౩. చీవరనిద్దేసవణ్ణనా

౩౦. ఏవం గరుకే సిక్ఖితబ్బాకారం దస్సేత్వా ఇదాని చీవరేసు దస్సేతుం ‘‘చీవర’’న్తి ఉద్ధటం. తత్థ జాతితో ఛ చీవరాని (మహావ. ౩౩౯; పారా. అట్ఠ. ౨.౪౬౨-౪౬౩; కఙ్ఖా. అట్ఠ. కథినసిక్ఖాపదవణ్ణనా), తాని కానీతి చే, తం దస్సేతుం ‘‘ఖోమా’’తిఆది ఆరద్ధం. తత్థ ఖోమం నామ ఖోమవాకసుత్తేహి కతం వత్థం. సాణం నామ సాణవాకేహి కతం వత్థం. భఙ్గం నామ ఖోమసుత్తాదీహి పఞ్చహి మిస్సేత్వా కతం వత్థం. పాటేక్కం వాకమయమేవ వాతి వదన్తి. కమ్బలం నామ మనుస్సలోమం వాళలోమం ఠపేత్వా లోమేహి వాయిత్వా కతం వత్థం. ఛళేతానీతి ఛ ఏతాని. సహ అనులోమేహీతి సానులోమాని. జాతితో పన కప్పియాని ఛ చీవరానీతి వుత్తం హోతి.

౩౧. ఇదాని తేసం అనులోమాని దస్సేతుం ‘‘దుకూల’’న్తిఆది వుత్తం. తత్థ (మహావ. అట్ఠ. ౩౦౫) దుకూలం సాణస్స అనులోమం వాకమయత్తా. పట్టుణ్ణన్తి పట్టుణ్ణదేసే పాణకేహి సఞ్జాతవత్థం. సోమారదేసే, చీనదేసే జాతం సోమారచీనజం పటన్తి సమ్బన్ధో. ఇమాని తీణిపి కోసేయ్యస్స అనులోమాని పాణకేహి కతసుత్తమయత్తా. ఇద్ధిజన్తి ఏహిభిక్ఖూనం పుఞ్ఞిద్ధియా నిబ్బత్తచీవరం. తం పన ఖోమాదీనం అఞ్ఞతరం హోతి. కప్పరుక్ఖేహి నిబ్బత్తం జాలినియా దేవకఞ్ఞాయ అనురుద్ధత్థేరస్స దిన్నవత్థాదికం దేవదిన్నం. తమ్పి ఖోమాదీహి నిబ్బత్తవత్థసదిసత్తా ఛన్నమ్పి అనులోమం హోతియేవ కప్పాసికస్స వా, ఇద్ధిజమ్పి తథేవ వేదితబ్బం. తస్స తస్సాతి ఖోమాదికస్స. అనులోమికన్తి అనురూపం.

౩౨-౩౩. ఏవం జాతితో సానులోమాని ఛ చీవరాని దస్సేత్వా ఇదాని తేసు అధిట్ఠానాదికం విధానం దస్సేతుం ‘‘తిచీవర’’న్తిఆది వుత్తం. ఏత్థ (కఙ్ఖా. అట్ఠ. కథినసికఖాపదవణ్ణనా; మహావ. ౩౫౮) ధిట్ఠానతో పుబ్బే తిచీవరం నామ పాటేక్కం నత్థి సఙ్ఘాటిఆదిప్పహోనకస్స పచ్చత్థరణాదివసేనాపి అధిట్ఠాతుం అనుఞ్ఞాతత్తా. తస్మా ‘‘తిచీవరం అధిట్ఠేయ్య న వికప్పేయ్యా’’తి ఏత్థ ‘‘ఇమం సఙ్ఘాటి’’న్తి ఏవం నామే గహితే ‘‘అధిట్ఠాన’’మిచ్చేవ వత్తబ్బం, ‘‘వికప్పేమీ’’తి పన న వత్తబ్బన్తి అధిప్పాయో. ఏవం సేసేసుపి. ముఖపుఞ్ఛనఞ్చ నిసీదనఞ్చ ముఖపుఞ్ఛననిసీదనం. కణ్డుచ్ఛాదిన్తి కణ్డుప్పటిచ్ఛాదిం అధిట్ఠేయ్య, న వికప్పేయ్యాతి సమ్బన్ధో. ఏత్థాతి ఇమేసు నవసు చీవరేసు. తిచీవరన్తి తిచీవరాధిట్ఠాననయేన అధిట్ఠితతిచీవరం. వినా అలద్ధసమ్ముతికో భిక్ఖు అవిప్పవాససమ్ముతిఅలద్ధట్ఠానే ఏకాహమ్పి హత్థపాసం విజహిత్వా న వసేయ్యాతి అత్థో. ‘‘న భిక్ఖవే చాతుమాసం నిసీదనేన విప్పవసితబ్బం, యో విప్పవసేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి ఖుద్దకక్ఖన్ధకే (చూళవ. ౨౬౩) వుత్తత్తా చాతుమాసం నిసీదనం వినా న వసేయ్యాతి అత్థో.

