౪౧. పకిణ్ణకనిద్దేసవణ్ణనా

౩౩౫-౬. సద్వారబన్ధనే ఠానే…పే… సయన్తో దుక్కటం ఫుసేతి ఏవరూపే ఠానే దివా సయన్తేనాతి సమ్బన్ధో. సద్వారబన్ధనే (పారా. ౭౭; పారా. అట్ఠ. ౧.౭౭) పన ఠానే యేన కేనచి పరిక్ఖిత్తే అబ్భోకాసేపి రుక్ఖమూలేపి అన్తమసో ఇమినా లక్ఖణేన యుత్తే ఆకాసఙ్గణేపి సయన్తేన ద్వారం బన్ధితబ్బమేవ. విఞ్ఞుమ్హి పురిసేతి భిక్ఖుమ్హి వా సామణేరే వా అన్తమసో ఉపాసకఆరామికేసుపి అఞ్ఞతరస్మిం సతీతి అత్థో. ‘‘ఏస జగ్గిస్సతీ’’తి ఆభోగో చాపి కప్పతీతి కేవలం భిక్ఖునిం వా మాతుగామం వా ఆపుచ్ఛితుం న వట్టతి. సవసేతి అత్తనో వసే, అబహుసాధారణట్ఠానేతి అత్థో. తం వినాకారన్తి తం పుబ్బే వుత్తప్పకారం ద్వారథకనఆభోగకరణసఙ్ఖాతం ఆకారం వినాతి అత్థో. అచిత్తకాపత్తికిరియాయం సఙ్ఖేపో.

౩౩౭. రతనానీతి ముత్తాదిదసవిధరతనాని. ధఞ్ఞన్తి సత్తవిధం ధఞ్ఞం.

౩౩౮. సిత్థతేలోదతేలేహీతి ఏత్థ (చూళవ. ౨౪౬; చూళవ. అట్ఠ. ౨౪౬) పన యో మధుసిత్థకతేలేన వా ఉదకమిస్సకతేలేన వా అఞ్ఞేన కేనచి వికారేన వా కేసే ఓసణ్ఠేతి, దన్తమయాదీసు యేన కేనచి ఫణేన వా కోచ్ఛేన వా హత్థేన వా ఫణకిచ్చం కరోన్తో అఙ్గులీహి వా ఓసణ్ఠేతి, తస్స దుక్కటం హోతీతి అత్థో.

౩౩౯. నేకపావురణాతి (చూళవ. ౨౬౪) న ఏకపావురణా. తువట్టయున్తి నిపజ్జేయ్యుం. కిం వుత్తం హోతి? యది ఏకపావురణా వా ఏకత్థరణా వా ఏకమఞ్చే వా తువట్టేయ్యుం, న వట్టతి, దుక్కటం హోతీతి వుత్తం హోతి. ఏకమ్హి (చూళవ. అట్ఠ. ౨౬౪) వా భాజనే న భుఞ్జేయ్యున్తి సమ్బన్ధో.

౩౪౦. చతురఙ్గులతో (చూళవ. ౨౮౨; చూళవ. అట్ఠ. ౨౮౨) ఊనం దన్తకట్ఠం న ఖాదేయ్యాతి సమ్బన్ధో. అధికట్ఠఙ్గులన్తి అట్ఠఙ్గులతో అధికం. తథాతి న ఖాదేయ్యాతి అత్థో. అకల్లకో (చూళవ. ౨౮౯) లసుణం న ఖాదేయ్య.

౩౪౧. హీనేహి (పాచి. ౩౧ ఆదయో) వా ఉక్కట్ఠేహి వా జాతిఆదీహి ఏవ ఉక్కట్ఠం వా హీనం వా ‘‘చణ్డాలోసీ’’తిఆదినా నయేన ఉజుం వా ‘‘సన్తి వా ఇధేకచ్చే చణ్డాలా, వేనా, నేసాదా’’తిఆదినా నయేన అఞ్ఞాపదేసేన వా ఉపసమ్పన్నం వా అనుపసమ్పన్నం వా అక్కోసాధిప్పాయం వినా కేవలం దవాధిప్పాయేన వదే, దుబ్భాసితన్తి అత్థో.

౩౪౨. నఖే వా కేసే వా నాసలోమే (చూళవ. ౨౭౫) వా దీఘే న ధారయేతి సమ్బన్ధో. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, మంసప్పమాణేన నఖే ఛిన్దితు’’న్తి (చూళవ. ౨౭౪) చ ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, దుమాసికం వా దువఙ్గులం వా’’తి (చూళవ. ౨౪౬) చ వుత్తం. న లబ్భం వీసతిమట్ఠన్తి ఏత్థ ఏకనఖమ్పి మట్ఠం కాతుం న వట్టతి ఏవ. ‘‘న భిక్ఖవే వీసతిమట్ఠం కారాపేతబ్బం. యో కారాపేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్స (చూళవ. ౨౭౪). అనుజానామి, భిక్ఖవే, మలమత్తం అపకడ్ఢితు’’న్తి (చూళవ. ౨౭౪) హి వుత్తం. తస్మా నఖతో మలమత్తం అపకడ్ఢితుం వట్టతి. సమ్బాధే లోమహారణన్తి ఏత్థ సమ్బాధో నామ ఉభో ఉపకచ్ఛకా ముత్తకరణఞ్చ. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఆబాధపచ్చయా సమ్బాధే లోమం సంహరాపేతు’’న్తి (చూళవ. ౨౭౫) హి వుత్తం.

