౨. సఙ్ఘాదిసేసనిద్దేసవణ్ణనా
౧౯. ఇదాని సఙ్ఘాదిసేసం పకాసేతుం ‘‘గరుకా నవా’’తిఆది ఆరద్ధం. గరుకాతి సఙ్ఘాదిసేసా ఇధ అధిప్పేతా, అఞ్ఞత్థ పన పారాజికాపి సఙ్గయ్హన్తి. కస్మా ‘‘తేరసా’’తి అవత్వా ‘‘నవా’’తి వుత్తన్తి చే? వీతిక్కమక్ఖణేయేవ ఆపజ్జితబ్బత్తా పఠమాపత్తికా వుత్తా, యావతతియకా పన చత్తారో సఙ్ఘాదిసేసా సఙ్ఘాయత్తత్తా చిరేన ఆపజ్జన్తీతి న వుత్తా. తత్థ మోచేతుకామతాతి మోచేతుకామతాయాతి అత్థో ‘‘అలజ్జితా’’తిఆదీసు వియ. ఇమినా పన నయేన మోచనస్సాదో ముచ్చనస్సాదో ముత్తస్సాదో మేథునస్సాదో ఫస్సస్సాదో కణ్డూవనస్సాదో దస్సనస్సాదో నిసజ్జనస్సాదో వాచస్సాదో గేహసితపేమం వనభఙ్గియన్తి ఏకాదస అస్సాదా వుత్తా, తేసు ఏకంయేవ మోచనస్సాదం గహేత్వా సేసా పటిక్ఖిత్తా హోన్తి.
తేసం అస్సాదానం వసేన ఏవం వినిచ్ఛయో వేదితబ్బో – మోచేతుం అస్సాదో మోచనస్సాదో. మోచనస్సాదచేతనాయ నిమిత్తే ఉపక్కమతి, ముచ్చతి, సఙ్ఘాదిసేసో. న ముచ్చతి చే, థుల్లచ్చయం. ముచ్చనస్సాదే సచే అత్తనో ధమ్మతాయ ముచ్చమానం అస్సాదేతి, న ఉపక్కమతి, అనాపత్తి. సచే ముచ్చమానం అస్సాదేన్తో ఉపక్కమిత్వా మోచేతి, సఙ్ఘాదిసేసోవ. అత్తనో ధమ్మతాయ ముత్తే అస్సాదో ముత్తస్సాదో. ఏత్థాపి ఉపక్కమస్స నత్థితాయ అనాపత్తి. ఏవం సబ్బత్థ. మేథునస్సాదేన ఇత్థిం గణ్హన్తస్స ముత్తేపి అనాపత్తి, అయం మేథునస్సాదో. ఫస్సస్సాదో దువిధో అజ్ఝత్తికో బాహిరో చాతి. తత్థ అజ్ఝత్తికే తావ అత్తనో నిమిత్తం ‘‘థద్ధం ముదుకన్తి జానిస్సామీ’’తి వా లోలభావేన వా కీళాపయతో సచే ముచ్చతి, అనాపత్తి. బాహిరఫస్సస్సాదే కాయసంసగ్గరాగేన మాతుగామం ఫుసతో ఆలిఙ్గతో చ ముత్తే అనాపత్తి. కణ్డూవనస్సాదే దద్దుకచ్ఛాదీనం వసేన ఖజ్జమానం నిమిత్తం కణ్డూవనస్సాదేన కణ్డూవతో ముత్తేపి అనాపత్తి. దస్సనస్సాదే మాతుగామస్స అనోకాసం ఉపనిజ్ఝాయతో ముత్తేపి అనాపత్తి. నిసజ్జనస్సాదే మాతుగామేన సద్ధిం రహో నిసిన్నస్స ముత్తేపి అనాపత్తి. వాచాయ అస్సాదో వాచస్సాదో. తేన అస్సాదేన మాతుగామం మేథునప్పటిసంయుత్తాహి వాచాహి ఓభాసన్తస్స ముత్తేపి అనాపత్తి. గేహసితపేమే మాతాదీనం మాతాదిపేమేన ఆలిఙ్గనాదిం కరోన్తస్స ముత్తేపి అనాపత్తి. వనభఙ్గే చ సన్థవకరణత్థాయ ఇత్థియా పేసితం పుప్ఫాదివనభఙ్గసఞ్ఞితం పణ్ణాకారం ‘‘ఇత్థన్నామాయ నామ ఇదం మే పేసిత’’న్తి అస్సాదేన ఆమసన్తస్స ముత్తేపి అనాపత్తి. ఏతేసు పన మోచనస్సాదవసేనేవ ఉపక్కమన్తస్స ఆపత్తి, సేసానం వసేన అనాపత్తీతి వేదితబ్బం.
