౨౮. కమ్మనిద్దేసవణ్ణనా

౧౯౯. అధమ్మకమ్మన్తి ఏత్థ కథం అధమ్మకమ్మం హోతీతి చే? వుత్తఞ్హేతం భగవతా ‘‘కతమఞ్చ, భిక్ఖవే, అధమ్మకమ్మం? ఞత్తిదుతియే చే, భిక్ఖవే, కమ్మే ఏకాయ ఞత్తియా కమ్మం కరోతి, న చ కమ్మవాచం అనుస్సావేతి, అధమ్మకమ్మం. ద్వీహి ఞత్తీహి కమ్మం కరోతి, న చ కమ్మవాచం అనుస్సావేతి, అధమ్మకమ్మం. ఏకాయ కమ్మవాచాయ కమ్మం కరోతి, న చ ఞత్తిం ఠపేతి, అధమ్మకమ్మం. ద్వీహి కమ్మవాచాహి కమ్మం కరోతి, న చ ఞత్తిం ఠపేతి, అధమ్మకమ్మ’’న్తి (మహావ. ౩౮౭). ఇమినా నయేన సేసకమ్మేసుపి వుత్తప్పకారేన అకత్వా అఞ్ఞథా కరణం అధమ్మకమ్మన్తి వేదితబ్బం.

వగ్గేనాతి వగ్గేన సఙ్ఘేన. కథఞ్చ వగ్గం హోతీతి చే? యావతికా చ భిక్ఖూ కమ్మప్పత్తా, తే అనాగతా హోన్తి, ఛన్దారహానం ఛన్దో అనాహటో హోతి, సమ్ముఖీభూతా పటిక్కోసన్తి, వగ్గకమ్మన్తి ఇమేసు యేన కేనచి ఏకేనపి అఙ్గేన వగ్గం హోతి.

సమగ్గేనాతి సమగ్గేన సఙ్ఘేన. కథం సమగ్గం హోతీతి చే? యావతికా చ భిక్ఖూ కమ్మప్పత్తా, తే ఆగతా హోన్తి, ఛన్దారహానం ఛన్దో ఆహటో హోతి, సమ్ముఖీభూతా నప్పటిక్కోసన్తి, సమగ్గకమ్మన్తి ఏవం.

చతుత్థన్తి సమగ్గేన ధమ్మికం. ఏత్తావతా ‘‘చత్తారిమాని, భిక్ఖవే, కమ్మాని, అధమ్మేన వగ్గకమ్మం, అధమ్మేన సమగ్గకమ్మం, ధమ్మేన వగ్గకమ్మం, ధమ్మేన సమగ్గకమ్మ’’న్తి (మహావ. ౩౮౪) ఏవం వుత్తాని చత్తారి కమ్మాని పరిగ్గహితాని హోన్తీతి వేదితబ్బాని.

౨౦౦-౨౦౨. దసవగ్గికో (మహావ. ౩౮౮; కఙ్ఖా. అట్ఠ. నిదానవణ్ణనా) వీసతివగ్గికో చ దసవీసతివగ్గికో. అబ్భానోపసమ్పదాప్పవారణా ఠపేత్వా సబ్బకమ్మేసు కమ్మప్పత్తోతి సమ్బన్ధో. ఏవం సేసేసుపి. ఇతరోతి వీసతివగ్గో చ అతిరేకవీసతివగ్గో చ.

౨౦౩. ఇదాని కమ్మప్పత్తే చ ఛన్దారహే చ దస్సేతుం ‘‘చతువగ్గేనా’’తిఆది వుత్తం. తత్థ (పరి. ౪౮౮, ౪౯౭; పరి. ౪౮౭-౪౮౮) పకతత్తా నామ యే పారాజికఉక్ఖిత్తలద్ధినానాసంవాసకా న హోన్తి. పరేతి ఏకసీమట్ఠా పకతత్తా భిక్ఖూ. యది పకతత్తా భిక్ఖూపి అఞ్ఞతరం గామసీమం వా నదీసముద్దజాతస్సరఖణ్డసీమాసు వా అఞ్ఞతరం పవిసిత్వా ఠితా హోన్తి, నేవ కమ్మప్పత్తా, న ఛన్దారహా. న హి తేసం ఛన్దో వా పారిసుద్ధి వా ఆగచ్ఛతి అఞ్ఞసీమాయం ఠితత్తా. సేసేపీతి పఞ్చవగ్గాదికరణీయేపీతి అత్థో.