౩౪౩. యథావుడ్ఢన్తి వుడ్ఢపటిపాటియా లద్ధబ్బం. న బాధేయ్యాతి న వారేయ్య. సఙ్ఘుద్దిట్ఠంవాతి ఉపాసకాదీహి యథావుడ్ఢం ‘‘అయ్యా పరిభుఞ్జన్తూ’’తి నిస్సజ్జిత్వావ దిన్నం సేనాసనాది. ‘‘న భిక్ఖవే ఉద్దిస్సకతమ్పి యథావుడ్ఢం పటిబాహితబ్బం. యో పటిబాహేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి (చూళవ. ౩౧౩) హి వుత్తం. అధోతపాదేహి (చూళవ. అట్ఠ. ౩౨౪) వా అల్లపాదేహి వా నక్కమేతి సమ్బన్ధో. సుధోతపాదకం వాపీతి ధోతపాదేహేవ అక్కమితబ్బట్ఠానం. తథేవాతి నక్కమేయ్య సఉపాహనోతి అత్థో. ‘‘న భిక్ఖవే అధోతేహి పాదేహి, అల్లేహి పాదేహి, సఉపాహనేన సేనాసనం అక్కమితబ్బం. యో అక్కమేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి (చూళవ. ౩౨౪), హి వుత్తం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, పచ్చత్థరిత్వా నిపజ్జితు’’న్తి (చూళవ. ౩౨౪) వుత్తత్తా పరిభణ్డకతం భూమిం వా భూమత్థరణసేనాసనం వా సఙ్ఘికం మఞ్చపీఠం వా అత్తనో సన్తకేన పచ్చత్థరణేన పచ్చత్థరిత్వావ నిపజ్జితబ్బం.

౩౪౪. సఙ్ఘాటియా న పల్లత్థేతి అధిట్ఠితచీవరేన విహారే వా అన్తరఘరే వా పల్లత్థికా న కాతబ్బాతి అత్థో. పరికమ్మకతం (చూళవ. అట్ఠ. ౩౨౪) భిత్తిఆదిం న అపస్సయే. ‘‘న భిక్ఖవే పరికమ్మకతా భిత్తి అపస్సేతబ్బా. యో అపస్సేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి (చూళవ. ౩౨౪) హి వుత్తం. తస్మా సేతభిత్తి వా చిత్తకమ్మకతా వా భిత్తి న అపస్సయితబ్బా. న కేవలం భిత్తియేవ, పరికమ్మకతా ద్వారకవాటవాతపానత్థమ్భాదయోపి న అపస్సయితబ్బా. ఏత్థపి లోమగణనాయ ఏవ ఆపత్తియో వేదితబ్బా. సన్తే ఉదకే నో న ఆచమేతి (చూళవ. ౩౭౩; చూళవ. అట్ఠ. ౩౭౩) నో న ఆచమేతుం, ఉదకసుద్ధిం అకాతుం న వట్టతీతి అత్థో. సన్తేతి వచనేన అసన్తే అనాపత్తీతి దీపేతి.

౩౪౫. అకప్పియసమాదానేతి భిక్ఖుం వా సామణేరాదికే సేససహధమ్మికే వా అకప్పియే నియోజేన్తస్స దుక్కటమేవ. ‘‘న, భిక్ఖవే, పబ్బజితేన అకప్పియే సమాదపేతబ్బం. యో సమాదపేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి (మహావ. ౩౦౩) హి వుత్తం. సభాగాయ (మహావ. అట్ఠ. ౧౬౯) ఆపత్తియా దేసనాయాతి అత్థో. వత్థుసభాగతా ఇధ అధిప్పేతా, న ఆపత్తిసభాగతా. ‘‘న భిక్ఖవే సభాగా ఆపత్తి దేసేతబ్బా. యో దేసేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి (మహావ. ౧౬౯) చ ‘‘న భిక్ఖవే సభాగా ఆపత్తి పటిగ్గహేతబ్బా. యో పటిగ్గణ్హేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి (మహావ. ౧౬౯) చ వుత్తం. వత్థుసభాగం ఆపత్తిం ఆవి కాతుమ్పి న వట్టతి, తేన వుత్తం ‘‘ఆవికమ్మే చ దుక్కట’’న్తి. ‘‘అహం, ఆవుసో, ఇత్థన్నామం ఆపత్తిం ఆపజ్జిం, తం ఇతో వుట్ఠహిత్వా పటికరిస్సామీ’’తి అఞ్ఞస్స వచనం ఆవికమ్మంనామ.

౩౪౬. ఇతరస్స తూతి అసుద్ధచిత్తస్స.

౩౪౭. పోరిసన్తి (చూళవ. అట్ఠ. ౨౮౪) పురిసప్పమాణం అభిరుహితుం వట్టతీతి అత్థో. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, సతి కరణీయే పోరిసం రుక్ఖం అభిరుహితుం, ఆపదాసు యావదత్థ’’న్తి (చూళవ. ౨౮౪) హి వుత్తం.