౩౪. ఇదాని అధిట్ఠానవిధిం దస్సేతుం ‘‘ఇమం సఙ్ఘాటి’’న్తిఆది వుత్తం. తత్థ మిచ్చధిట్ఠయేతి ఇతి అధిట్ఠయే, ‘‘ఇమం సఙ్ఘాటిం అధిట్ఠామీ’’తి ఏవం సఙ్ఘాటిం అధిట్ఠయేతి అత్థో. అహత్థపాసమేతన్తి దూరే ఠితం పన ఠపితోకాసం సల్లక్ఖేత్వా సచే ఏకం, ‘‘ఏత’’న్తి, బహూని చే, ‘‘ఏతానీ’’తి వత్వా అధిట్ఠయేతి అత్థసమ్బన్ధో. సేసేసుపి అయం నయోతి యథా ‘‘ఇమం సఙ్ఘాటిం అధిట్ఠామీ’’తి వుత్తం, ఏవం ‘‘ఇమం ఉత్తరాసఙ్గం, ఇమం కణ్డుప్పటిచ్ఛాదిం అధిట్ఠామీ’’తి ఏవం అత్తనో నామేనేవ వత్వా సమ్ముఖాపి పరమ్ముఖాపి వుత్తనయేన అధిట్ఠాతబ్బన్తి వుత్తం హోతి.

౩౫. ఇదాని సచే పుబ్బే అధిట్ఠితం తిచీవరం నిసీదనం వస్సికసాటికం కణ్డుప్పటిచ్ఛాదీతి ఇమేసు ఛసు చీవరేసు అఞ్ఞతరం చీవరం అత్థి, పున తథావిధం చీవరం అధిట్ఠహిత్వా పరిహరితుం ఇచ్ఛన్తేన ‘‘ద్వే పన న వట్టన్తీ’’తి (పారా. అట్ఠ. ౨.౪౬౯; కఙ్ఖా. అట్ఠ. కథినసిక్ఖాపదవణ్ణనా) వుత్తత్తా పుబ్బే అధిట్ఠితం పచ్చుద్ధరిత్వా అధిట్ఠాతబ్బన్తి దస్సేతుం ‘‘అధిట్ఠహన్తో’’తిఆది వుత్తం, తం ఉత్తానమేవ. పత్తాధిట్ఠహనే తథాతి ‘‘ఇమం పత్తం, ఏతం పత్త’’న్తి ఏవం నామమత్తమేవ విసేసో. సేసం తాదిసమేవాతి అత్థో.

౩౬. ఏతం ఇమం వ సఙ్ఘాటిం సంసేతి ఏత్థ సచే అన్తోగబ్భే వా సామన్తవిహారే వా హోతి, ఠపితట్ఠానం సల్లక్ఖేత్వా ‘‘ఏతం సఙ్ఘాటిం అధిట్ఠామీ’’తి వాచా భిన్దితబ్బా, సచే హత్థపాసే హోతి, ‘‘ఇమం సఙ్ఘాటి’’న్తి తేసం తేసం నామవసేన వాచా భిన్దితబ్బాతి అత్థో. పచ్చుద్ధారేపి ఏసేవ నయో. ఏత్థ పన ‘‘ద్వే చీవరస్స అధిట్ఠానా కాయేన వా అధిట్ఠేతి, వాచాయ వా అధిట్ఠేతీ’’తి (పరి. ౩౨౨) వుత్తత్తా సఙ్ఘాటిఆదికం హత్థేన గహేత్వా ‘‘ఇమం సఙ్ఘాటిం అధిట్ఠామీ’’తిఆదినా నయేన చిత్తేన ఆభోగం కత్వా కాయవికారం కరోన్తేన కాయేన అధిట్ఠాతబ్బం, యేన కేనచి సరీరావయవేన అఫుసన్తస్స న వట్టతి. వాచాయ అధిట్ఠహన్తేన వచీభేదం కత్వావ అధిట్ఠాతబ్బం. తథా పత్తేపి. విదూతి పణ్డితో.

