౪౨. దేసనానిద్దేసవణ్ణనా
౩౮౨. భిక్ఖుభావస్స (పారా. అట్ఠ. ౨.౧౯౮) యో చాగో, సా పారాజికదేసనాతి అత్థో. వుత్తఞ్హేతం ‘‘విసుద్ధాపేక్ఖోతి గిహి వా హోతుకామో ఉపాసకో వా హోతుకామో ఆరామికో వా హోతుకామో సామణేరో వా హోతుకామో’’తి (పారా. ౧౯౮). తస్మా గిహిభావాదికంయేవ పారాజికం ఆపన్నస్స విసుద్ధి నామ, అఞ్ఞతరస్స విసుద్ధి ఏవ నత్థి. ‘‘ఛాదేతి జానమాపన్నం, పరివసేయ్య తావతా’’తిఆదినా నయేన హేట్ఠా వుత్తవిధిం సన్ధాయ ‘‘యథావుత్తేన వుట్ఠాన’’న్తి వుత్తం.
౩౮౩. ఇదాని వత్తబ్బతం సన్ధాయ ‘‘ఏవ’’న్తి వుత్తం.
౩౮౪. పటిదేసేమీతి ఆరోచేమి. ఏతాని అహం ఏతానాహం.
౩౮౬. (క) యం సఙ్ఘో గిలానస్స తిచీవరేన విప్పవాససమ్ముతిం దేతి, తం అఞ్ఞత్రాతి అత్థో.
(ఖ) అకాలచీవరం (పారా. ౫౦౦) నామ ‘‘అనత్థతే కథినే ఏకాదసమాసే ఉప్పన్నం, అత్థతే కథినే సత్తమాసే ఉప్పన్నం, కాలేపి ఆదిస్స దిన్నం, ఏతం అకాలచీవరం నామా’’తి.
(గ) పురాణచీవరం (పారా. ౫౦౫) నామ ‘‘సకిం నివత్థమ్పి సకిం పారుతమ్పీ’’తి వుత్తం. అఞ్ఞాతికా నామ మాతితో వా పితితో వా యావ సత్తమా కులపరివట్టా అసమ్బన్ధా. నిసీదనపచ్చత్థరణధోవాపనే దుక్కటం.
(ఘ) అఞ్ఞత్ర పారివత్తకాతి (పారా. ౫౧౨) ఏత్థ హరీతకీఖణ్డమ్పి వట్టతి. చీవరం నామ ఇధ వికప్పనూపగపచ్ఛిమతో పట్ఠాయ అధిప్పేతం.
(ఙ) అఞ్ఞత్ర సమయాతి (పారా. ౫౧౯) ఏత్థ ‘‘అచ్ఛిన్నచీవరో వా హోతి భిక్ఖు నట్ఠచీవరో వా’’తి ఏవం వుత్తం సమయన్తి అత్థో.
(చ) ‘‘సన్తరుత్తరపరమం తేన భిక్ఖునా తతో చీవరం సాదితబ్బ’’న్తి (పారా. ౫౨౪) వుత్తత్తా ‘‘తతుత్తరీ’’తి వుత్తం. ఏత్థ పన ‘‘సచే తీణి నట్ఠాని హోన్తి, ద్వే సాదితబ్బాని. ద్వే నట్ఠాని, ఏకం సాదితబ్బం, ఏకం నట్ఠం, న కిఞ్చి సాదితబ్బ’’న్తి (పారా. ౫౨౪) వుత్తం.
(ఛ-జ) ‘‘కీదిసేన తే (పారా. ౫౨౯), భన్తే, చీవరేన అత్థో, కీదిసం తే చీవరం చేతాపేమీ’’తి ఏవం అప్పవారితోతి అత్థో. వికప్పన్తి విసిట్ఠకప్పం అధికవిధానం ఆపన్నం. ఇధ పురిమం ఏకస్స, దుతియం బహూనం వసేన వుత్తం, ఏత్తకం నానత్తం.