౩౪౮. పరిస్సావనం (చూళవ. ౨౫౯; చూళవ. అట్ఠ. ౨౫౯) వినా అడ్ఢయోజనం గచ్ఛన్తస్స దుక్కటన్తి సమ్బన్ధో. ‘‘అద్ధానగమనసమయో నామ అడ్ఢయోజనం గచ్ఛిస్సామీతి భుఞ్జితబ్బ’’న్తి (పాచి. ౨౧౮) వుత్తం, తస్మా అడ్ఢయోజనమేవ అన్తిమం అద్ధానన్తి వేదితబ్బం. భిక్ఖునియా చ మాతుగామేన చ సంవిధానసిక్ఖాపదే ‘‘ఏకద్ధానమగ్గం పటిపజ్జేయ్య, అన్తమసో గామన్తరమ్పీ’’తి (పాచి. ౧౮౨, ౪౧౩) ఏవం విసేసేత్వా వుత్తత్తా ‘‘కుక్కుటసమ్పాతే గామే గామన్తరే గామన్తరే ఆపత్తి పాచిత్తియస్సా’’తి (పాచి. ౧౮౩, ౪౧౪) వుత్తం, న అద్ధానలక్ఖణేన. యది గామన్తరపరిచ్ఛేదేన అద్ధానం వుచ్చతి, గణభోజనసిక్ఖాపదేపి ‘‘అద్ధానగమనసమయో నామ గామన్తరమ్పి గచ్ఛిస్సామీతి భుఞ్జితబ్బ’’న్తి వదేయ్య, న చ వుత్తం. తస్మా ‘‘న భిక్ఖవే అపరిస్సావనకేన అద్ధానో పటిపజ్జితబ్బో. యో పటిపజ్జేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్స. సచే న హోతి పరిస్సావనం వా ధమ్మకరణో వా, సఙ్ఘాటికణ్ణోపి అధిట్ఠాతబ్బో ఇమినా పరిస్సావేత్వా పివిస్సామీ’’తి వుత్తట్ఠానేపి అడ్ఢయోజనవసేనేవ అద్ధానపరిచ్ఛేదో వేదితబ్బో. అభయగిరివాసీనం పన ‘‘ద్విగావుతవసేన అద్ధానపరిచ్ఛేదో’’తి పాళియం ఏవ అత్థి. యాచమానస్సాతి యాచన్తస్స. ‘‘న చ భిక్ఖవే అద్ధానప్పటిపన్నేన భిక్ఖునా పరిస్సావనం యాచియమానేన న దాతబ్బం. యో న దదేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి హి వుత్తం.

౩౪౯. అఞ్ఞత్ర ఆబాధప్పచ్చయా కణ్ణనాసాదికే సేసఙ్గే దుక్కటన్తి సమ్బన్ధో. ఆబాధే సతి అఙ్గులిఆదీని ఛిన్దితుం వట్టతి. అఙ్గజాతం వా బీజాని వా ఛిన్దితుం న వట్టతి ఏవ. అత్తఘాతనే చ దుక్కటన్తి సమ్బన్ధో. ‘‘న చ భిక్ఖవే అత్తానం ఘాతేతబ్బం. యో ఘాతేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి హి వుత్తం.

౩౫౦. ‘‘న చ భిక్ఖవే పటిభానచిత్తం కారాపేతబ్బం ఇత్థిరూపకం పురిసరూపకం. యో కారాపేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అనుజానామి, భిక్ఖవే, మాలాకమ్మం లతాకమ్మం మకరదన్తకం పఞ్చపటిక’’న్తి (చూళవ. ౨౯౯) వుత్తత్తా ‘‘చిత్తపోత్థకరూపాని, న కరే న చ కారయే’’తి వుత్తం. భుఞ్జన్తన్తి (చూళవ. అట్ఠ. ౩౧౬) విప్పకతభోజనం. ‘‘న భిక్ఖవే విప్పకతభోజనో భిక్ఖు వుట్ఠాపేతబ్బో. యో వుట్ఠాపేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి (చూళవ. ౩౧౬) హి వుత్తం.

౩౫౧. యానానీతి వయ్హం రథో సకటం సన్దమానికాదీని గిలానస్స అభిరుహితుం కప్పన్తి, సివికో చ కప్పతి. ఏవం సబ్బత్థ. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, గిలానస్స యానం, పురిసయుత్తం హత్థవట్టకం, సివికం పాటఙ్కి’’న్తి (మహావ. ౨౫౩) హి వుత్తం.

౩౫౨. దవన్తి కేళిం. ‘‘న భిక్ఖవే బుద్ధం వా ధమ్మం వా సఙ్ఘం వా ఆరబ్భ దవో కాతబ్బో. యో కరేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి (పాచి. ౬౨౭) హి వుత్తం. తస్మా ‘‘కిం బుద్ధో సిలకబుద్ధో, ఉదాహు పటిబుద్ధో’’తి వా ‘‘కిం ధమ్మో గోధమ్మో అజధమ్మో’’తి వా ‘‘కిం సఙ్ఘో అజసఙ్ఘో మిగసఙ్ఘో’’తి వా ఏవమాదినా నయేన యో దవం కరోతి, తస్స దుక్కటన్తి వేదితబ్బం. ‘‘తుమ్హాకం చీవరం దస్సామ, పత్తం దస్సామా’’తిఆదినా నయేన సామణేరం వా ఉపసమ్పన్నం వా అఞ్ఞస్స అన్తమసో దుస్సీలస్సాపి పరిసభూతం అత్తనో ఉపట్ఠాకకరణత్థం ఉపలాళనే దుక్కటన్తి అత్థో. ‘‘న భిక్ఖవే అఞ్ఞస్స పరిసా అపలాళేతబ్బా. యో అపలాళేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి హి వుత్తం.