౩౭-౮. ఇదాని తేసం పమాణపరిచ్ఛేదం దస్సేతుం ‘‘సఙ్ఘాటి పచ్ఛిమన్తేనా’’తిఆది వుత్తం. తత్థ దీఘతో ముట్ఠిపఞ్చకతో (పారా. అట్ఠ. ౨.౪౬౯; కఙ్ఖా. అట్ఠ. కథినసిక్ఖాపదవణ్ణనా) పట్ఠాయ ‘‘తత్రిదం సుగతస్స సుగతచీవరప్పమాణం, దీఘసో నవ విదత్థియో సుగతవిదత్థియా, తిరియం ఛ విదత్థియో’’తి (పాచి. ౫౪౮) ఏవం వుత్తసుగతచీవరూనాపి వట్టతి. తిరియం పన ముట్ఠిత్తికం. చ-సద్దేన అతిరేకమ్పి వట్టతీతి అత్థో. ఉత్తరాసఙ్గస్సపి ఏతదేవ పమాణన్తి తం దస్సేతుం ‘‘తథా ఏకంసికస్సాపీ’’తి వుత్తం. అన్తరవాసకస్స పన ‘‘పారుపనేనపి హి సక్కా నాభిం పటిచ్ఛాదేతు’’న్తి (పారా. అట్ఠ. ౨.౪౬౯) అట్ఠకథావచనతో ‘‘ద్విహత్థో వా’’తి వుత్తం.

౩౯. నిసీదనస్స దీఘేనాతి ఏత్థ (పాచి. ౫౩౧ ఆదయో; పాచి. అట్ఠ. ౫౩౧; కఙ్ఖా. అట్ఠ. నిసీదనసిక్ఖాపదవణ్ణనా) నిసీదనన్తి సన్థతసదిసం సన్థరిత్వా ఏకస్మిం అన్తే వుత్తప్పమాణేన ద్వీసు ఠానేసు ఫాలేత్వా కతాహి తీహి దసాహి యుత్తస్స పరిక్ఖారస్సేతం నామం.

౪౦. కణ్డుప్పటిచ్ఛాది (పాచి. ౫౩౮; మహావ. ౩౫౪; పాచి. అట్ఠ. ౫౩౭; కఙ్ఖా. అట్ఠ. కణ్డుప్పటిచ్ఛాదిసిక్ఖాపదవణ్ణనా) నామ యస్స అధోనాభిఉబ్భజాణుమణ్డలం కణ్డు వా పిళకా వా అస్సావో వా థుల్లకచ్ఛు వా ఆబాధో, తస్స పటిచ్ఛాదనత్థాయ అనుఞ్ఞాతం చీవరం. గాథాయో సువిఞ్ఞేయ్యావ.

౪౧. అడ్ఢతేయ్యావాతి (పాచి. ౫౪౪) ఏత్థ తతో ఉద్ధం న వట్టతీతి అత్థో.

౪౨. ఏత్థాతి సఙ్ఘాటితో పట్ఠాయ యావ వస్సికసాటికా, తావ దస్సితచీవరేసూతి అత్థో. తదుత్తరిన్తి తతో తేసం చీవరానం వుత్తప్పమాణతో ఉత్తరిం కరోన్తస్స ఛేదనపాచిత్తి హోతీతి పాఠసేసో, తం అతిరేకం ఛిన్దిత్వా పున పాచిత్తియం దేసేతబ్బన్తి అత్థో. పచ్చత్థరణముఖచోళాతి ఏత్థ ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, యావ మహన్తం పచ్చత్థరణం ఆకఙ్ఖతి, తావ మహన్తం పచ్చత్థరణం కాతు’’న్తి (మహావ. ౩౫౩) వుత్తత్తా పచ్చత్థరణస్స పమాణపరిచ్ఛేదో నత్థి,. ముఖపుఞ్ఛనచోళస్స పన ఉక్కట్ఠవసేన వా అన్తిమవసేన వా పమాణపరిచ్ఛేదో న వుత్తో, తస్మా తమ్పి అప్పమాణికం. తేన వుత్తం ‘‘ఆకఙ్ఖితప్పమాణికా’’తి, ఇచ్ఛితప్పమాణికాతి అత్థో. యావ ఏకం ధోవీయతి, తావ అఞ్ఞం పరిభోగత్థాయ ఇచ్ఛితబ్బన్తి ద్వేపి వట్టన్తి.

౪౩. న దీపితన్తి కత్థ న దీపితం? అట్ఠకథాసు. కస్మాతి చే? ‘‘తేన ఖో పన సమయేన భిక్ఖూనం పరిపుణ్ణం హోతి తిచీవరం, అత్థో చ హోతి పరిస్సావనేహిపి థవికాహిపి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, పరిక్ఖారచోళక’’న్తి (మహావ. ౩౫౭) బహూనం పత్తథవికపరిస్సావనాదీనం సఙ్గహవసేన వుత్తత్తా పాటేక్కం నిధానముఖన్తి. యస్మా పన భగవతా ‘‘యం యం లబ్భతి, తం తం ఇమినా విధానేన అధిట్ఠహిత్వా పున యేన యేన పరిస్సావనాదినా అత్థో హోతి, తం తం కత్వా గణ్హన్తూ’’తి అనుకమ్పాయ అనుఞ్ఞాతం, తస్మా వికప్పనుపగపచ్ఛిమచీవరప్పమాణం థవికమ్పి పటపరిస్సావనమ్పి బహూనిపి ఏకతో కత్వా ‘‘ఇమాని చీవరాని పరిక్ఖారచోళాని అధిట్ఠామీ’’తి వత్వా అధిట్ఠాతుమ్పి వట్టతియేవ. తస్మా వుత్తం ‘‘తథా వత్వా’’తి, ‘‘పరిక్ఖారచోళ’’న్తి వత్వాతి అత్థో. వికప్పియన్తి వికప్పనుపగం.