సుక్కస్సాతి ‘‘నీలం పీతకం లోహితకం ఓదాతం తక్కవణ్ణం దకవణ్ణం తేలవణ్ణం ఖీరవణ్ణం దధివణ్ణం సప్పివణ్ణ’’న్తి (పారా. ౨౩౭) ఏవం ఆగతేసు దససు వణ్ణేసు యస్స కస్సచి సుక్కస్సాతి అధిప్పాయో. ఉపక్కమ్మాతి ‘‘అజ్ఝత్తరూపే మోచేతి, బహిద్ధారూపే మోచేతి, అజ్ఝత్తబహిద్ధారూపే మోచేతి, ఆకాసే కటిం కమ్పేన్తో మోచేతీ’’తి (పారా. ౨౩౭) ఏవం వుత్తేసు చతూసు ఉపాయేసు అఞ్ఞతరేన ఉపాయేన ‘‘రాగూపత్థమ్భే మోచేతి, వచ్చూపత్థమ్భే మోచేతి, పస్సావూపత్థమ్భే మోచేతి, వాతూపత్థమ్భే మోచేతి, ఉచ్చాలిఙ్గపాణకదట్ఠూపత్థమ్భే మోచేతీ’’తి ఏవం వుత్తేసు పఞ్చసు కాలేసు కిస్మిఞ్చి కాలే అఙ్గజాతే కమ్మనియం పత్తే ‘‘ఆరోగ్యత్థాయ మోచేతి, సుఖత్థాయ మోచేతి, భేసజ్జత్థాయ, దానత్థాయ, పుఞ్ఞత్థాయ, యఞ్ఞత్థాయ, సగ్గత్థాయ, బీజత్థాయ, వీమంసత్థాయ, దవత్థాయ మోచేతీ’’తి (పారా. ౨౩౭) ఏవం వుత్తేసు దససు అధిప్పాయేసు యేన కేనచి అధిప్పాయేన హత్థాదీసు యేన కేనచి ఉపక్కమిత్వాతి అత్థో. విమోచయన్తి అన్తమసో యం ఏకా ఖుద్దకమక్ఖికా పివేయ్య, తత్తకమ్పి మోచేన్తోతి అత్థో. అఞ్ఞత్ర సుపినన్తేనాతి యా సుపినన్తే సుక్కవిస్సట్ఠి హోతి, తం ఠపేత్వాతి అత్థో. సమణోతి యో కోచి ఉపసమ్పన్నో. గరుకన్తి సఙ్ఘాదిసేసం. ఫుసేతి ఆపజ్జేయ్యాతి అత్థో.
సుక్కవిస్సట్ఠిసిక్ఖాపదం పఠమం.
౨౦. ఇదాని కాయసంసగ్గం దీపేతుం ‘‘ఇత్థిసఞ్ఞీ’’తిఆది ఆరద్ధం. తత్థ ఇత్థిసఞ్ఞీతి తదహుజాతాయపి మనుస్సిత్థియా ఇత్థిసఞ్ఞీయేవ హుత్వాతి అత్థో. సచే తత్థ వేమతికో వా పణ్డకపురిసతిరచ్ఛానగతసఞ్ఞీ వా హోతి, థుల్లచ్చయం, తథా ఇత్థియా కాయేన కాయప్పటిబద్ధామసనే చ కాయప్పటిబద్ధేన కాయామసనే చ యక్ఖీపేతీపణ్డకానం కాయేన కాయామసనే చ. పురిసతిరచ్ఛానగతిత్థీనం పన కాయేన కాయామసనేపి దుక్కటం, తథా యక్ఖీఆదీనం కాయేన కాయప్పటిబద్ధాదీసు చ. మతిత్థియా పన థుల్లచ్చయం. కాయసంసగ్గరాగవాతి ఇమినా మాతుపేమాదిం మోక్ఖాధిప్పాయఞ్చ పటిక్ఖిపతి. సమ్ఫుసన్తోతి కాయసంసగ్గరాగేన ఉపక్కమ్మ అన్తమసో లోమేనపి మనుస్సిత్థిం సమ్ఫుసన్తోతి అత్థసమ్బన్ధో. ఇమినా యో ఇత్థియా ఆలిఙ్గతోపి కాయేన న వాయమతి, కేవలం ఫస్సంయేవ అనుభవతి, తస్స అనాపత్తీతి దీపితం హోతి.
కాయసంసగ్గసిక్ఖాపదం దుతియం.
౨౧. ఇదాని దుట్ఠుల్లవాచం పకాసేతుం ‘‘తథా సుణన్తి’’న్తిఆది ఆరద్ధం. తత్థ తథాతి ఇత్థిసఞ్ఞీ. మనుస్సిత్థిం సుణన్తిన్తి సమ్బన్ధో. సుణన్తిన్తి ఇమినా పటిబలాయపి ఇత్థియా అవిఞ్ఞత్తిపథే ఠితాయ దూతేన వా పణ్ణేన వా ఆరోచేన్తస్స దుట్ఠుల్లవాచాపత్తిన హోతీతి దీపితం హోతి. విఞ్ఞుఞ్చాతి ఇమినా యా మహల్లికాపి బాలాపి ఏళమూగాపి అసద్ధమ్మప్పటిసంయుత్తం కథం న జానాతి, సా ఇధ నాధిప్పేతాతి దస్సేతి. వచ్చమగ్గపస్సావమగ్గానం వసేన మగ్గం వా మేథునం వా ఆరబ్భాతి సమ్బన్ధో. దుట్ఠుల్లవాచాయ రాగో దుట్ఠుల్లవాచారాగో, తేన దుట్ఠుల్లవాచారాగేన. తం అస్సాదేన్తో ఓభాసేత్వా దురుత్తవచనం వత్వా గరుకం ఫుసేతి అత్థో.