౩౫౩. కాయం (చూళవ. ౪౧౧) వా ఊరుం వా నిమిత్తం వా వివరిత్వా భిక్ఖునీనం న దస్సయేతి సమ్బన్ధో. కద్దముదకాదినా తా భిక్ఖునియో న సిఞ్చేయ్యాతి అత్థో. న కేవలం కద్దముదకాదికేనేవ, విప్పసన్నఉదకరజనకద్దమాదీసుపి యేన కేనచి ఓసిఞ్చన్తస్స దుక్కటమేవ.

౩౫౪. బాలన్తి ఏత్థ బాలో నామ యో ఓవాదం గహేత్వా పాతిమోక్ఖుద్దేసకస్స ఆరోచేత్వా పాటిపదే పచ్చాహరితబ్బన్తి న జానాతి. గిలానో నామ యో ఓవాదం గహేత్వా ఉపోసథగ్గం గన్త్వా ఆరోచేతుఞ్చ పచ్చాహరితుఞ్చ న సక్కోతి. గమియో నామ యో పటిదేసం గన్తుకామో.

‘‘న భిక్ఖవే ఓవాదో న గహేతబ్బో. యో న గణ్హేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి (చూళవ. ౪౧౪) చ ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఠపేత్వా బాలం, ఠపేత్వా గిలానం, ఠపేత్వా గమికం, అవసేసేహి ఓవాదం గహేతు’’న్తి (చూళవ. ౪౧౪) చ ‘‘న భిక్ఖవే ఓవాదో న పచ్చాహరితబ్బో. యో న పచ్చాహరేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి (పాచి. ౪౧౫) చ వుత్తత్తా భిక్ఖునీహి తేరసియం వా చాతుద్దసియం వా ఆగన్త్వా ‘‘అయం ఉపోసథో చాతుద్దసో’’తి వా ‘‘పన్నరసో’’తి వా ‘‘కదా అయ్య ఉపోసథో’’తి వా పుచ్ఛితే ‘‘చాతుద్దసో’’తి వా ‘‘పన్నరసో’’తి వా ‘‘స్వే భగిని ఉపోసథో’’తి వా ఆచిక్ఖితబ్బం. తాహి భిక్ఖునీహి ఉపోసథదివసే ఆగన్త్వా ‘‘భిక్ఖునిసఙ్ఘో అయ్య భిక్ఖుసఙ్ఘస్స పాదే వన్దతి, ఓవాదూపసఙ్కమనఞ్చ యాచతి, లభతు కిర అయ్య భిక్ఖునిసఙ్ఘో ఓవాదూపసఙ్కమన’’న్తి ఏవం యాచితబ్బం, తం వచనం పటిగ్గహేత్వా ఉపోసథగ్గే పాతిమోక్ఖుద్దేసకస్స ‘‘భిక్ఖునిసఙ్ఘో, భన్తే, భిక్ఖుసఙ్ఘస్స పాదే వన్దతి, ఓవాదూపసఙ్కమనఞ్చ యాచతి, లభతు కిర, భన్తే, భిక్ఖునిసఙ్ఘో ఓవాదూపసఙ్కమన’’న్తి ఆచిక్ఖితబ్బం. పాతిమోక్ఖుద్దేసకేనాపి సచే తత్థ భిక్ఖునోవాదకో అత్థి, ‘‘ఇత్థన్నామో భిక్ఖు భిక్ఖునోవాదకో సమ్మతో, తం భిక్ఖునిసఙ్ఘో ఉపసఙ్కమతూ’’తి వత్తబ్బం. సచే నత్థి, ‘‘కో ఆయస్మా ఉస్సహతి భిక్ఖునియో ఓవదితు’’న్తి పుచ్ఛిత్వా సచే అత్థి అట్ఠహఙ్గేహి సమన్నాగతో భిక్ఖు, తం తత్థేవ సమ్మన్నిత్వా వుత్తనయేనేవ ఓవాదప్పటిగ్గాహకస్స ఆరోచేతబ్బం. యది నత్థి కోచి భిక్ఖు భిక్ఖునోవాదకో సమ్మతో, ‘‘పాసాదికేన భిక్ఖునిసఙ్ఘో సమ్పాదేతూ’’తి వత్తబ్బం. తేన భిక్ఖునా ‘‘సాధూ’’తి సమ్పటిచ్ఛిత్వా పాటిపదే భిక్ఖునీనం ‘‘నత్థి కోచి భిక్ఖు భిక్ఖునోవాదకో సమ్మతో, పాసాదికేన భిక్ఖునిసఙ్ఘో సమ్పాదేతూ’’తి వత్తబ్బం. తాహిపి ‘‘సాధు అయ్యా’’తి సమ్పటిచ్ఛితబ్బం. ఇమినా నయేన గణపుగ్గలేసుపి వచనభేదో వేదితబ్బో.