౪౪. అహతకప్పానన్తి (మహావ. ౩౪౮) ఏకవారం ధోవితకానం.

౪౫. ఉతుద్ధటానన్తి ఉతుతో దీఘకాలతో ఉద్ధటానం, కతవత్థకిచ్చానం పిలోతికానన్తి వుత్తం హోతి. సేసాతి ఉత్తరాసఙ్గఅన్తరవాసకా. పంసు వియ కుచ్ఛితభావం పటిక్కూలభావం ఉలతి గచ్ఛతీతి పంసుకూలం, చోళఖణ్డానమేతం నామం, తస్మిం పంసుకూలే యథారుచీతి అత్థో. కస్మాతి చే? ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, అహతానం దుస్సానం అహతకప్పానం దిగుణం సఙ్ఘాటిం ఏకచ్చియం ఉత్తరాసఙ్గం ఏకచ్చియం అన్తరవాసకం, ఉతుద్ధటానం దుస్సానం చతుగ్గుణం సఙ్ఘాటిం దిగుణం ఉత్తరాసఙ్గం దిగుణం అన్తరవాసకం, పంసుకూలే యావదత్థం, పాపణికే ఉస్సాహో కరణీయో’’తి వుత్తత్తా, తస్మా సుసానాదీసు పతితపంసుకూలే చ అన్తరాపణే పతితపిలోతికచీవరే చ పటపరిచ్ఛేదో నత్థి, పటసతమ్పి వట్టతీతి సిద్ధం.

౪౬. ఇదాని ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఛిన్నకం సఙ్ఘాటిం ఛిన్నకం ఉత్తరాసఙ్గం ఛిన్నకం అన్తరవాసక’’న్తి (మహావ. ౩౪౫) వత్వా పున ‘‘తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరస్స భిక్ఖునో తిచీవరే కయిరమానే సబ్బం ఛిన్నకం నప్పహోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, ద్వే ఛిన్నకాని ఏకం అచ్ఛిన్నకన్తి. ద్వే ఛిన్నకాని ఏకం అచ్ఛిన్నకం నప్పహోతి. అనుజానామి, భిక్ఖవే, ద్వే అచ్ఛిన్నకాని ఏకం ఛిన్నకన్తి. ఏకం ఛిన్నకం నప్పహోతి. అనుజానామి, భిక్ఖవే, అన్వాధికమ్పి ఆరోపేతుం. న చ, భిక్ఖవే, సబ్బం అచ్ఛిన్నకం ధారేతబ్బం, యో ధారేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి (మహావ. ౩౬౦) ఏవం వుత్తవిధానం దస్సేతుం ‘‘తీసూ’’తిఆది ఆరద్ధం. తస్స అత్థో – తీసు చీవరేసు యం ఛిన్దిత్వా సిబ్బితుం సబ్బపచ్ఛిమప్పమాణం పహోతి, తం ఛిన్దితబ్బం. సబ్బేసు పన అప్పహోన్తేసు అన్వాధికం ఆదియేయ్యాతి. తత్థ అన్వాధి నామ అనువాతం వియ సంహరిత్వా చీవరస్స ఉపరి సఙ్ఘాటిఆకారేన ఆరోపేతబ్బం. ఆగన్తుకపత్తన్తిపి వదన్తి. ఇదం పన అప్పహోనకే అనుఞ్ఞాతం. సచే పహోతి, న వట్టన్తి, ఛిన్దితబ్బమేవ. అనాదిణ్ణన్తి అనారోపితం అన్వాధికం. న ధారేయ్యాతి తిచీవరాధిట్ఠానవసేన అధిట్ఠహిత్వా న ధారేతబ్బన్తి అధిప్పాయో.

౪౭-౮. ఇదాని ఉదోసితసిక్ఖాపదనయం దస్సేతుం ‘‘గామే’’తిఆది వుత్తం. ఏత్థ పన సచే గామో (పారా. ౪౭౮; పారా. అట్ఠ. ౨.౪౭౭-౪౭౮; కఙ్ఖా. అట్ఠ. ఉదోసితసిక్ఖాపదవణ్ణనా) ఏకస్స రఞ్ఞో వా భోజకస్స వా వసేన ఏకకులస్స హోతి, పాకారాదినా పరిక్ఖిత్తత్తా ఏకూపచారో చ, ఏవరూపే గామే చీవరం నిక్ఖిపిత్వా తస్మిం గామే యథారుచితట్ఠానే వసితుం లబ్భతి. సచే సో గామో అపరిక్ఖిత్తో, యస్మిం ఘరే చీవరం నిక్ఖిత్తం హోతి, తస్మిం ఘరే వసితబ్బం, తస్స వా ఘరస్స సమన్తతో హత్థపాసా న విజహితబ్బం.