(ఝ) అతిరేకతిక్ఖత్తున్తి ఏత్థ కేనచి యం కిఞ్చి అకప్పియవత్థుం ఆనేత్వా ‘‘ఇదం ఖో మే, భన్తే, ఆయస్మన్తం ఉద్దిస్స చీవరచేతాపన్నం ఆభతం, పటిగ్గణ్హతు ఆయస్మా చీవరచేతాపన్న’’న్తి వుత్తే ‘‘న ఖో మయం, ఆవుసో, చీవరచేతాపన్నం పటిగ్గణ్హామ, చీవరఞ్చ ఖో మయం పటిగ్గణ్హామ కాలేన కప్పియ’’న్తి వత్తబ్బం. ఏవం వుత్తే సచే సో ‘‘అత్థి కోచి కప్పియకారకో’’తి వదతి, చీవరత్థికేన ఠపేత్వా పఞ్చ సహధమ్మికే యో కోచి ఉద్దిసితబ్బో ‘‘ఏసో ఖో, ఆవుసో, భిక్ఖూనం వేయ్యావచ్చకరో’’తి, ఏత్తకమేవ వత్తబ్బం. ఏవం వుత్తే సచే దాయకో తస్స హత్థే అకప్పియవత్థుం దత్వా ‘‘ఏసో అయ్యస్స చీవరం చేతాపేత్వా దస్సతీ’’తి వత్వా గచ్ఛతి, తం ఉపసఙ్కమిత్వా ద్వత్తిక్ఖత్తుం చోదేతబ్బో సారేతబ్బో ‘‘అత్థో మే, ఆవుసో, చీవరేనా’’తి, ఏత్తకమేవ వత్తబ్బం, ‘‘దేహి మే చీవర’’న్తిఆదినా న వత్తబ్బం. ఏవం తిక్ఖత్తుం చోదనాయ తం చీవరం లభతి, ఇచ్చేతం కుసలం. నో చే లభతి, ఛక్ఖత్తుపరమం తుణ్హీభూతేన ఠాతబ్బం, న ఆసనే నిసీదితబ్బం, న ఆమిసం పటిగ్గహేతబ్బం, న ధమ్మో భాసితబ్బో. ‘‘కిం కారణా ఆగతోసీ’’తి వుత్తే ‘‘జానాహి, ఆవుసో’’తి ఏత్తకమేవ వత్తబ్బం. సచే నిసజ్జాదీని కరోతి, ఠానం భఞ్జతి. వత్తభేదదుక్కటఞ్చ ఆపజ్జతీతి వదన్తి. ఏవం పన అప్పటిపజ్జిత్వా అతిరేకతిక్ఖత్తుం చోదనాయ అతిరేకఛక్ఖత్తుం ఠానేన సచే నిప్ఫాదేతి, నిస్సగ్గియన్తి అత్థో.
(ఞ) సన్థతం (పారా. ౫౪౪) నామ సన్థరిత్వా కతం హోతి అవాయిమం. ఏకకోసియంసునాపి చే మిస్సేత్వా కరోతి, నిస్సగ్గియం.
(ట) సుద్ధకాళకానన్తి (పారా. ౫౪౭-౫౪౯) అఞ్ఞేహి అమిస్సితానన్తి అత్థో. ‘‘కాళకం నామ ద్వే కాళకాని జాతికాళకం వా రజనకాళకం వా’’తి వుత్తం.
(ఠ) అనాదియిత్వా…పే… తులన్తి (పారా. ౫౫౪) ఏత్థ పన యత్తకేహి ఏళకలోమేహి కత్తుకామో హోతి, తేసు ద్వే కోట్ఠాసా కాళకానం, ఏకో ఓదాతానం, ఏకో గోచరియానం ఆదాతబ్బోతి వినిచ్ఛయో. ఏకస్సాపి కాళకలోమస్స అతిరేకభాగే సతి నిస్సగ్గియమేవ.
