి ఠానగమనసయననిసజ్జానం అఞ్ఞతరేన ఇరియాపథేనాతి అత్థో. తతో ఇరియాపథతో అఞ్ఞేన ఇరియాపథేన అనతిరిత్తకం పరిభుఞ్జేయ్య చే, పాచిత్తియన్తి అత్థో. పాచిత్తినతిరిత్తకన్తి పాచిత్తి అనతిరిత్తకం.

౭౪. ఇదాని యేహి అఙ్గేహి పవారణా హోతి, తాని అఙ్గాని దస్సేతుం ‘‘అసన’’న్తిఆదిమాహ. తత్థ అసనన్తి ఏతేన అవిప్పకతభోజనతా వుత్తా, భుఞ్జమానో చ సో పుగ్గలో హోతీతి అత్థో. భోజనఞ్చేవాతి యం భుఞ్జన్తో పవారేతి, తం ఓదనో కుమ్మాసో సత్తు మచ్ఛో మంసన్తి ఇమేసు అఞ్ఞతరం హోతీతి అత్థో. అభిహారోతి దాయకో తస్స తం భత్తం కాయేన అభిహరతీతి అత్థో, వాచాభిహారో పన న గహేతబ్బో. సమీపతాతి దాయకో పవారణప్పహోనకభోజనం గహేత్వా అడ్ఢతేయ్యహత్థప్పమాణే ఓకాసే హోతీతి అత్థో. కాయవాచాపటిక్ఖేపోతి హత్థపాసే ఠితేన అభిహటం భిక్ఖం కాయేన వా వాచాయ వా పటిక్ఖిపేయ్యాతి అత్థో. ఏత్థ పన సచే భిక్ఖు నిసిన్నో హోతి, ఆనిసదస్స పారిమన్తతో పట్ఠాయ, సచే ఠితో, పణ్హిఅన్తతో పట్ఠాయ, సచే నిపన్నో, యేన పస్సేన నిపన్నో, తస్స పారిమన్తతో పట్ఠాయ దాయకస్సాపి తథావిధస్స ఠపేత్వా పసారితహత్థం యం తస్స ఆసన్నతరం అఙ్గం, తస్స వసేన పరిచ్ఛేదో కాతబ్బో. పఞ్చ అఙ్గా పవారణాతి ‘‘అసనం పఞ్ఞాయతి, భోజనం పఞ్ఞాయతి, హత్థపాసే ఠితో అభిహరతి, పటిక్ఖేపో పఞ్ఞాయతీ’’తి (పాచి. ౨౩౯; పరి. ౪౨౮) పాళియం వుత్తేహి ఇమేహి పఞ్చహి అఙ్గేహి పవారణా హోతీతి అత్థో.

౭౫. ఇదాని ఏతేసు పఞ్చసు భోజనం దస్సేతుం ‘‘ఓదనో’’తిఆది వుత్తం. ఇదాని ఓదనాదయో ఇమేహి నిబ్బత్తాతి దస్సేతుం ‘‘సాలీ’’తిఆదిమాహ. తత్థ సేతరత్తకాళభేదా సబ్బాపి కఙ్గుజాతియో కఙ్గూతి గహేతబ్బా. కాళసేతా కుద్రూసవరకా. ఇమేసం సత్తన్నం ధఞ్ఞానం ఓదనో చ భోజ్జయాగు చ ఓదనో నామాతి అత్థో.

౭౬. సామాకాదితిణం (పాచి. అట్ఠ. ౨౩౮-౨౩౯) కుద్రూసకే సఙ్గహం గతన్తి అత్థో. వరకచోరకో వరకే సఙ్గహం గతో, సాలియఞ్చేవ నీవారో సఙ్గహం గతో సేతత్తాతి వదన్తి. ఇమేసం వుత్తప్పకారానం సానులోమానం సత్తన్నం ధఞ్ఞానం తణ్డులే గహేత్వా ‘‘యాగుం పచిస్సామా’’తి వా ‘‘భత్తం పచిస్సామా’’తి వా యం కిఞ్చి సన్ధాయ పచన్తి, సచే ఉణ్హం వా సీతలం వా భుఞ్జన్తానం భోజనకాలే గహితగహితట్ఠానే ఓధి పఞ్ఞాయతి, అయం ఓదనో నామ, పవారణం జనేతి. యోపి పాయాసో వా అమ్బిలయాగు వా ఉద్ధనతో ఓతారితమత్తా అబ్భుణ్హా ఆవిజ్ఝిత్వా పివితుం సక్కా, గహితోకాసేపి ఓధిం న దస్సేతి, అయం పవారణం న జనేతి. ఉసుమాయ పన విగతాయ ఘనభావం గచ్ఛతి, ఓధి పఞ్ఞాయతి, పున పవారణం జనేతి, పుబ్బే తనుకభావో న రక్ఖతి. భత్తే పన ఉదకకఞ్జికఖీరాదీని ఆకిరిత్వా ‘‘యాగుం గణ్హథా’’తి వదన్తి, కిఞ్చాపి తనుకా హోతి, పవారణం జనేతియేవ తస్మిం యాగుయా నత్థిభావతో. సచే పన పక్కుథితేసు ఉదకాదీసు పక్ఖిపిత్వా పచిత్వా దేన్తి, యాగుసఙ్గహమేవ గచ్ఛతి.