సచే సో గామో వేసాలికుసినారాదయో వియ నానారాజూనం వా భోజకానం వా హోతి, వుత్తప్పకారేన పరిక్ఖిత్తో చ, ఏవరూపే గామే యస్మిం ఘరే చీవరం నిక్ఖిత్తం, తస్మిం ఘరే వా వత్థబ్బం. యస్సా వీథియా తం ఘరం హోతి, తస్సా వీథియా తస్స ఘరస్స సమ్ముఖాట్ఠానే సభాయే వా నగరద్వారే వా వత్థబ్బం, తేసం సభాయద్వారానం హత్థపాసా వా న విజహితబ్బం. సచే అపరిక్ఖిత్తో, యస్మిం ఘరే నిక్ఖిత్తం, తత్థ వా తస్స హత్థపాసే వా వత్థబ్బం.

నివేసనాదయో హమ్మియపరియోసానా గామపరిక్ఖేపతో బహి సన్నివిట్ఠాతి వేదితబ్బా. ఇతరథా తేసం గామగ్గహణేనేవ గహితత్తా గామస్స ఏకకులనానాకులఏకూపచారనానూపచారతావసేనేవ వినిచ్ఛయో వత్తబ్బో సియా. నివేసనాదీనం వసేనేవ పాళియం (పారా. ౪౭౮ ఆదయో) అత్థో విభత్తో, న గామవసేన. ఉదోసితవినిచ్ఛయే అయం నయో వుత్తోయేవ.

నివేసనేతి ఏత్థ సచే ఏకకులస్స నివేసనం హోతి పరిక్ఖిత్తఞ్చ, అన్తోనివేసనే చీవరం నిక్ఖిపిత్వా అన్తోనివేసనే వత్థబ్బం. అపరిక్ఖిత్తఞ్చే హోతి, యస్మిం గబ్భే చీవరం నిక్ఖిత్తం, తస్మిం వత్థబ్బం, తస్స గబ్భస్స హత్థపాసా వా న విజహితబ్బం. సచే నానాకులస్స హోతి పరిక్ఖిత్తఞ్చ, యస్మిం గబ్భే చీవరం నిక్ఖిత్తం, తస్మిం గబ్భే వత్థబ్బం, సబ్బేసం సాధారణద్వారమూలే వా తేసం గబ్భద్వారమూలే వా తేసం గబ్భద్వారమూలానం వా హత్థపాసా న విజహితబ్బం. అపరిక్ఖిత్తఞ్చే హోతి, యస్మిం గబ్భే చీవరం నిక్ఖిత్తం, తస్మిం గబ్భే వత్థబ్బం, హత్థపాసా వా న విజహితబ్బం.

ఉదోసితోతి యానాదీనం భణ్డానం సాలా. పాసాదోతి దీఘపాసాదో. హమ్మియన్తి ముణ్డచ్ఛదనపాసాదో. నావా పన థలం ఆరోపేత్వా నిక్ఖిత్తాపి హోతి, సముద్దే ఠితాపి. సచే ఏకకులస్స నావా హోతి, అన్తోనావాయ చీవరం నిక్ఖిపిత్వా అన్తోనావాయ వత్థబ్బం. నానాకులస్స నావా హోతి నానాగబ్భా నానాఓవరకా, యస్మిం ఓవరకే చీవరం నిక్ఖిత్తం, తస్మిం వత్థబ్బం, చీవరస్స హత్థపాసా వా న విజహితబ్బం.

అట్టోతి పటిరాజాదీనం పటిబాహనత్థం ఇట్ఠకాహి కతో బహలభిత్తికో చతుపఞ్చభూమికో పతిస్సయవిసేసో. మాళోతి ఏకకూటసఙ్గహితో చతురస్సపాసాదో. ఇమేసు పన ఉదోసితాదీసు మాళపరియోసానేసు నివేసనే వుత్తనయేనేవ వినిచ్ఛయో వేదితబ్బో. నివేసనన్తి పన ఉదోసితాదీనం వసేన అకతాయ పతిస్సయవికతియా అధివచనం.

ఆరామో నామ పుప్ఫారామఫలారామాదికో. సచే ఏకకులస్స ఆరామో హోతి పరిక్ఖిత్తో చ, అన్తోఆరామే చీవరం నిక్ఖిపిత్వా అన్తోఆరామే వత్థబ్బం. సచే అపరిక్ఖిత్తో, చీవరస్స హత్థపాసా న విజహితబ్బం. సచే నానాకులస్స ఆరామో హోతి పరిక్ఖిత్తో చ, ద్వారమూలే వా వత్థబ్బం, ద్వారమూలస్స హత్థపాసా వా న విజహితబ్బం. అపరిక్ఖిత్తో చే, చీవరస్స హత్థపాసా న విజహితబ్బం.