కథం ద్వే మగ్గే ఆరబ్భ పసంసతి గరహతి? తత్థ పసంసాయపి తావ ‘‘ఇత్థిలక్ఖణేన సుభలక్ఖణేన సమన్నాగతాసీ’’తి వదతి, న తావసీసం ఏతి. ‘‘తవ వచ్చమగ్గో చ పస్సావమగ్గో చ సుభో సుసణ్ఠానో దస్సనీయో, ఈదిసేన నామ ఇత్థిలక్ఖణేన సుభలక్ఖణేన సమన్నాగతాసీ’’తి వదతి, సీసం ఏతి, సఙ్ఘాదిసేసో హోతీతి అత్థో. గరహణే పన ‘‘సిఖరణీసి, సమ్భిన్నాసి, ఉభతోబ్యఞ్జనాసీ’’తి ఇమాని తీణి సుద్ధానియేవ సీసం ఏన్తి వచ్చమగ్గపస్సావమగ్గానం నియతవచనత్తా అచ్చోళారికత్తా చ. అఞ్ఞాని పన ‘‘అనిమిత్తాసి, నిమిత్తమత్తాసీ’’తిఆదీని మగ్గానం అనియతవచనత్తా మేథునేన ఘటేత్వా వుత్తాని ఏవ సీసం ఏన్తి. మేథునప్పటిసంయుత్తే ‘‘దేహి మే, అరహసి మే దాతు’’న్తిఆదీహి పన సీసం న ఏతి, ‘‘మేథునధమ్మం దేహీ’’తిఆదినా మేథునధమ్మే ఘటితేయేవ సఙ్ఘాదిసేసో. ఇత్థియా వచ్చమగ్గపస్సావమగ్గే ఠపేత్వా అధక్ఖకం ఉబ్భజాణుమణ్డలం ఆదిస్స వణ్ణాదిభణనే థుల్లచ్చయం, తథా యక్ఖీపేతీపణ్డకేసు వచ్చమగ్గపస్సావమగ్గే మేథునేపి. ఇమేసం పన యక్ఖీఆదీనం అధక్ఖకాదికే వుత్తప్పకారే పదేసే దుంక్కటం, తథా ఇత్థియాదీనం ఉబ్భక్ఖకే అధోజాణుమణ్డలే కాయప్పటిబద్ధే చాతి.
దుట్ఠుల్లవాచాసిక్ఖాపదం తతియం.
౨౨. ఇదాని అత్తకామపారిచరియం దస్సేతుం ‘‘వత్వా’’తిఆది వుత్తం. తత్థ వత్వాతి దుట్ఠుల్లోభాసనే వుత్తప్పకారం ఇత్థిం ఇత్థిసఞ్ఞీయేవ హుత్వా వత్వాతి అత్థో. అత్తకాముపట్ఠానవణ్ణన్తి ఏత్థ మేథునధమ్మసఙ్ఖాతేన కామేన ఉపట్ఠానం కాముపట్ఠానం, అత్తనో అత్థాయ కాముపట్ఠానం అత్తకాముపట్ఠానం, అత్తనా వా కామితం ఇచ్ఛితన్తి అత్తకామం, సయం మేథునరాగవసేన పత్థితన్తి అత్థో, అత్తకామఞ్చ తం ఉపట్ఠానఞ్చాతి అత్తకాముపట్ఠానం, తస్స వణ్ణో అత్తకాముపట్ఠానవణ్ణో, తం అత్తకాముపట్ఠానవణ్ణం. ‘‘ఏతదగ్గం, భగిని, పారిచరియానం యా మాదిసం సీలవన్తం కల్యాణధమ్మం బ్రహ్మచారిం ఏతేన ధమ్మేన పరిచరేయ్యా’’తి ఏవం వత్వాతి సమ్బన్ధో. మేథునరాగినోతి ఇమినా గిలానపచ్చయాదీహి ఉపట్ఠానస్స వణ్ణం భణతో అనాపత్తీతి దీపితం హోతి. వాచా మేథునయుత్తేనాతి ఏత్థ మేథునయుత్తేనేవ వాచాయ మేథునయాచనే గరుకం హోతి, న అఞ్ఞథాతి అధిప్పాయో.
అత్తకామపారిచరియసిక్ఖాపదం చతుత్థం.
