౩౭. ఉగ్గహనిద్దేసవణ్ణనా

౨౮౧. దసభేదమ్పీతి సచే కేనచి హేట్ఠా దస్సితం దసవిధం రతనం ఆనేత్వా ‘‘ఇదం సఙ్ఘస్స వా చేతియస్స వా నవకమ్మస్స వా అఞ్ఞపుగ్గలస్స వా సుత్తన్తికగణస్స వా దమ్మీ’’తి వుత్తే ‘‘సాధూ’’తి సమ్పటిచ్ఛన్తస్స దుక్కటం హోతీతి అత్థో.

౨౮౨-౩. తేసు దసవిధేసు రతనేసూతి అత్థో. ద్వీసూతి రజతజాతరూపేసు. గణసఙ్ఘపుగ్గలే (పారా. అట్ఠ. ౨.౫౩౮-౫౩౯) అనామసిత్వా ‘‘ఇదం హిరఞ్ఞసువణ్ణం చేతియస్స దమ్మి, నవకమ్మస్స దమ్మీ’’తి వుత్తే న పటిక్ఖిపేతి అత్థో. కిం కాతబ్బన్తి చే? తం దస్సేతుం ‘‘వదే’’తిఆది వుత్తం. ‘‘ఇమే ఏవం వదన్తీ’’తి కప్పియకారానం ఆచిక్ఖితబ్బన్తి అత్థో.

౨౮౪. న కేవలం హిరఞ్ఞసువణ్ణాదికమేవ, అఞ్ఞమ్పి ఖేత్తవత్థాదికం అకప్పియం న సమ్పటిచ్ఛితబ్బన్తి తం దస్సేతుం ‘‘ఖేత్తం వత్థు’’న్తిఆదిమాహ. దాసపసుఆదికం దాసపస్వాదికం. సచే హి కోచి ‘‘మయ్హం సస్ససమ్పాదకం మహాతళాకం అత్థి, తం సఙ్ఘస్స దమ్మీ’’తి వదతి, తఞ్చే సఙ్ఘో సమ్పటిచ్ఛతి. పటిగ్గహణేపి పరిభోగేపి ఆపత్తియేవ. ఏవం సేసేసుపి.

కప్పియేన కమేన గణ్హేయ్యాతి సమ్బన్ధో. ‘‘ఖేత్తం దమ్మీ’’తి వుత్తే ‘‘న వట్టతీ’’తి పటిక్ఖిపిత్వా ‘‘ఇతో చత్తారో పచ్చయే పరిభుఞ్జథా’’తి వా ‘‘చతుపచ్చయపరిభోగత్థాయ దమ్మీ’’తి వా వదతి చే, గహేతబ్బం. వత్థుమ్హిపి ఏసేవ నయో. ‘‘తళాకం దమ్మీ’’తి వుత్తే పటిక్ఖిపిత్వా ‘‘చత్తారో పచ్చయే పరిభుఞ్జథా’’తి వా ‘‘సఙ్ఘో ఉదకం పరిభుఞ్జిస్సతి, భణ్డకం ధోవిస్సతీ’’తి వా ఆదినా నయేన వుత్తే సమ్పటిచ్ఛితబ్బం. ‘‘దాసం దమ్మీ’’తి వుత్తే పటిక్ఖిపిత్వా ‘‘ఆరామికం, వేయ్యావచ్చకరం, కప్పియకారకం దమ్మీ’’తి వుత్తే సమ్పటిచ్ఛితబ్బం. ‘‘గోమహింసఅజేళకాదయో దమ్మీ’’తి వుత్తే పటిక్ఖిపిత్వా ‘‘పఞ్చగోరసపరిభోగత్థాయా’’తి వుత్తే సమ్పటిచ్ఛితబ్బం. ఏదిసం గహణం సన్ధాయ ‘‘పటిక్ఖిపిత్వా గణ్హేయ్యా’’తి వుత్తం.

౨౮౫-౬. నవమాతికకేదారతళాకకిరియా (పారా. అట్ఠ. ౨.౨౩౮-౨౩౯) చ అనవే పుబ్బే కప్పియవోహారేన పటిక్ఖిపిత్వా గహితతళాకే మత్తికుద్ధరణఞ్చ భిన్నట్ఠానే పాళిబన్ధో చ దుబ్బలట్ఠానే ఆళియా థిరకారో చ అనవే కేదారే పురాణభాగతో అతిరేకభాగగ్గహణఞ్చ నవే కేదారే అపరిచ్ఛిన్నభాగే ‘‘సస్సే దేథ ఏత్తకే’’తి కహాపణుట్ఠాపనఞ్చాపీతి ఇదం సబ్బం భిక్ఖుస్స కాతుం న వట్టతి. సచే కరోతి, ఏవమాదికం సబ్బేసమ్పి అకప్పియన్తి అత్థో.