౩౫౫. లోకాయతం (చూళవ. ౨౮౬; చూళవ. అట్ఠ. ౨౮౬) నామ వితణ్డసత్థం. ‘‘న భిక్ఖవే ఆసిత్తకూపధానే భుఞ్జితబ్బం. యో భుఞ్జేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి (చూళవ. ౨౬౪) వుత్తత్తా ‘‘పేళాయపి న భుఞ్జేయ్యా’’తి వుత్తం.

౩౫౬. గిహిపారుతం న పారుపేయ్య, గిహినివాసనం న నివాసేయ్యాతి అత్థో. ‘‘న భిక్ఖవే గిహినివత్థం నివాసేతబ్బం హత్థిసోణ్డకం మచ్ఛవాళకం చతుకణ్ణకం తాలవణ్టకం సతవలికం. యో నివాసేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి (చూళవ. ౨౮౦) హి వుత్తం. పరిమణ్డలతో అఞ్ఞథా పారుపనం, సబ్బమేతం గిహిపారుతం నామ. తం పన న పారుపేతబ్బన్తి అత్థో. సంవేల్లియన్తి ఏత్థ కచ్ఛం బన్ధిత్వా న నివాసేయ్యాతి అత్థో. దాయన్తి (చూళవ. ౨౮౩; చూళవ. అట్ఠ. ౨౮౩) అరఞ్ఞం. నాలిమ్పయేయ్యాతి సమ్బన్ధో.

౩౫౭. వడ్ఢిఞ్చ న పయోజయే, నోఞాతకే నప్పవారితే న యాచేతి అత్థో. అఞ్ఞస్సాతి ఏత్థ (చూళవ. ౪౨౦; చూళవ. అట్ఠ. ౪౨౦) ‘‘తుమ్హే పరిభుఞ్జథా’’తి నియమేత్వా దిన్నం సహధమ్మికానమ్పి దాతుం న వట్టతి. అగ్గం గహేత్వా వా కతిపాహం భుత్వా వా పున దదేయ్యాతి అత్థో.

౩౫౮. ఉద్దిస్స యాచనేతి ఏత్థ (పాచి. అట్ఠ. ౬౭౯) ‘‘అమ్హాకం విహారే ఇత్థన్నామేన ఇదఞ్చిదఞ్చ కత’’న్తి వా ‘‘కరిస్సన్తీ’’తి వా ఏవం ఉద్దిస్స రక్ఖం యాచనేతి అత్థో. ఞత్వాఞత్వా వాతి ఏవం ‘‘అమ్హేహి యాచియమానా ఇమేసం దణ్డేస్సన్తీ’’తి తేసం దణ్డినం ఞత్వా వా అఞత్వా వాతి అత్థో. తేహి పన దణ్డితే సో దణ్డో ఉద్దిస్స యాచన్తానం గీవావ భణ్డదేయ్యం హోతి ఏవాతి అత్థో. ‘‘ఇమినా చ ఇమినా చ ఇదఞ్చ ఇదఞ్చ కతం, ఏత్తకం దణ్డం గణ్హథా’’తి సయం దణ్డాపనే పన అస్స దణ్డస్స అగ్ఘభేదేన పారాజికథుల్లచ్చయదుక్కటా ఞేయ్యాతి అత్థో.

౩౫౯. అనత్థాయ అస్స చోరస్స భాసితేతి సమ్బన్ధో. రాజరాజమహామత్తాదీహి తస్స చోరస్స దణ్డం గణ్హన్తే అస్స భిక్ఖుస్స తత్తకం గీవాతి అత్థో.

౩౬౦. విఘాసం (పాచి. ౮౨౫-౮౨౬) వా ఉచ్చారం వా సఙ్కారం వా ముత్తం వా పాకారకుట్టానం బహి ఛడ్డేయ్య, దుక్కటన్తి అత్థో. వళఞ్జే నావలోకియాతి ఇమినావ అవళఞ్జనకాలే నావలోకేత్వా ఛడ్డేతుం వట్టతీతి దీపేతి. న కేవలం తత్థేవ, అథ ఖో హరితే వాపి వీహాదినాళికేరాదిరోపిమే ఛడ్డేన్తస్స దుక్కటమేవాతి అత్థో.

౩౬౧. ‘‘ఉపహారం కరోమా’’తి వుత్తేతి పుచ్ఛితేతి అధిప్పాయో.

౩౬౨. కీళత్థం (పాచి. ౯౭౯; పాచి. అట్ఠ. ౯౭౮) కతం రాజాగారం వా పోక్ఖరణిం వా ఉయ్యానం వా చిత్తాగారం వా ఆరామం వా దట్ఠుం గచ్ఛతో పదే పదే దుక్కటన్తి అత్థో.

౩౬౩. ఆసనేన (చూళవ. ౩౬౪) నవే న పటిబాహేయ్య, ఉణ్హే (మహావ. ౬౭, ౭౮, ౭౯; చూళవ. ౩౭౬, ౩౭౮, ౩౮౦, ౩౮౨) చీవరం న నిదహేయ్య. గురునాతి ఆచరియాదినా పణామితో ఖమాపేయ్యాతి సమ్బన్ధో.