౭౭. భట్ఠధఞ్ఞమయోతి సత్తవిధానిపి ధఞ్ఞాని గహేత్వా ఖరపాకభజ్జితానం తేసం తణ్డులే కోట్టేత్వా కతచుణ్ణకుణ్డకాని సత్తు నామ. సమపాకభజ్జితానం పన ఆతపసుక్ఖానం వా తణ్డులానం చుణ్ణకుణ్డకాని సత్తుసఙ్ఖ్యం న గచ్ఛన్తి. యవసమ్భవోతి అఞ్ఞేహి పన ముగ్గాదీహి కతకుమ్మాసో న పవారేతీతి అధిప్పాయో. ఉదకసమ్భవోతి ఇమినా కక్కటకసిప్పికసమ్బుకాదయోపి సఙ్గహం గచ్ఛన్తి. సచే యాగుపానకాలే ఏకస్మిం భాజనే ఠపేత్వా మచ్ఛమంసం వా ఖాదన్తి, తే చే అఖాదన్తో అఞ్ఞం పవారణప్పహోనకం పటిక్ఖిపతి, న పవారేతి. ఖాదితేపి సచే ముఖే అవసిట్ఠం నత్థి, తదా పటిక్ఖిపన్తోపి న పవారేతియేవ. సచే పత్తే అవసిట్ఠం అత్థి, ముఖే నత్థి, తఞ్చే అఖాదితుకామో హోతి, అఞ్ఞత్థ వా గన్త్వా ఖాదితుకామో, తస్మిం ఖణే పటిక్ఖిపన్తోపి న పవారేతియేవ.

౭౮. భోజనన్తి (పాచి. అట్ఠ. ౨౩౮-౨౩౯) పఞ్చసు భోజనేసు యం కిఞ్చి భోజనం. కప్పియం వా అకప్పియం వా భుఞ్జన్తోతి సమ్బన్ధో. నిసేధయన్తి కాయేనాభిహటం అఙ్గులిచలనాదినా వా భముకవికారేన వా కుద్ధభావేన ఓలోకేన వా పటిక్ఖిపన్తో కాయేన వా ‘‘అల’’న్తి వా ‘‘న గణ్హామీ’’తి వా ‘‘మా ఆకిరా’’తి వా ‘‘అపగచ్ఛా’’తి వా ఆదినా నయేన పటిక్ఖిపన్తో వాచాయ వా నిసేధయన్తోతి అత్థో. కప్పన్తి కప్పియభోజనమేవ పటిక్ఖిపన్తో సో పవారేతి, అకప్పియమంసం వా భోజనం వా పటిక్ఖిపన్తో న పవారేతి. కస్మా? తస్స పటిక్ఖిపితబ్బట్ఠానే ఠితత్తా. సచే కప్పియభోజనం భుఞ్జమానో అకప్పియం పటిక్ఖిపతి, న పవారేతి. కస్మా? తస్స పటిక్ఖిపితబ్బతో. ఇదాని మిస్సకనయం దస్సేతుం ‘‘తన్నామేనా’’తిఆది వుత్తం. తత్రాయం పిణ్డత్థో – తన్నామేన వా ఇమన్తి వా అభిహటం కప్పియం నిసేధయం పవారేయ్యాతి. కిం వుత్తం హోతి? యో పన మచ్ఛమంసమిస్సం (కఙ్ఖా. అట్ఠ. పఠమపవారణాసిక్ఖాపదవణ్ణనా; పాచి. అట్ఠ. ౨౩౮-౨౩౯) యాగుం బ్యఞ్జనం వా ఆహరిత్వా ‘‘మచ్ఛం గణ్హథ, మంసం గణ్హథా’’తి వదతి, తం పటిక్ఖిపతో పవారణా హోతి. సచే ‘‘యాగుం గణ్హథ, రసబ్యఞ్జనం గణ్హథా’’తి వదతి, తం పటిక్ఖిపతో పవారణా న హోతి. కస్మా? తస్సాపి అత్థితాయ. సచే ‘‘ఇమం గణ్హథా’’తి సవత్థుకం కత్వా దేతి, తం పటిక్ఖిపతో పవారణా హోతి. భత్తమిస్సకేపి ఏసేవ నయో. సచే అఞ్ఞస్స అభిహటం పటిక్ఖిపతి, పవారణా నత్థియేవ.