౨౩. ఇదాని సఞ్చరిత్తం దస్సేతుం ‘‘పటిగ్గహేత్వా’’తిఆది ఆరద్ధం. తత్థ పటిగ్గహేత్వాతి ఇత్థియా వా పురిసేన వా ఉభిన్నం మాతాదీహి వా ‘‘భన్తే, ఇత్థన్నామం ఇత్థిం వా పురిసం వా ఏవం భణాహీ’’తి వుత్తో తేసం వచనం ‘‘సాధూ’’తి వా ‘‘హోతూ’’తి వా ‘‘భణామీ’’తి వా యేన కేనచి ఆకారేన వచీభేదం కత్వా, సీసకమ్పనాదీహి వా సమ్పటిచ్ఛిత్వాతి అత్థో. సన్దేసన్తి ఏత్థ పన ఇత్థీ దసవిధా మాతురక్ఖితా పితురక్ఖితా మాతాపితురక్ఖితా భాతురక్ఖితా భగినిరక్ఖితా ఞాతిరక్ఖితా గోత్తరక్ఖితా ధమ్మరక్ఖితా సారక్ఖా సపరిదణ్డాతి. దస భరియాయో ధనక్కీతా ఛన్దవాసినీ భోగవాసినీ పటవాసినీ ఓదపత్తకినీ ఓభటచుమ్బటకా దాసీ చ భరియా చ కమ్మకారీ చ భరియా చ ధజాహటా ముహుత్తికా చాతి.
తాసు మాతురక్ఖితా భిక్ఖుం పహిణతి ‘‘గచ్ఛ, భన్తే, ఇత్థన్నామం బ్రూహి ‘హోమి ఇత్థన్నామస్స భరియా ధనక్కీతా…పే… ముహుత్తికా చా’’తి, అయం ఇత్థియా సన్దేసో నామ. సచే మాతురక్ఖితాయ మాతాపితాభాతాభగినిఆదయో భిక్ఖుం పహిణన్తి ‘‘గచ్ఛ, భన్తే, ఇత్థన్నామం బ్రూహి ‘హోతు ఇత్థన్నామస్స భరియా ధనక్కీతా…పే… ముహుత్తికా చా’’తి, అయమ్పి ఇత్థియా సన్దేసోయేవ నామ. ఏవం పితురక్ఖితాదీసుపి నయో నేతబ్బో. పురిసో భిక్ఖుం పహిణతి ‘‘గచ్ఛ, భన్తే, ఇత్థన్నామం మాతురక్ఖితం బ్రూహి…పే… సపరిదణ్డం బ్రూహి ‘హోతు కిర ఇత్థన్నామస్స భరియా ధనక్కీతా…పే… ముహుత్తికా చా’’తి, అయం పురిసస్స సన్దేసో నామ. సచే పురిసస్స మాతాపితాభాతాభగినిఆదయో భిక్ఖుం పహిణన్తి ‘‘గచ్ఛ, భన్తే, ఇత్థన్నామం మాతురక్ఖితం బ్రూహి…పే… సపరిదణ్డం బ్రూహి ‘హోతు ఇత్థన్నామస్స భరియా ధనక్కీతా…పే… ముహుత్తికా చా’’తి, అయమ్పి పురిసస్స సన్దేసోయేవ నామ, ఆణాపనన్తి అత్థో.
వీమంసిత్వాతి ఏత్థ వుత్తప్పకారేన సాసనం గహేత్వా తస్సా ఇత్థియా వా పురిసస్స వా తేసం అవస్సారోచనకానం మాతాపితాభాతాభగినిఆదీనం వా ఆరోచేత్వాతి అత్థో. హరన్తి యత్థ పహితో, తత్థ గన్త్వా తస్సా ఇత్థియా వా పురిసస్స వా ఆరోచేతి, సా ఇత్థీ వా పురిసో వా ‘‘సాధూ’’తి సమ్పటిచ్ఛతు వా, మా వా, లజ్జాయ వా తుణ్హీ హోతు, పున ఆగన్త్వా తస్సా ఇత్థియా వా పురిసస్స వా హరన్తో గరుకం ఫుసేతి సమ్బన్ధో. ఏత్తావతా ‘‘పటిగ్గణ్హతి వీమంసతి పచ్చాహరతీ’’తి వుత్తం అఙ్గత్తయం సమ్పాదితం హోతి. ఇమాయ తివఙ్గసమ్పత్తియా సఙ్ఘాదిసేసో, ఇతో యేహి కేహిచి ద్వీహి అఙ్గేహి థుల్లచ్చయం, ఏకేన దుక్కటం. యక్ఖీపేతీపణ్డకేసు అఙ్గత్తయేనపి థుల్లచ్చయమేవ, ఏకేన వా ద్వీహి వా దుక్కటన్తి.
సఞ్చరిత్తసిక్ఖాపదం పఞ్చమం.