౩౬౪. ఆపత్తీహి చ సత్తహీతి (వజిర. టీ. పాచిత్తియ ౨౬) సత్తహి ఆపత్తీహి భిక్ఖుం పరమ్ముఖా అక్కోసనేన చ ‘‘అస్సద్ధో అప్పసన్నో బీజభోజీ’’తిఆదినా అఞ్ఞేనేవ వా అక్కోసనేన చ దుక్కటన్తి అధిప్పాయో.

౩౬౫. సద్ధాదేయ్యం (మహావ. అట్ఠ. ౩౬౧) చీవరం వా పిణ్డపాతం వాతి అత్థో. ‘‘న భిక్ఖవే సద్ధాదేయ్యం వినిపాతేతబ్బం. యో వినిపాతేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి (మహావ. ౩౬౧) హి వుత్తం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, మాతాపితూనం దాతు’’న్తి (మహావ. ౩౬౧) వుత్తత్తా ‘‘లబ్భం పితూన’’న్తి వుత్తం.

౩౬౬. వస్సంవుత్థో అఞ్ఞత్రాతి సమ్బన్ధో, అఞ్ఞస్మిం విహారేతి అత్థో. అఞ్ఞతోతి అఞ్ఞవిహారతో. ‘‘న భిక్ఖవే అఞ్ఞత్ర వస్సంవుత్థేన అఞ్ఞత్ర చీవరభాగో సాదితబ్బో. యో సాదియేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి (మహావ. ౩౬౪) హి వుత్తం. తేసన్తి తస్మిం విహారే తం చీవరం భాజేత్వా గణ్హితుం యుత్తానం భిక్ఖూనం ధురనిక్ఖేపతో హోతి భణ్డగ్ఘేన కారియోతి అత్థో.

౩౬౭. సహ అన్తరేన ఉత్తరోతి సన్తరుత్తరో, గామం న పవిసేయ్యాతి అత్థో. ‘‘న భిక్ఖవే సన్తరుత్తరేన గామో పవిసితబ్బో. యో పవిసేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి (మహావ. ౩౬౨) హి వుత్తం. కల్లో వాతి అగిలానో. సఉపాహనో గామం న పవిసేయ్యాతి సమ్బన్ధో. ‘‘న భిక్ఖవే చామరిబీజనీ ధారేతబ్బా. యో ధారేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి (చూళవ. ౨౬౯), ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, తిస్సో బీజనియో వాకమయం ఉసీరమయం మోరపిఞ్ఛమయ’’న్తి (చూళవ. ౨౬౯) చ వుత్తత్తా ‘‘న ధారేయ్య చామరీమకసబీజని’’న్తి వుత్తం. మకసబీజనీ పన దన్తవిసాణదారుదణ్డకాపి వట్టతి.

౩౬౮. ఆరామతో బహీతి సమ్బన్ధో. ‘‘న భిక్ఖవే ఛత్తం ధారేతబ్బం. యో ధారేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి, ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, గిలానస్స ఛత్త’’న్తి చ వుత్తత్తా అగిలానో ఆరామతో బహి న లభతి, చీవరగుత్తియాదిఅత్థాయ అగిలానోపి లభతీతి అత్థో.

౩౬౯. గాహేయ్య నుభతోకాజన్తి న గాహేయ్య ఉభతోకాజం. ఏకన్తరికకాజకన్తి ఏకతోకాజఞ్చ అన్తరకాజఞ్చ. సీసభారో చ ఖన్ధభారో చ కటిభారో చ సీసక్ఖన్ధకటిభారా. ‘‘న భిక్ఖవే ఉభతోకాజం హరితబ్బం. యో హరేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి (చూళవ. ౨౮౧), ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఏకతోకాజం అన్తరకాజం సీసభారం ఖన్ధభారం కటిభారం ఓలమ్బక’’న్తి (చూళవ. ౨౮౧) చ వుత్తత్తా ఉభతోకాజమేవ న వట్టతి, సేసాని వట్టన్తీతి వేదితబ్బా.

౩౭౦. అనోకాసకతన్తి (మహావ. ౧౫౩) యో పఠమమేవ ‘‘కరోహి మే ఆవుసో ఓకాసం, అహం తం వత్తుకామో’’తి ఏవం అకతోకాసం ఆపత్తియా చోదేయ్య, తస్స దుక్కటం హోతీతి అత్థో. తథాతి దుక్కటమేవాతి అత్థో.

౩౭౧. పకతఙ్గులేన, న సుగతఙ్గులేనాతి అత్థో.

౩౭౨. మూగబ్బతాదిం (మహావ. ౨౦౯; మహావ. అట్ఠ. ౨౦౯) తిత్థియబ్బతం యది గణ్హేయ్య, దుక్కటన్తి అత్థో. ఆది-సద్దేన గోవతకుక్కురవతాదయో సఙ్గహితా. తథాతి (మహావ. ౩౦౩; మహావ. అట్ఠ. ౩౦౩) న్హాపితపుబ్బకో ఖురభణ్డం యది పరిహరేయ్య, దుక్కటమేవాతి అత్థో.