౨౦౪. అసంవాసగణపూరం వా కత్వా కతం కమ్మం కుప్పఞ్చ హోతి, కారకానఞ్చ దుక్కటన్తి అత్థో. ‘‘యస్స సఙ్ఘో కమ్మం కరోతి, తంచతుత్థో కమ్మం కరేయ్య, అకమ్మం న చ కరణీయ’’న్తి (మహావ. ౩౮౯) వుత్తత్తా ‘‘కమ్మారహగణపూరం వా’’తి వుత్తం. ఇదాని పరివాసాదికమ్మానంయేవ పరిసతో విపత్తిం దస్సేతుం ‘‘గరుకట్ఠగణపూరం వా’’తి వుత్తం. తమ్పి అనిక్ఖిత్తవత్తం సన్ధాయ వుత్తం. నిక్ఖిత్తవత్తో పన సబ్బత్థ గణపూరకో హోతి ఏవ.

౨౦౫. వారేయ్యాతి పటిక్ఖిపేయ్య. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, అధమ్మకమ్మే కయిరమానే పటిక్కోసితు’’న్తి (మహావ. ౧౫౪) హి వుత్తం. అన్తరాయే సతీతి అత్థో. ‘‘అధమ్మకమ్మం ఇదం, న మేతం ఖమతీ’’తి ఏవం ద్వే తయో అఞ్ఞమఞ్ఞం దిట్ఠిం ఆవి కరేయ్యున్తి అత్థో. యది ఏకో హోతి, ‘‘న మేతం ఖమతీ’’తి ఏవం అధిట్ఠానం కరేయ్యాతి అత్థో. ఏత్తావతా ఏతే నిరాపత్తికా హోన్తి, అన్తరాయా చ ముచ్చన్తి, కమ్మం పన అధమ్మత్తా కుప్పమేవ. వారేన్తేవ తతోధికాతి ఏత్థ ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, చతూహి పఞ్చహి పటిక్కోసితుం, ద్వీహి తీహి దిట్ఠిం ఆవి కాతుం, ఏకేన అధిట్ఠాతుం, ‘‘న మేతం ఖమతీ’’తి (మహావ. ౧౫౪) వుత్తత్తా చత్తారో వా పఞ్చ వా వారేన్తి ఏవాతి అత్థో.

౨౦౬. ఇదాని యేహి పటిక్ఖిత్తం హోతి, తే దస్సేతుం ‘‘కమ్మారహా’’తిఆది వుత్తం. తత్థ ఖిత్తచిత్త-గ్గహణేన ఉమ్మత్తకోపి గహితోవ. ఏతేసన్తి యే వుత్తప్పకారా, తేసం పటిక్ఖేపో న రుహతీతి అత్థో.

౨౦౭. ఇదాని యస్స పటిక్ఖేపో రుహతి, తం దస్సేతుం ‘‘పకతత్తేకసీమట్ఠ-సమసంవాసభిక్ఖునో’’తి వుత్తం. తస్సత్థో (మహావ. ౩౯౪) – ఏవరూపస్స భిక్ఖునో పటిక్కోసనా అన్తమసో ఆనన్తరస్సాపి ఆరోచేన్తస్స రుహతీతి. ‘‘భిక్ఖుస్స, భిక్ఖవే, పకతత్తస్స సమానసంవాసికస్స సమానసీమాయం ఠితస్స అన్తమసో ఆనన్తరికస్సపి భిక్ఖునో విఞ్ఞాపేన్తస్స సఙ్ఘమజ్ఝే పటిక్కోసనా రుహతీ’’తి (మహావ. ౩౯౪) వుత్తం.

౨౦౮. సమ్ముఖా యది పటిక్కోసేయ్యాతి అత్థో. తిరోక్ఖాతి పరమ్ముఖా. కాయసామగ్గిం వా ఛన్దం వా నో దదేయ్య, దుక్కటన్తి అత్థో. కమ్మవినిచ్ఛయో.

కమ్మనిద్దేసవణ్ణనా నిట్ఠితా.