౨౪. ఇదాని కుటికారసిక్ఖాపదం ఆవి కాతుం ‘‘సంయాచితపరిక్ఖార’’న్తిఆది ఆరద్ధం. తత్రాయం సఙ్ఖేపత్థో – ‘‘వాసిం దేథ, ఫరసుం దేథా’’తిఆదినా సయం పవత్తితయాచనాయ గహితపరిక్ఖారం సంయాచితపరిక్ఖారం పదభాజనే వుత్తనయేన సఙ్ఘం తిక్ఖత్తుం యాచిత్వా లద్ధభిక్ఖూహి వా సఙ్ఘేనేవ వా తత్థ గన్త్వా సారమ్భానారమ్భసపరిక్కమనాపరిక్కమనభావం ఞత్వా అదేసితవత్థుకం ‘‘కుటి నామ ఉల్లిత్తా వా హోతి అవలిత్తా వా ఉల్లిత్తావలిత్తా వా’’తి (పారా. ౩౪౯) ఏవం వుత్తలక్ఖణం కుటిం. ‘‘తత్రిదం పమాణం, దీఘసో ద్వాదస విదత్థియో సుగతవిదత్థియా, తిరియం సత్తన్తరా’’తి (పారా. ౩౪౮) ఏవం వుత్తపమాణాతిక్కన్తం, ‘‘మయ్హం వాసాగారం ఏసా’’తి ఏవం అత్తా ఉద్దేసో ఏతిస్సాతి అత్తుద్దేసా, తం అత్తుద్దేసం కత్వా గరుం సఙ్ఘాదిసేసం ఫుసేతి సమ్బన్ధో. అయం పనేత్థ వినిచ్ఛయో – అదేసితవత్థుకం పమాణాతిక్కన్తం కున్థకిపిల్లికాదీనం ఆసయే కతత్తా సారమ్భం ద్వీహి బలీబద్దేహి యుత్తేన సకటేన గన్తుం అసక్కుణేయ్యతాయ అపరిక్కమనం ఉల్లిత్తాదిభేదం కుటిం అత్తనో వసనత్థాయ కరోన్తో వా కారాపేన్తో వా ‘‘ఇదాని నిట్ఠానం గమిస్సతీ’’తి పఠమపిణ్డదానే థుల్లచ్చయం, దుతియపిణ్డదానేన లేపే ఘటితే ద్వే చ సఙ్ఘాదిసేసే ద్వే చ దుక్కటాని, సచే దేసితవత్థుకాయేవ వా పమాణాతిక్కన్తాయేవ వా హోతి, ఏకం సఙ్ఘాదిసేసం ద్వే చ దుక్కటాని ఆపజ్జతీతి.
కుటికారసిక్ఖాపదం ఛట్ఠం.
౨౫. ఇదాని విహారకారసిక్ఖాపదం దస్సేతుం ‘‘మహల్లక’’న్తిఆది ఆరద్ధం. తత్థ మహల్లకన్తి సస్సామికభావేన సంయాచితకుటితో మహన్తభావో ఏతస్స అత్థి, యస్మా వా వత్థుం దేసాపేత్వా పమాణాతిక్కమేనాపి కాతుం వట్టతి, తస్మా పమాణమహన్తతాయపి మహల్లకో, తం మహల్లకం విహారం వా కత్వాతి అత్థో. ఏత్థ పన అదేసితవత్థుకభావేన ఏకో సఙ్ఘాదిసేసో, సేసం అనన్తరసదిసమేవ. ఇధ చ తత్థ చ వాసాగారం ఠపేత్వా ఉపోసథాగారం వా జన్తాఘరం వా అగ్గిసాలం వా భవిస్సతీతి ఏవమాదినా నయేన కరోన్తస్స అనాపత్తి.
విహారకారసిక్ఖాపదం సత్తమం.
౨౬. ఇదాని అమూలకసిక్ఖాపదం పకాసేతుం ‘‘అమూలకేనా’’తిఆది ఆరద్ధం. తత్థ అమూలకేనాతి యం చోదకేన చుదితకమ్హి పుగ్గలే అదిట్ఠం అసుతం అపరిసఙ్కితం, ఇదం ఏతేసం దస్సనసవనపరిసఙ్కాసఙ్ఖాతానం మూలానం అభావతో అమూలకం, తేన అమూలకేన వత్థునాతి సమ్బన్ధో. తత్థ అదిట్ఠం నామ అత్తనో పసాదచక్ఖునా వా దిబ్బచక్ఖునా వా అదిట్ఠం. అసుతం నామ తథేవ కేనచి వుచ్చమానం న సుతం. అపరిసఙ్కితం నామ చిత్తేన అపరిసఙ్కితం, తం పన దిట్ఠసుతముతవసేన తివిధం. తత్థ భిక్ఖుఞ్చ మాతుగామఞ్చ తథారూపే ఠానే దిస్వా ‘‘అద్ధా ఇమేహి కత’’న్తి వా ‘‘కరిస్సన్తీ’’తి వా పరిసఙ్కతి, ఇదం దిట్ఠపరిసఙ్కితం నామ. అన్ధకారే పటిచ్ఛన్నోకాసే వా భిక్ఖుస్స చ మాతుగామస్స చ వచనం సుత్వా దుతియస్స అత్థిభావం అజానన్తో పుబ్బే వుత్తనయేన పరిసఙ్కతి, ఇదం సుతపరిసఙ్కితం నామ. ధుత్తేహి ఇత్థీహి సద్ధిం పచ్చన్తవిహారేసు పుప్ఫగన్ధసురాదీహి అనుభవిత్వా గతట్ఠానం దిస్వా ‘‘కేన ను ఖో ఇదం కత’’న్తి వీమంసన్తో తత్ర కేనచి భిక్ఖునా గన్ధాదీహి పూజా కతా హోతి, భేసజ్జత్థాయ అరిట్ఠం వా పీతం, సో తస్స గన్ధం ఘాయిత్వా ‘‘అయం సో భవిస్సతీ’’తి పరిసఙ్కతి, ఇదం ముతపరిసఙ్కితం నామ. ఏవం తివిధాయ పరిసఙ్కాయ అభావేన అపరిసఙ్కితన్తి అత్థో.