౩౭౩. యం కిఞ్చీతి (కఙ్ఖా. అట్ఠ. కుటికారసిక్ఖాపదవణ్ణనా) న్హాపితతుణ్ణకారకమ్మాది యం కిఞ్చి హత్థకమ్మన్తి అత్థో. తదనుసారతోతి హత్థకమ్మయాచనానుసారతోతి అత్థో. సచే ఏవం యాచతో హత్థకమ్మమూలమేవ దేతి, తం అఞ్ఞస్స దాపేత్వా కారేతుం వట్టతీతి అత్థో. నిక్కమ్మం పన హత్థకమ్మవసేన అయాచిత్వాపి ‘‘ఏహి ఇమం కరోహీ’’తి కారేతుం కప్పతీతి అత్థో. యం కిఞ్చిపరసన్తకన్తి యం కిఞ్చి దారుతిణాదికం అపరసన్తకం అపరిగ్గహితం ఆహరాపేతుం కప్పతీతి అధిప్పాయో.

౩౭౪. గిహీనన్తి గిహీనం సన్తకం. గోపకేతి రక్ఖకే. యత్తకం దేతి, తత్తకం గహేతుం కప్పతీతి అత్థో. యథాపరిచ్ఛేదన్తి ‘‘దివసే దివసే ఏత్తకం ఉచ్ఛునాళికేరం అమ్బపక్కం తుమ్హే ఖాదథా’’తి పరిచ్ఛిన్దిత్వా దిన్నమేవ తేసు దేన్తేసు లబ్భతీతి అత్థో.

౩౭౫. ద్విహాపజ్జేయ్యాతి ద్వీహి ఆపజ్జేయ్య. కతమేహి ద్వీహీతి చే, తే దస్సేతుం ‘‘కాయవాచాహీ’’తి వుత్తం, ‘‘ద్వీహాకారేహి ఆపత్తిం ఆపజ్జతి, కాయేన ఆపజ్జతి, వాచాయ ఆపజ్జతీ’’తి (పరి. ౩౨౨) హి వుత్తం. కాయవాచాహి ఆపత్తిం ఆపజ్జన్తో చ ఛహి ఆకారేహి ఆపత్తిం ఆపజ్జతి, తాని దస్సేతుం ‘‘అలజ్జిఞాణకుక్కుచ్చపకతత్తా’’తిఆదిమాహ. ఏత్థ (పరి. ౨౯౫) పన అకప్పియభావం జానన్తో ఏవ వీతిక్కమం కరోన్తో అలజ్జితాయ ఆపజ్జతి నామ. కప్పియాకప్పియం అజానిత్వా ఆపజ్జన్తో అఞ్ఞాణతాయ. కప్పియం ను ఖో, నో ను ఖో’’తి సంసయే ఉప్పన్నే తమభివితరిత్వా వీతిక్కమం కరోన్తో కుక్కుచ్చపకతత్తా ఆపజ్జతి. సహసేయ్యాదిం ఆపజ్జన్తో సతిప్లవా, సతిసమ్మోసాతి అత్థో. అచ్ఛమంసం ‘‘సూకరమంస’’న్తి వా సూకరమంసం ‘‘అచ్ఛమంస’’న్తి వా ఖాదన్తో అకప్పియే కప్పియసఞ్ఞితాయ చ కప్పియే అకప్పియసఞ్ఞితాయ చ ఆపజ్జతీతి వేదితబ్బో.

౩౭౬. అలజ్జితాయ వా అఞ్ఞాణతాయ వా ఆపత్తిం కాయవాచాహి ఛాదయేతి అత్థో. ఏకే వా ఏకస్మిం వా. లిఙ్గేతి లిఙ్గపరివత్తనతో. ఏవం చతుధా ఆపత్తివుట్ఠానం హోతీతి అత్థో. తిణవత్థారకసమథఅబ్భానాదీనం వసేన సఙ్ఘే ఆపత్తి వుట్ఠాతీతి వేదితబ్బం నిస్సజ్జనాదీసు గణే. ఏకస్స సన్తికే వుట్ఠానం పాకటమేవ. ‘‘యా ఆపత్తియో భిక్ఖూనం భిక్ఖునీహి అసాధారణా, తాహి ఆపత్తీహి అనాపత్తీ’’తి (పారా. ౬౯) వచనతో లిఙ్గపరివత్తనే ఆపత్తివుట్ఠానం ఞాతబ్బం.

౩౭౭. పచ్చయద్వయేతి చీవరే చ పిణ్డపాతే చ. న కేవలఞ్చ ఇమే ఏవ, నిమిత్తకమ్మమ్పి న లబ్భతేవ, గాథాబన్ధసుఖత్థం పన న వుత్తం. తత్థ నిమిత్తకమ్మం నామ యం కిఞ్చి పరేసం పచ్చయదానసంయోజనకం కాయవచీకమ్మం. ఖాదనీయం గహేత్వా గచ్ఛన్తే దిస్వా ‘‘కిం ఖాదనీయం లభిత్థా’’తిఆదినా నయేన తస్స పవత్తి వేదితబ్బా. పరికథా నామ యథా యథా తం లభతి, తథా తథా పరివత్తేత్వా కథనం. ‘‘ఏతరహి భిక్ఖూ పిణ్డపాతేన కిలమన్తీ’’తిఆదినా నయేన తస్స పవత్తి వేదితబ్బా. ఓభాసో నామ పచ్చయప్పటిసంయుత్తకథా. విఞ్ఞత్తి పన పాకటా ఏవ. తతియేతి సేనాసనే. సేనాసనే పన నిమిత్తోభాసపరికథా వట్టన్తి, విఞ్ఞత్తి ఏవ ఏకా న వట్టతి. తత్థ నిమిత్తకమ్మం నామ ఉపాసకే దిస్వా సేనాసనత్థం భూమిపరికమ్మకరణాది. ఓభాసో నామ ‘‘ఉపాసకా, తుమ్హే కుహిం వసథా’’తి ‘‘పాసాదే, భన్తే’’తి వుత్తే ‘‘కిం భిక్ఖూనం పాసాదో న వట్టతీ’’తిఆదికం వచనం. పరికథా నామ ‘‘భిక్ఖూనం సేనాసనం సమ్బాధ’’న్తి వచనం. సేసేతి గిలానపచ్చయే.