సత్థో నామ జఙ్ఘసత్థసకటసత్థానమఞ్ఞతరో. సచే ఏకకులస్స సత్థో హోతి, సత్థే చీవరం నిక్ఖిపిత్వా పురతో వా పచ్ఛతో వా సత్తబ్భన్తరా న విజహితబ్బా, పస్సతో అబ్భన్తరం న విజహితబ్బం. అబ్భన్తరం నామ అట్ఠవీసతిహత్థం హోతి. సచే గచ్ఛన్తో సత్థో సకటే వా భగ్గే, గోణే వా నట్ఠే అన్తరా ఛిజ్జతి, యస్మిం కోట్ఠాసే చీవరం నిక్ఖిపితబ్బం, తత్థ వసితబ్బం. సచే నానాకులస్స హోతి, సత్థే చీవరం నిక్ఖిపిత్వా చీవరస్స హత్థపాసా న విజహితబ్బం.

ఖేత్తఖలేసు ఆరామే వుత్తసదిసోవ వినిచ్ఛయో. దుమేతి రుక్ఖమూలే. సచే ఏకకులస్స రుక్ఖమూలం హోతి, యం మజ్ఝన్హికకాలే సమన్తా ఛాయా ఫరతి, తస్మిం ఠానే అవిరళే పదేసే తస్స ఛాయాయ ఫుట్ఠోకాసస్స అన్తో ఏవ నిక్ఖిపితబ్బం. సచే విరళసాఖస్స పన రుక్ఖస్స ఆతపేన ఫుట్ఠోకాసే ఠపేతి, అరుణుగ్గమనే సచే సో భిక్ఖు తస్స హత్థపాసే న హోతి, అఞ్ఞస్మిం వా ఠానే తస్స ఛాయాయపి హోతి, నిస్సగ్గియం హోతియేవ. నానాకులస్స చే హోతి, చీవరస్స హత్థపాసా న విజహితబ్బం.

అజ్ఝోకాసే పన విఞ్ఝాటవీఆదీసు అరఞ్ఞేసుపి సముద్దమజ్ఝే మచ్ఛబన్ధానం అగమనపథేసు దీపకేసుపి చీవరం ఠపేత్వా తతో సమన్తా సత్తబ్భన్తరే పదేసే యత్థ కత్థచి వసితబ్బం. సచే సత్తబ్భన్తరతో కేసగ్గమత్తమ్పి అతిక్కమిత్వా అరుణం ఉట్ఠపేతి, నిస్సగ్గియం హోతి.

ఏత్థ పన పాళియం ‘‘గామో ఏకూపచారో నానూపచారో’’తిఆదినా (పారా. ౪౭౭) అవిసేసేన మాతికం నిక్ఖిపిత్వాపి గామనివేసనఉదోసితఖేత్తధఞ్ఞకరణఆరామవిహారానం ఏకూపచారనానూపచారతా ‘‘గామో ఏకూపచారో నామ ఏకకులస్స గామో హోతి పరిక్ఖిత్తో చ అపరిక్ఖిత్తో చా’’తిఆదినా (పారా. ౪౭౮) పరిక్ఖిత్తాపరిక్ఖిత్తవసేన విభత్తా. అట్టమాళపాసాదహమ్మియనావాసత్థరుక్ఖమూలఅజ్ఝోకాసానమ్పి ఏవం అవత్వా ‘‘ఏకకులస్స అట్టో హోతి, నానాకులస్స అట్టో హోతీ’’తిఆదినా (పారా. ౪౮౪) నయేన ఏకకులనానాకులవసేన చ అన్తే ‘‘అజ్ఝోకాసో ఏకూపచారో నామ అగామకే అరఞ్ఞే సమన్తా సత్తబ్భన్తరా ఏకూపచారో, తతో పరం నానూపచారో’’తి (పారా. ౪౯౪) చ ఏవం ఏకూపచారనానూపచారతా విభత్తా. తస్మా గామాదీసు పరిక్ఖిత్తం ఏకూపచారం, అపరిక్ఖిత్తం నానూపచారన్తి చ అట్టాదీసు యం ఏకకులస్స, తం ఏకూపచారం నానాకులస్స నానూపచారన్తి చ గహేతబ్బం. అజ్ఝోకాసపదే వుత్తనయేన గహేతబ్బం.