చోదేన్తోతి ‘‘పారాజికం ధమ్మం ఆపన్నోసి, అస్సమణోసి, అసక్యపుత్తియోసీ’’తిఆదీహి వచనేహి సయం చోదేన్తోతి అత్థో. ఏవం చోదేన్తస్స వాచాయ వాచాయ సఙ్ఘాదిసేసో. చోదాపేన్తో వాతి అత్తనా తస్స సమీపే ఠత్వా అఞ్ఞం భిక్ఖుం ఆణాపేత్వా చోదాపేన్తో తస్స ఆణత్తస్స వాచాయ వాచాయ గరుం ఫుసేతి అత్థో. అథ సోపి చావనాధిప్పాయేన ‘‘మయాపి దిట్ఠం అత్థీ’’తిఆదినా నయేన చోదేతి, ద్విన్నమ్పి వాచాయ ఆపత్తి. వత్థునా అన్తిమేన చాతి భిక్ఖునో అనురూపేసు ఏకూనవీసతియా పారాజికేసు అఞ్ఞతరేనాతి అత్థో. చావేతున్తి బ్రహ్మచరియా చావేతుం, యో సుద్ధం వా అసుద్ధం వా కతూపసమ్పదం పుగ్గలం సుద్ధదిట్ఠికో సమానో చావనాధిప్పాయేన చోదేతి వా చోదాపేతి వా, తస్స సఙ్ఘాదిసేసోతి అధిప్పాయో. సుణమానన్తి ఇమినా పరమ్ముఖా దూతేన వా పణ్ణేన వా చోదేతి. చోదేన్తస్స న రుహతీతి దీపితం హోతి. పరమ్ముఖా పన సత్తహి ఆపత్తిక్ఖన్ధేహి వదన్తస్స దుక్కటం.
అమూలకసిక్ఖాపదం అట్ఠమం.
౨౭. ఇదాని అఞ్ఞభాగియసిక్ఖాపదం దస్సేతుం ‘‘అఞ్ఞస్స కిరియ’’న్తిఆదిమాహ. తత్థ అఞ్ఞస్స కిరియన్తి అఞ్ఞస్స ఖత్తియాదిజాతికస్స పారాజికస్స వీతిక్కమసఙ్ఖాతం కిరియం దిస్వాతి సమ్బన్ధో. తేన లేసేనాతి ‘‘దస లేసా జాతిలేసో నామలేసో గోత్తలేసో లిఙ్గలేసో ఆపత్తిలేసో పత్తలేసో చీవరలేసో ఉపజ్ఝాయలేసో ఆచరియలేసో సేనాసనలేసో’’తి (పారా. ౩౯౪) ఏవం వుత్తేసు దససు లేసేసు యో తస్మిం పుగ్గలే దిస్సతి, తేన లేసేన తదఞ్ఞం పుగ్గలం బ్రహ్మచరియా చావేతుం అన్తిమవత్థునా చోదేన్తో గరుకం ఫుసేతి అత్థో. తత్థ అఞ్ఞమ్పి వత్థుం లిస్సతి సిలిస్సతి వోహారమత్తేనేవ ఈసకం అల్లీయతీతి లేసో, జాతియేవ లేసో జాతిలేసో. ఏస నయో సేసపదేసుపి. లేసేన చోదేన్తో కథం చోదేతి? అఞ్ఞో ఖత్తియజాతికో ఇమినా చోదకేన పారాజికం ధమ్మం అజ్ఝాపజ్జన్తో దిట్ఠో హోతి, సో అఞ్ఞం అత్తనో వేరిం ఖత్తియజాతికం భిక్ఖుం పస్సిత్వా తం ఖత్తియజాతిలేసం గహేత్వా ఏవం చోదేతి ‘‘ఖత్తియో మయా దిట్ఠో పారాజికం ధమ్మం అజ్ఝాపజ్జన్తో, త్వమ్పి ఖత్తియో పారాజికం ధమ్మం ఆపన్నోసీ’’తి వా ‘‘సో త్వం ఖత్తియో, నాఞ్ఞో, పారాజికం ధమ్మం అజ్ఝాపన్నోసీ’’తి వా చోదేతి. ఏవం నామలేసాదయోపి వేదితబ్బా.