౨౮౭-౯. ఇదాని తంయేవ అకప్పియం దస్సేతుం ‘‘అవత్వా’’తిఆది వుత్తం. తస్సత్థో (పారా. అట్ఠ. ౨.౨౩౮-౨౩౯) – యో పన ‘‘కస, వప్ప’’ ఇచ్చాదికం అవత్వా ‘‘ఏత్తికాయ భూమియా ఏత్తకో భాగో దేయ్యో’’తి భూమిం వా పతిట్ఠాపేతి, ‘‘ఏత్తకే భూమిభాగే సస్సం కతం, ఏత్తకం గణ్హథా’’తి కస్సకే వదన్తే పమాణగణ్హనత్థం దణ్డరజ్జుభి మినతి, ఖలే ఠత్వా రక్ఖణాదీని కరోతి, తస్సేవ అకప్పియన్తి.

౨౯౦. భణ్డాగారికసీసేన పితుసన్తకమ్పి సచే పటిసామేయ్య, పాచిత్తియన్తి అత్థో.

౨౯౧-౨. పితూనన్తి మాతాపితూనం. సాటకాదికప్పియం వత్థుం. ‘‘పటిసామేత్వా దేహీ’’తి వుత్తేతి సమ్బన్ధో. పాతేత్వాన గతే యస్మా అజ్ఝారామసిక్ఖాపదవసేన (పాచి. ౫౦౫-౫౦౬) పలిబోధో, తస్మా గోపితుం లబ్భన్తి అత్థో.

౨౯౩-౪. సకం వాసిఆదిపరిక్ఖారన్తి అత్థో. ఇదం ఠానం గుత్తన్తి దస్సేతబ్బం. ‘‘ఏత్థ ఠపేథా’’తి పన న వత్తబ్బం.

౨౯౫. ఏత్థ ‘‘అఞ్ఞో కోచి న పవిసతి, భిక్ఖూహి వా సామణేరేహి వా గహితం భవిస్సతీ’’తి సఙ్కన్తీతి అత్థో. వత్థుమ్హీతి అలఙ్కారాదివత్థుమ్హీతి అత్థో. తాదిసేతి యాదిసే వత్థుమ్హి నట్ఠే ఆసఙ్కా హోతి, తాదిసే వత్థుమ్హి నట్ఠేతి సమ్బన్ధో.

౨౯౬. ఇదాని అసఙ్కితబ్బట్ఠానం దస్సేతుం ‘‘విహారావసథస్సన్తో’’తిఆదిమాహ. విహారస్స చ ఘరస్స చాతి అత్థో. రతనన్తి దసవిధం రతనం. రత్నసమ్మతన్తి సాటకవేఠనాదికం. గహేత్వానాతి కప్పియకారకే అసతి అత్తనాపి గహేత్వాన నిక్ఖిపేయ్యాతి అత్థో. మగ్గేరఞ్ఞేపీతి మగ్గేపి అరఞ్ఞేపి. తాదిసేతి ‘‘భిక్ఖూహి గహితం భవిస్సతీ’’తి ఆసఙ్కితబ్బట్ఠానే. పతిరూపం కరీయతీతి మగ్గే వా అరఞ్ఞే వా తాదిసం భణ్డం పస్సిత్వా మగ్గా ఓక్కమ్మ నిసీదితబ్బం, సామికేసు ఆగతేసు తం ఠానం ఆచిక్ఖితబ్బం. సచే సామికే న పస్సతి, రతనసమ్మతం పంసుకూలం గహేతబ్బం. రతనఞ్చే హోతి, తుణ్హీభూతేన గన్తబ్బన్తి అత్థో. అయం మగ్గారఞ్ఞకేసు పటిపత్తి. విహారావసథానం పన అన్తో తాదిసం దిస్వా భణ్డకం ముఞ్చిత్వా ‘‘ఏత్థ ఏత్తకా కహాపణా’’తిఆదినా నయేన రూపేన వా లఞ్ఛనాయ వా పిలోతికాయ వా సఞ్ఞాణం కత్వా నిక్ఖిపితబ్బం, తతో పక్కమన్తేన పతిరూపానం భిక్ఖూనం ఆచిక్ఖితబ్బం. ఉగ్గహవినిచ్ఛయో.

ఉగ్గహనిద్దేసవణ్ణనా నిట్ఠితా.