(డ) ఊనకఛబ్బస్సానీతి (పారా. ౫౬౨) ఛబ్బస్సతో ఓరభాగే.
(ఢ) నిసీదనసన్థతం (పారా. ౫౬౭) పన కారాపేన్తేన పురాణసన్థతస్స ఏకపస్సతో వట్టం వా చతురస్సం వా ఛిన్దిత్వా గహితట్ఠానం యథా విదత్థిమత్తం హోతి, ఏవం గహేత్వా ఏకదేసం వా సన్థరితబ్బం, విజటేత్వా వా సన్థరితబ్బం.
(త) న కేవలం ధోవాపనే (పారా. ౫౭౮) ఏవ నిస్సగ్గియం, రజనేపి నిస్సగ్గియమేవ.
(ద) రూపియపటిగ్గహణస్సేవ (పారా. ౫౮౯) పటిక్ఖిత్తత్తా పటిగ్గహితపరివత్తనే దోసం అపస్సన్తా కతాకతాదివసేన అనేకవిధం జాతరూపపరివత్తనం కరోన్తి, తం సన్ధాయ ‘‘నానప్పకారక’’న్తి వుత్తం.
౩౮౭-౯. ఆపత్తిం దేసేత్వా పచ్ఛా కత్తబ్బం దస్సేతుం ‘‘అథా’’తి వుత్తం. గిహిం వదేతి సచే తత్థ ఆగచ్ఛతి ఆరామికో వా ఉపాసకో వా, తం వదేయ్యాతి అత్థో. ఏవం వుత్తో సో ‘‘ఇమినా కిం ఆహరామీ’’తి చే వదేయ్యాతి అత్థో. అవత్వామన్తి ‘‘ఇమం వా ఇమం వా ఆహరా’’తి అవత్వాతి అత్థో. వదేతి ‘‘కప్పియం ఆచిక్ఖితబ్బ’’న్తి (పారా. ౫౮౪, ౫౮౯) వచనతో ‘‘పబ్బజితానం సప్పి వా తేలం వా మధు వా ఫాణితం వా వట్టతీ’’తి ఏవం ఆచిక్ఖితబ్బం, ‘‘ఇమం నామ ఆహరా’’తి న వత్తబ్బమేవ. ద్వేపేతేతి ద్వేపి ఏతే రూపియపటిగ్గాహకఞ్చ రూపియసబ్యోహారికఞ్చాతి అత్థో. అఞ్ఞేనాతి అన్తమసో ఆరామికేనాపి లద్ధభాగో న కప్పతి ఏవ.
౩౯౦. అన్తమసో (పారా. అట్ఠ. ౨.౫౮౩-౪) తన్నిబ్బత్తా రుక్ఖచ్ఛాయాపి న కప్పతీతి. నిస్సట్ఠం పటిలద్ధమ్పీతి ఏత్థ యథా రూపియసంవోహారం కత్వా లద్ధవత్థుతో ఆభతం న కప్పతి, తథా కోసియమిస్సకసన్థతాదిత్తయమ్పి న కప్పతి. న కేవలం తస్సేవ, అఞ్ఞేసమ్పి న కప్పతేవ ‘‘అఞ్ఞేన కతం పటిలభిత్వా పరిభుఞ్జతి, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి (పారా. ౫౪౫, ౫౫౦, ౫౫౫) వుత్తత్తా.
౩౯౧. ఏవం నో చే లభేథ, సో ఆరామికాదికో ‘‘ఇమం ఛడ్డేహీ’’తి సంసియో వత్తబ్బోతి అత్థో. ఏవమ్పి నో చే లభేయ్య, సమ్మతో భిక్ఖు ఛడ్డేయ్యాతి అత్థో.