అఞ్ఞభాగియసిక్ఖాపదం నవమం.
౨౮. ఏత్తావతా ‘‘గరుకా నవా’’తి ఉద్దిట్ఠే విత్థారతో దస్సేత్వా ఇదాని తేసు ఆపన్నేసు పటిపజ్జనాకారం దస్సేతుం ‘‘ఛాదేతి జానమాపన్న’’న్తిఆది వుత్తం. తస్సాయం పిణ్డత్థో – యో భిక్ఖు ‘‘అయం ఇత్థన్నామా ఆపత్తీ’’తి ఆపత్తివసేన వా ‘‘ఇదం భిక్ఖూనం న వట్టతీ’’తి ఏవం వత్థువసేన వా జానమాపన్నం ఆపత్తిం యావ ఛాదేతి, తావ తేన భిక్ఖునా అకామా పరివాసో వసితబ్బోతి. చరేయ్యాతి మానత్తం సమాదాయ వసేయ్య. కిత్తకం దివసన్తి చే? ఛ రత్తియో. మానత్తవాసో పన సఙ్ఘేయేవ, న గణే, న పుగ్గలే, తేన వుత్తం ‘‘సఙ్ఘే’’తి. పరివుత్థోతి ‘‘తయో ఖో ఉపాలి పారివాసికస్స భిక్ఖునో రత్తిచ్ఛేదా సహవాసో విప్పవాసో అనారోచనా’’తి (చూళవ. ౮౩) ఏవం వుత్తం రత్తిచ్ఛేదం అకత్వా పరివుత్థోతి అత్థో. తత్థ సహవాసోతి పకతత్తేన భిక్ఖునా సద్ధిం ఏకచ్ఛన్నే ఉదకపాతట్ఠానబ్భన్తరే వాసో. విప్పవాసో నామ అఞ్ఞం పకతత్తం భిక్ఖుం వినా వాసో. అనారోచనాతి ఆగన్తుకాదీనం అనారోచనా. ఏతేసు తీసు ఏకేనాపి రత్తిచ్ఛేదో హోతి ఏవ. ఏత్థ పన ఉపచారసీమగతానం ఆరోచేతబ్బం, న బహి ఠితానం, బహి ఠితానమ్పి సచే సద్దం సుణాతి, పస్సతి, దూరం వా గన్త్వా ఆరోచేతబ్బమేవ, అనారోచేన్తస్స రత్తిచ్ఛేదో చేవ వత్తభేదే దుక్కటఞ్చ హోతి. అజానన్తస్సేవ ఉపచారసీమం పవిసిత్వా గచ్ఛన్తి చే, రత్తిచ్ఛేదోవ హోతి, న వత్తభేదో.
చిణ్ణమానత్తన్తి ‘‘చత్తారో ఖో, ఉపాలి, మానత్తచారికస్స భిక్ఖునో రత్తిచ్ఛేదా సహవాసో విప్పవాసో అనారోచనా ఊనే గణే చరణ’’న్తి (చూళవ. ౯౨) ఏవం వుత్తం రత్తిచ్ఛేదం అకత్వా చిణ్ణమానత్తం పరినిట్ఠితమానత్తన్తి అత్థో. ఏత్థ పన సహవాసాదయో పరివాసే వుత్తప్పకారా ఏవ. ‘‘ఊనే గణే చరణ’’న్తి ఏత్థ గణో చత్తారో వా అతిరేకా వా భిక్ఖూ, తస్మా సచేపి తీహి భిక్ఖూహి సద్ధిం వసతి, రత్తిచ్ఛేదో హోతియేవ, ‘‘సచే పన తేన తేసం అత్థిభావం దిస్వా ఆరోచితే పక్కమన్తి, ఊనే గణే చరణదోసో న హోతీ’’తి (చూళవ. అట్ఠ. ౯౭) అట్ఠకథాసు వుత్తం కిర. అబ్భేయ్యాతి తం భిక్ఖుం వీసతిగణో సఙ్ఘో అబ్భేయ్య సమ్పటిచ్ఛేయ్య, అబ్భానకమ్మవసేన ఓసారేయ్యాతి అత్థో. సచే ఏకేనపి ఊనో వీసతిగణో భిక్ఖుసఙ్ఘో తం భిక్ఖుం అబ్భేయ్య, సో చ భిక్ఖు న అబ్భితో, తే చ భిక్ఖూ గారయ్హా, దుక్కటం ఆపజ్జన్తీతి అత్థో.