భిక్ఖుసమ్ముతియాఞ్ఞత్రాతి యం గిలానస్స భిక్ఖునో చీవరం ఆదాయ పక్కమితుం అసక్కోన్తస్స ఞత్తిదుతియేన కమ్మేన అవిప్పవాససమ్ముతి దీయతి, తం ఠపేత్వాతి అత్థో. లద్ధసమ్ముతికస్స పన యావ రోగో న వూపసమ్మతి, తస్మిం వూపసన్తే అఞ్ఞో వా కుప్పతి, అనాపత్తియేవ.

౪౯. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, కణ్డుప్పటిచ్ఛాదిం యావ ఆబాధా అధిట్ఠాతుం, తతో పరం వికప్పేతుం. వస్సికసాటికం వస్సానం చాతుమాసం అధిట్ఠాతుం, తతో పరం వికప్పేతు’’న్తి (మహావ. ౩౫౮) వుత్తత్తా రోగపరియన్తా కణ్డుప్పటిచ్ఛాది, వస్సానపరియన్తా వస్సికసాటికాతి అత్థో. సేసాతి తిచీవరాదయో కాలవసేన అపరియన్తికాతి అత్థో.

౫౦. పచ్చత్థరణాదిత్తయం సదసమ్పి అదసమ్పి రత్తమ్పి అరత్తమ్పి ఆదిణ్ణకప్పమ్పి అనాదిణ్ణకప్పమ్పి లబ్భతీతి అత్థో. నిసీదనన్తి నిసీదనఞ్చ రత్తం అనాదిణ్ణకప్పఞ్చ లబ్భతీతి అధిప్పాయో. పచ్చత్థరణపరిక్ఖారముఖపుఞ్ఛనచోళాని పన నీలమ్పి పీతకమ్పి లోహితకమ్పి పుప్ఫదసాదికమ్పి వట్టన్తి, తస్మా ‘‘సదసమ్పీ’’తిఆది వుత్తం. ఏవరూపం పన నివాసేతుం వా పారుపితుం వా న వట్టతి, కేవలం పచ్చత్థరణాదివసేన అధిట్ఠానమత్తం కాతుం వట్టతి.

౫౧. తిచీవరం కణ్డుప్పటిచ్ఛాది వస్సికసాటికాతి ఇదం పన సేసచీవరపఞ్చకం అదసం రజితంయేవ కప్పతి, తఞ్చ ఆదిణ్ణకప్పమేవాతి అత్థో. సదసంవ నిసీదనన్తి ఇదం పన పుబ్బే ‘‘సదసమ్పీ’’తి ఏత్థ వుత్తత్తా అదసమ్పి నిసీదనం వట్టతీతి సమ్మోహనివారణత్థం వుత్తన్తి వదన్తి.

౫౨. అనధిట్ఠితన్తి తిచీవరాదివసేన అనధిట్ఠితం. అనిస్సట్ఠం నామ అఞ్ఞేసం అవిస్సజ్జితం, తం పన వికప్పేత్వా పరిభుఞ్జితబ్బన్తి అత్థో.

ఇదాని వికప్పనుపగస్స పమాణం హేట్ఠిమపరిచ్ఛేదేన దస్సేతుం ‘‘హత్థదీఘ’’న్తిఆదిమాహ. తత్థ ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఆయామేన అట్ఠఙ్గులం సుగతఙ్గులేన చతురఙ్గులవిత్థతం పచ్ఛిమం చీవరం వికప్పేతు’’న్తి (మహావ. ౩౫౮) వుత్తత్తా దీఘతో ఏకహత్థం పుథులతో ఉపడ్ఢహత్థం వికప్పేతబ్బన్తి అధిప్పాయో.

౫౩. తిచీవరస్సాతి వినయతిచీవరస్స, న ధుతఙ్గతిచీవరస్స. తస్స పన ఇమేసు నవసు చీవరత్తయమేవ లబ్భతి, న అఞ్ఞం లబ్భతి. సబ్బమేతన్తి సబ్బం అధిట్ఠానవిధానఞ్చ పరిహరణవిధానఞ్చాతి అత్థో. పరిక్ఖారచోళియో సబ్బన్తి తిచీవరాదికం నవవిధమ్పి చీవరం. తథా వత్వాతి ‘‘పరిక్ఖారచోళ’’న్తి వత్వా. అధిట్ఠతీతి అధిట్ఠాతి. కిం పన తిచీవరం పరిక్ఖారచోళం అధిట్ఠాతుం వట్టతీతి? ఆమ వట్టతి, ‘‘పరిక్ఖారచోళం నామ పాటేక్కం నిధానముఖమేతన్తి తిచీవరం పరిక్ఖారచోళం అధిట్ఠహిత్వా పరిభుఞ్జితుం వట్టతి. ఉదోసితసిక్ఖాపదే పన తిచీవరం అధిట్ఠహిత్వా పరిహరన్తస్స పరిహారో వుత్తో’’తి అట్ఠకథాయం (పారా. అట్ఠ. ౨.౪౬౯) వుత్తం, తస్మా తిచీవరం పరిక్ఖారచోళం అధిట్ఠహన్తేన పచ్చుద్ధరిత్వా పున అధిట్ఠాతబ్బం.