౩౯౨. పటిగ్గహితరూపియఞ్చ పరివత్తితరూపియఞ్చ సన్ధాయ ‘‘ఏతానీ’’తి వుత్తం. దుతియపత్తో నామ ‘‘ఊనపఞ్చబన్ధనేన పత్తేన అఞ్ఞం నవం పత్తం చేతాపేయ్య, నిస్సగ్గియ’’న్తి (పారా. ౬౧౨) వుత్తపత్తో. సో చ ఏతాని చ సఙ్ఘే నిస్సట్ఠుం లబ్భరేతి సమ్బన్ధో. ‘‘సఙ్ఘమజ్ఝే నిస్సజ్జితబ్బం, భిక్ఖుపరిసాయ నిస్సజ్జితబ్బ’’న్తి (పారా. ౫౮౪, ౫౮౯) చ వుత్తత్తా న గణపుగ్గలానం నిస్సజ్జితుం వట్టతి. సేసాని పన తీణి చీవరాదివత్థూని ‘‘నిస్సజ్జితబ్బం సఙ్ఘస్స వా గణస్స వా పుగ్గలస్స వా’’తి వుత్తత్తా (పారా. ౪౬౩) సఙ్ఘాదీనం నిస్సజ్జితుం వట్టతి. భాసన్తరేనపీతి పాళియా వత్తుం అసక్కోన్తేన దమిళభాసాదీసు అఞ్ఞతరాయపి నిస్సజ్జితుం వట్టతీతి అత్థో.
౩౯౩. (క-గ) నానప్పకారకం నామ ‘‘చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారా, ‘‘అన్తమసో చుణ్ణపిణ్డోపి దన్తకట్ఠమ్పి దసికసుత్తమ్పీ’’తి (పారా. ౫౯౫) పాళియం వుత్తం. చేతాపితోతి (పారా. ౬౧౩) యాచిత్వా గహితో.
౩౯౪. సమ్మన్నిత్వాన పత్తగాహకం సఙ్ఘస్స పత్తన్తన్తి (పారా. ౬౧౪; కఙ్ఖా. అట్ఠ. ఊనపఞ్చబద్ధనసిక్ఖాపదవణ్ణనా) య అన్తిమం పత్తం, తం తస్స దాపయేతి అత్థో.
౩౯౫. (ఖ) పరిదహితం నిస్సగ్గియన్తి ఏత్థ (పారా. ౬౨౬-౬౨౮; పారా. అట్ఠ. ౨.౬౨౮) పన ఠత్వా వస్సికసాటికాయ పరియేసనక్ఖేత్తం కరణక్ఖేత్తం నివాసనక్ఖేత్తం అధిట్ఠానక్ఖేత్తన్తి చతుబ్బిధం ఖేత్తఞ్చ కుచ్ఛిసమయో పిట్ఠిసమయోతి దువిధో సమయో చ వేదితబ్బో. కథం? గిమ్హానమాసేసు పచ్ఛిమమాసస్స పురిమో అడ్ఢమాసో పరియేసనక్ఖేత్తం, పచ్ఛిమో కరణక్ఖేత్తఞ్చ నివాసనక్ఖేత్తఞ్చ, పరియేసితుమ్పి వట్టతి, అధిట్ఠాతుం పన న వట్టతి. వస్సికా పన చత్తారో మాసా పరియేసనాదీనం చతున్నమ్పి ఖేత్తం. ఏతే ఏవ పఞ్చ మాసా కుచ్ఛిసమయో నామ. ఇతరే సత్త మాసా పిట్ఠిసమయో, తత్థ సతుప్పాదకరణం న వట్టతి.
(గ) అచ్ఛిన్నన్తి ఏత్థ ‘‘యో పన మమ పత్తచీవరాదీని వహన్తో మయా సద్ధిం చరిస్సతీ’’తి సఞ్ఞాయ చీవరం దత్వా పున సకసఞ్ఞాయ ఏవ అత్తనో వేయ్యావచ్చం అకరోన్తం దిస్వా అచ్ఛిన్దతి, సో ఇమం ఆపత్తిం ఆపజ్జతి. కేవలం పరిచ్చజిత్వా దిన్నం గహేతుమేవ న లభతి.