౩౭౮. న రుహతీతి న హోతి. అచ్చయే దానన్తి అచ్చయదానం. పఞ్చసు సహధమ్మికేసు యేన కేనచి కాలం కరోన్తేన ‘‘మమచ్చయేన మయ్హం పరిక్ఖారో ఉపజ్ఝాయస్స హోతు, ఆచరియస్స హోతు, అఞ్ఞస్స వా కస్సచి హోతూ’’తి వుత్తే తేసం న హోతి, తస్మా వుత్తం ‘‘న రుహతీ’’తి. సఙ్ఘస్సేవ చ తం హోతీతి యది భిక్ఖుసామణేరేహి ఏవం వుత్తం, తస్మిం మతేపి భిక్ఖుసఙ్ఘస్సేవ హోతి, భిక్ఖునిసిక్ఖమానసామణేరీహి చే వుత్తం, తస్మిం మతే భిక్ఖునిసఙ్ఘస్స తం హోతీతి అత్థో. గిహీనం పన రూహతీతి గిహీనం పన అచ్చయదానం ఏవ సబ్బేసం రుహతీతి వుత్తం హోతి.

౩౭౯. ఉపస్సయేతి భిక్ఖునివిహారే. దాయజ్జోతి తస్స పరిక్ఖారస్స దాయజ్జో. సేసేపీతి సచే భిక్ఖునిసిక్ఖమానసామణేరియో భిక్ఖువిహారే కాలం కరోన్తి, తాసం పరిక్ఖారానం భిక్ఖుసఙ్ఘోవ దాయజ్జోతి అత్థో.

౩౮౦. పురిమస్సేవాతి ఏత్థ ‘‘ఇమం పరిక్ఖారం నేత్వా అసుకస్స దేహీ’’తి దిన్నం పురిమస్సేవ హోతీతి అత్థో. ‘‘అసుకస్స దమ్మీ’’తి దిన్నం పన పచ్ఛిమస్సేవ హోతి పరిచ్చజిత్వా దిన్నత్తా. ఇమం విధిం ఞత్వావ విస్సాసగ్గాహం వా గణ్హేయ్య, మతకచీవరం వా అధిట్ఠేతి సమ్బన్ధో. మతకచీవరఅధిట్ఠానం నామ ఘణ్టిం పహరిత్వా కాలం ఘోసేత్వా థోకం ఆగమేత్వా సచే భిక్ఖూ ఆగచ్ఛన్తి, తేహి సద్ధిం భాజేతబ్బాని, నో చే ఆగచ్ఛన్తి, ‘‘మయ్హిమాని చీవరాని పాపుణన్తీ’’తి అధిట్ఠాతబ్బాని. ఏవం అధిట్ఠితే సబ్బాని తస్సేవ హోన్తి, ఠితికా పన న తిట్ఠతి. సచే ఏకేకం ఉద్ధరిత్వా ‘‘అయం పఠమభాగో మయ్హం పాపుణాతి, అయం దుతియభాగో’’తి ఏవం గణ్హాతి, గహితాని చ సుగహితాని హోన్తి, ఠితికా చ తిట్ఠతి. ఏవం పాపేత్వా గణ్హన్తేనాపి అధిట్ఠితమేవ హోతి.

౩౮౧. లోహభణ్డే పహరణిం ఠపేత్వా సబ్బం కప్పతి, దారుభణ్డే చ దారుజం పత్తఞ్చ పాదుకఞ్చ, పల్లఙ్కఞ్చ ఆసన్దిఞ్చ ఠపేత్వా సబ్బం కప్పతి, మత్తికామయే కతకఞ్చ కుమ్భకారికఞ్చ ఠపేత్వా సబ్బం కప్పతీతి అత్థో. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఠపేత్వా పహరణిం సబ్బం లోహభణ్డం, ఠపేత్వా ఆసన్దిం పల్లఙ్కం దారుపత్తం దారుపాదుకం సబ్బం దారుభణ్డం, ఠపేత్వా కతకఞ్చ కుమ్భకారికఞ్చ సబ్బం మత్తికాభణ్డ’’న్తి (చూళవ. ౨౯౩) హి వుత్తం. ఏత్థ కతకన్తి పదుమకణ్ణికాకారేన కతమల్లకన్తి అధిప్పేతం. ధనియస్సేవ సబ్బమత్తికామయా కుటి కుమ్భకారికన్తి. పకిణ్ణకవినిచ్ఛయో.

పకిణ్ణకనిద్దేసవణ్ణనా నిట్ఠితా.