౨౯. ఇదాని యథా ఛాదితా ఆపత్తి ఛన్నా హోతి, తం పకారం దస్సేతుం ‘‘ఆపత్తీ’’తిఆది వుత్తం. తత్థాయం పదయోజనా – ఆపత్తితా చ అనుక్ఖిత్తతా చ అనన్తరాయతా చ పహుత్తతా చ ఆపత్తినుక్ఖిత్తఅనన్తరాయపహుత్తతాయో, ఏతాసు చతూసు తథాసఞ్ఞితా చ ఛాదేతుకామో హుత్వా ఛాదనా చాతి ఏవం దసహఙ్గేహి అరుణుగ్గమమ్హి ఛన్నా హోతీతి. ఏత్థ పన ఆపత్తిఆదీసు చతూసు ఆపత్తిసఞ్ఞితా చ అనుక్ఖిత్తసఞ్ఞితా చ అనన్తరాయసఞ్ఞితా చ పహుత్తసఞ్ఞితా చాతి ఏవం సఞ్ఞావసేన యోజేత్వా అట్ఠఙ్గాని గహేతబ్బాని, ఛాదేతుకామోతి ఇదమేకం, ఛాదనాతి ఇదమేకన్తి ఏవం దస.
ఏతేసు పన ఆదితో పట్ఠాయ అయం వినిచ్ఛయో – ‘‘ఆపత్తి చ హోతి ఆపత్తిసఞ్ఞీ చా’’తి ఏత్థ యం ఆపన్నో, సా తేరసన్నం అఞ్ఞతరా హోతి, సోపి చ తత్థ గరుకాపత్తిసఞ్ఞీయేవ హుత్వా జానన్తో ఛాదేతి, ఛన్నా హోతి. సచే తత్థ అనాపత్తిసఞ్ఞీ వా అఞ్ఞాపత్తిసఞ్ఞీ వా వేమతికో వా హోతి, అచ్ఛన్నావ హోతి. తివిధం పన ఉక్ఖేపనీయకమ్మం, తేన అకతో అనుక్ఖిత్తో. సో చే పకతత్తసఞ్ఞీ హుత్వా ఛాదేతి, ఛన్నా హోతి. సచే అపకతత్తసఞ్ఞీ ఛాదేతి, అచ్ఛన్నా హోతి. అపకతత్తేన పన పకతత్తసఞ్ఞినాపి అపకతత్తసఞ్ఞినాపి ఛాదితం అచ్ఛాదితమేవ హోతీతి. అనన్తరాయికోతి యస్స దససు రాజచోరఅగ్గిఉదకమనుస్సామనుస్సవాళసరీసపజీవితబ్రహ్మచరియన్తరాయేసుపి ఏకోపి నత్థి, సో చే అనన్తరాయికసఞ్ఞీ హుత్వా ఛాదేతి, ఛన్నా హోతి. సచే సో అన్ధకారభీరుకో అనన్తరాయే ఏవ వాళాదిఅన్తరాయసఞ్ఞీ హుత్వా ఛాదేతి, అచ్ఛన్నావ హోతి. పహూతి యో సక్కోతి సభాగభిక్ఖునో సమీపం గన్తుఞ్చేవ ఆరోచితుఞ్చ, సో చే పహుసఞ్ఞీ హుత్వా ఛాదేతి, ఛన్నా హోతి. యో పన అపహు హుత్వా పహుసఞ్ఞీ, పహు వా అపహుసఞ్ఞీ హుత్వా ఛాదేతి, అచ్ఛన్నావ హోతీతి.
అరుణుగ్గమమ్హీతి ఏత్థ పురేభత్తం వా ఆపత్తిం ఆపన్నో హోతి పచ్ఛాభత్తం వా, యావ అరుణం న ఉగ్గచ్ఛతి, తావ ఆరోచేతబ్బా. సచే పన అరుణబ్భన్తరే సతక్ఖత్తుమ్పి ఛాదేతుకామతా ఉప్పజ్జతి, అచ్ఛన్నావ హోతి. ఆరోచేన్తో పన సభాగసఙ్ఘాదిసేసం ఆపన్నస్స ఆరోచేతుం న వట్టతి. సచే ఆరోచేతి, ఆపత్తి పన ఆవికతా హోతి, ఆరోచనపచ్చయా పన అఞ్ఞం దుక్కటం ఆపత్తిం ఆపజ్జతి. ఇమినా అఞ్ఞమ్పి వత్థుసభాగాపత్తిం ఆరోచేతుం న వట్టతీతి దీపితో హోతి. ఆరోచేన్తేన పన ‘‘అహం తవ సన్తికే ఏకం ఆపత్తిం ఆవి కరోమీ’’తి వా ‘‘ఆచిక్ఖామీ’’తి వా ‘‘ఆరోచేమీ’’తి వా ‘‘ఏకం ఆపత్తిం ఆపన్నభావం జానాహీ’’తి వా ‘‘ఏకం గరుకాపత్తిం ఆవి కరోమీ’’తి వా ఆదినా నయేన వత్తబ్బం, ఏత్తావతా అచ్ఛన్నావ హోతి. సచే ‘‘లహుకాపత్తిం ఆరోచేమీ’’తి వదతి, ఛన్నావ హోతీతి. సఙ్ఘాదిసేసవినిచ్ఛయో.
సఙ్ఘాదిసేసనిద్దేసవణ్ణనా నిట్ఠితా.