(ఘ) సుత్తం విఞ్ఞాపేత్వాతి ఏత్థ చీవరకారసమయాదీసు చీవరసిబ్బనాదీనమత్థాయ సుత్తం విఞ్ఞాపేత్వాతి అత్థో. అఞ్ఞథా సుత్తం విఞ్ఞాపేతుమేవ న వట్టతి. విఞ్ఞత్తియా ఏవ లద్ధతన్తవాయేహీతి అత్థో. సుత్తతన్తవాయానం అకప్పియభావే సతి దీఘతో విదత్థిమత్తే, తిరియన్తతో హత్థమత్తే వీతే నిస్సగ్గియం, ఏకతో అకప్పియపక్ఖే దుక్కటం.
(ఙ) వికప్పం ఆపన్నన్తి (పారా. ౬౪౩) ‘‘ఇదం ఖో, ఆవుసో, చీవరం మం ఉద్దిస్స వియ్యతి, ఆయతఞ్చ కరోథ విత్థతఞ్చా’’తిఆదినా అధికం విధానం ఆపన్నన్తి అత్థో.
(చ) అచ్చేకచీవరం (పారా. ౬౪౯-౬౫౦) నామ సేనాయ గన్తుకామాదీహి దిన్నం.
(ఛ) అతిరేకఛారత్తన్తి (పారా. ౬౫౪-౬౫౫) ఛదివసతో అతిరేకం. ‘‘అత్థతకథినానం వో, భిక్ఖవే, పఞ్చ కప్పిస్సన్తి, అనామన్తచారో అసమాదానచారో గణభోజనం యావదత్థచీవరం యో చ తత్థ చీవరుప్పాదో, సో నేసం భవిస్సతీ’’తి (మహావ. ౩౦౬) వుత్తఆనిసంసేసు చీవరమాసే అసమాదానచారం ఠపేత్వా సేసానిసంసా లబ్భన్తి. యది అసమాదానచారో లబ్భేయ్య, పావేయ్యకా భిక్ఖూ వస్సంవుత్థా ఓకపుణ్ణేహి చీవరేహి న భగవన్తం ఉపసఙ్కమేయ్యుం, యస్మా తం న లభన్తి, తస్మా చీవరమాసేపి తిచీవరం ఆదాయ ఏవ భగవన్తం ఉపసఙ్కమింసు. తస్మా వేదితబ్బం అసమాదానచారపరిహారం అత్థతకథినా ఏవ లభన్తి, న ఇతరేతి వదన్తి.
౩౯౭. (ఖ) ‘‘అహం, భన్తే, ఏకం పాటిదేసనీయాపత్తిం, ద్వే, సమ్బహులా పాటిదేసనీయాపత్తియో ఆపజ్జి’’న్తి ఇమం పన యేసు పోత్థకేసు లిఖితం, తం అభయగిరివాసీనం ఖుద్దసిక్ఖావసేన దస్సితం కిర. తత్థ ‘‘అహం, ఆయస్మా, సమ్బహులా పాటిదేసనీయా ఆపత్తియో ఆపన్నో, తాయో పటిదేసేమి. అహం, ఆయస్మా, ఏకం పాటిదేసనీయం ఆపత్తిం ఆపన్నో, తం పటిదేసేమీ’’తి హి వుత్తం. అమ్హాకం పన ఏవం దేసనావిధానం నత్థి. ‘‘గారయ్హం, ఆవుసో, ధమ్మం ఆపజ్జిం అసప్పాయం పాటిదేసనీయం, తం పటిదేసేమీ’’తి (పాచి. ౫౫౩) వుత్తం. సమన్తపాసాదికాయం (పాచి. ౫౫౩) ‘‘గారయ్హం ఆవుసో’తిఆది పటిదేసేతబ్బాకారదస్సన’’న్తి వుత్తం. కఙ్ఖావితరణియమ్పి (కఙ్ఖా. అట్ఠ. పఠమపాటిదేసనీయసిక్ఖాపదవణ్ణనా) ‘‘తస్సా దేసేతబ్బాకారో గారయ్హం ఆవుసో’తిఆదినా నయేన సిక్ఖాపదే దస్సితోయేవా’’తి వుత్తత్తా పాఠే ఆగతనయేనేవ దేసనావిధానం వేదితబ్బం. సచే ద్వే హోన్తి, ‘‘గారయ్హే, ఆవుసో, ద్వే ధమ్మే ఆపజ్జిం అసప్పాయే పాటిదేసనీయే, తే పటిదేసేమీ’’తి, ‘‘పస్సథ, భన్తే, తే ధమ్మే’’తి చ ‘‘గారయ్హే, ఆవుసో, సమ్బహులే ధమ్మే ఆపజ్జిం అసప్పాయే పాటిదేసనీయే, తే పటిదేసేమీ’’తి, ‘‘పస్సథ, భన్తే, తే ధమ్మే’’తి చ ఏవం యథానురూపం దేసనావిధానం వేదితబ్బం. సేసం వుత్తప్పకారమేవాతి.
౩౯౮. అదేసనాగామినియన్తి (పరి. ౪౨౪ ఆదయో; పరి. అట్ఠ. ౪౨౫) పారాజికఞ్చ సఙ్ఘాదిసేసఞ్చ న దేసయేతి అత్థో. అనాపత్తిఞ్చాతి అనాపత్తిం ఏవ ‘‘ఆపత్తి’’న్తి న దేసయే. లహుకాపత్తిమ్పి పుబ్బే దేసితం పున న దేసయేతి సమ్బన్ధో, నానాసంవాసనిస్సీమట్ఠితానం సన్తికే న దేసయేతి అత్థో. చతుపఞ్చహీతి ఏత్థ సమానవస్సికపవారణాయం వియ చతూహి వా పఞ్చహి వా ఏకతో హుత్వా ఏకస్స సన్తికే న దేసయేతి అత్థో. ద్విన్నం వా తిణ్ణం వా వట్టతి. కథం దేసేతబ్బన్తి చే? ఏకస్స సన్తికే తీహిపి ఏకతో నిసీదిత్వా ‘‘అహం, భన్తే, ఏకం పాచిత్తియాపత్తిం ఆపజ్జిం, తం తుమ్హమూలే పటిదేసేమీ’’తి ఏవం అత్తనా ఆపన్నఆపత్తివసేన వుత్తే తేన ‘‘పస్ససి, ఆవుసో, తం ఆపత్తి’’న్తి ఏవం తిక్ఖత్తుం వుత్తే ‘‘ఆమ, భన్తే, పస్సామీ’’తి వా ‘‘ఆమావుసో పస్సామీ’’తి వా వుత్తే పున తేన ‘‘ఆయతిం సంవరేయ్యాథా’’తి వా ‘‘సంవరేయ్యాసీ’’తి వా వుత్తే ‘‘సాధు సుట్ఠు సంవరిస్సామీ’’తి వత్తబ్బం, ఏవం దేసేతబ్బం. మనసాతి వచీభేదం అకత్వా కేవలం చిత్తేనేవ న దేసయేతి అత్థో. అపకతత్తానన్తి అన్తిమవత్థుం అజ్ఝాపన్నస్స వా ఉక్ఖిత్తకస్స వా ఉపోసథో పవారణా వా ఠపితా హోన్తి, తస్స సన్తికే న దేసయేతి అత్థో. నానేకాతి నానాపత్తియో ‘‘ఏకా’’తి వత్వా న దేసయేతి అత్థో. ఏకా పన ‘‘సమ్బహులా’’తి దేసితా హోతీతి. దేసనావినిచ్ఛయో.
దేసనానిద్దేసవణ్ణనా నిట్ఠితా.