౭౯-౮౦. ఇదాని పవారణం అజనేన్తే దస్సేతుం ‘‘లాజా’’తిఆది వుత్తం. ఏత్థ లాజా తంసత్తుభత్తానీతి (కఙ్ఖా. అట్ఠ. పఠమపవారణాసిక్ఖాపదవణ్ణనా) లాజా చ లాజేహి కతసత్తుభత్తాని చాతి అత్థో. మచ్ఛమంసపూవేసు పన పవారణా హోతి, తస్మా ‘‘సుద్ధఖజ్జకో’’తి వుత్తం. భట్ఠపిట్ఠన్తి పుబ్బే ఆమకం పచ్ఛా భజ్జితబ్బన్తి వుత్తం హోతి. వేళుఆదీనం వుత్తావసేసానం భత్తన్తి సమ్బన్ధో. రసయాగు రసో పక్కయాగు. మంసాదీహి అమిస్సితా సుద్ధయాగు. పుథుకామయం పన యం కిఞ్చి పవారణం న జనేతి.

౮౧. వుట్ఠాయాతి (పాచి. అట్ఠ. ౨౩౮-౨౩౯) ఆసనా ఉట్ఠాయ అతిరిత్తం న కాతబ్బన్తి సమ్బన్ధో. సచే పవారేత్వా ఆసనా న వుట్ఠాతి భిక్ఖు, తస్సాపి అతిరిత్తం కాతుం లభతి. అభుత్తేన చ భోజనన్తి యేన పఞ్చన్నం భోజనానం అఞ్ఞతరం భోజనం అన్తమసో కుసగ్గేనాపి న భుత్తం, తేనాపి అతిరిత్తం న కాతబ్బన్తి అత్థో. యేన పన అరుణుగ్గమేపి భుత్తం హోతి, సో చే అపవారితో ఆసనా వుట్ఠితోపి మజ్ఝన్హికసమయేపి పున కిఞ్చి అభుత్వాపి కాతుం లభతి. యేన యం వా పురే కతన్తి యేన యం వా పుబ్బే కతం, తేన తమ్పి పచ్ఛా న కాతబ్బం. అఞ్ఞేన పన తం కాతుం వట్టతీతి వదన్తి.

౮౨. యం ఫలం వా కన్దమూలం వా పఞ్చహి సమణకప్పేహి కతకప్పియం అఞ్ఞమ్పి కప్పియభోజనం వా కప్పియమంసం వా, ఇదం కప్పియం నామ, వుత్తప్పకారవిపరీతం అకప్పియం నామ, తస్మిం అతిరిత్తకరణం న రుహతి, యఞ్చ పటిగ్గహేత్వా న గహితం, తస్మిమ్పి న రుహతి, తేన వుత్తం ‘‘కప్పియం గహితఞ్చేవా’’తి. ఉచ్చారితన్తి కప్పియం కారేతుం ఆగతేన భిక్ఖునా ఈసకమ్పి ఉక్ఖిత్తం వా అపనమితం వాతి అత్థో. హత్థపాసతో బహి ఠితం కాతుం న వట్టతి, తేన వుత్తం ‘‘హత్థపాసగ’’న్తి. అతిరిత్తం కరోన్తేవన్తి అతిరిత్తం కరోన్తో ‘‘అలమేతం సబ్బ’’న్తి వచీభేదం కత్వా ఏవం భాసతూతి అత్థో. ‘‘అలమేతం సబ్బ’’న్తి తిక్ఖత్తుం వత్తబ్బం, అయం కిర ఆచిణ్ణో. వినయధరా కిర పన ‘‘సకిం ఏవ వత్తబ్బ’’న్తి వదన్తి. అలమేతం సబ్బన్తి ఇదమ్పి వో అధికం, ఇతో అఞ్ఞం న లచ్ఛసీతి అత్థో.

౮౩. అనుపసమ్పన్నహత్థగన్తి కప్పియం కరోన్తేన పన అనుపసమ్పన్నస్స హత్థే ఠితంయేవ న కాతబ్బం, తం పన అఞ్ఞేన భిక్ఖునా పటిగ్గహాపేత్వా తస్స హత్థే ఠితం అతిరిత్తం కత్వా అనుపసమ్పన్నస్స దాతుం వట్టతి. అత్తనా ఆగన్త్వా అఞ్ఞస్స హత్థే చ పేసయిత్వాపి కారేతుం లబ్భతేతి అత్థో. తం పన అతిరిత్తకారకం ఠపేత్వా అఞ్ఞో సబ్బో పవారితోపి అప్పవారితోపి భుఞ్జితుం లభతీతి అత్థో. సచే పవారితో పరిభుఞ్జతి, యథా అకతేన మిస్సం న హోతి, తథా ముఖఞ్చ హత్థఞ్చ సుద్ధం కత్వా భుఞ్జితబ్బం. గిలానస్స భుత్తావసేసమ్పి తస్స ‘‘అజ్జ వా స్వే వా ఖాదిస్సతీ’’తి ఆహటమ్పి అనతిరిత్తకతం భుఞ్జితుం వట్టతీతి. పవారణావినిచ్ఛయో.

పవారణానిద్దేసవణ్ణనా నిట్ఠితా.