౫౪. ఇదాని ఏతేసం అధిట్ఠానవిజహనాకారం దస్సేతుం ‘‘అచ్ఛేదవిస్సజ్జనగాహవిబ్భమా’’తిఆది వుత్తం. తత్థ అచ్ఛేదోతి చోరాదీహి అచ్ఛిన్దనం. విస్సజ్జనన్తి అఞ్ఞేసం దానం. కథం పన దిన్నం, కథం గహితం సుదిన్నం సుగ్గహితఞ్చ హోతీతి? సచే ‘‘ఇదం తుయ్హం దేమి దదామి దజ్జామి ఓణోజేమి పరిచ్చజామి నిస్సజ్జామి విస్సజ్జామీ’’తి వా ‘‘ఇత్థన్నామస్స దేమి…పే… విస్సజ్జామీ’’తి వా వదతి, సమ్ముఖాపి పరమ్ముఖాపి దిన్నంయేవ హోతి. ‘‘తుయ్హం గణ్హాహీ’’తి వుత్తే ‘‘మయ్హం గణ్హామీ’’తి వదతి, సుదిన్నం సుగ్గహితఞ్చ. ‘‘తవ సన్తకం కరోహి, తవ సన్తకం హోతు, తవ సన్తకం కరిస్సతీ’’తి వుత్తే ‘‘మమసన్తకం కరోమి, మమ సన్తకం హోతు, మమ సన్తకం కరిస్సామీ’’తి వదతి, దుద్దిన్నం దుగ్గహితఞ్చ. సచే పన ‘‘తవ సన్తకం కరోహీ’’తి వుత్తే ‘‘సాధు, భన్తే, మయ్హం గణ్హామీ’’తి గణ్హాతి, సుగ్గహితం.

గాహోతి విస్సాసగ్గాహో (పారా. అట్ఠ. ౧.౧౩౧). సో పన ఏవం వేదితబ్బో – ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతస్స విస్సాసం గహేతుం. సన్దిట్ఠో చ హోతి, సమ్భత్తో చ, ఆలపితో చ, జీవతి చ, జానాతి చ ‘గహితే మే అత్తమనో భవిస్సతీ’’’తి (మహావ. ౩౫౬). తత్థ సన్దిట్ఠోతి దిట్ఠమత్తకమిత్తో. సమ్భత్తోతి దళ్హమిత్తో. ఆలపితోతి ‘‘మమ సన్తకం యం ఇచ్ఛసి, తం గణ్హేయ్యాసి, ఆపుచ్ఛిత్వా గహణే కారణం నత్థీ’’తి వుత్తో. జీవతీతి అనుట్ఠానసేయ్యాయ సయితోపి యావ జీవితిన్ద్రియుపచ్ఛేదం న పాపుణాతి. గహితే చ అత్తమనోతి గహితే చ తుట్ఠచిత్తో. ఏవరూపస్స సన్తకం ‘‘గహితే మే అత్తమనో భవిస్సతీ’’తి జానన్తేన గహేతుం వట్టతి. అనవసేసపరియాదానవసేన చేతాని పఞ్చ అఙ్గాని వుత్తాని, విస్సాసగ్గాహో పన తీహి అఙ్గేహి రుహతి. కథం? సన్దిట్ఠో జీవతి గహితే అత్తమనో, సమ్భత్తో జీవతి గహితే అత్తమనో, ఆలపితో జీవతి గహితే అత్తమనోతి ఏవం.

యో పన జీవతి, న చ గహితే అత్తమనో హోతి, తస్స సన్తకం విస్సాసభావేన గహితమ్పి పున దాతబ్బం. దదన్తేన మతకధనం తావ యే తస్స ధనే ఇస్సరా గహట్ఠా వా పబ్బజితా వా, తేసం దాతబ్బం. యో పన పఠమంయేవ ‘‘సుట్ఠు కతం తయా మమ సన్తకం గణ్హన్తేనా’’తి వచీభేదేన వా చిత్తుప్పాదమత్తేన వా అనుమోదిత్వా పచ్ఛా కేనచి కారణేన కుపితో, సో పచ్చాహరాపేతుం న లభతి. యోపి అదాతుకామో, చిత్తేన పన అధివాసేతి, న కిఞ్చి వదతి, సోపి పున పచ్చాహరాపేతుం న లభతి. యో పన ‘‘మయా తుమ్హాకం సన్తకం గహిత’’న్తి వా ‘‘పరిభుత్త’’న్తి వా వుత్తే నాధివాసేతి, ‘‘పటిదేహీ’’తి భణతి, సో పచ్చాహరాపేతుం లభతి.

విబ్భమాతి ఇమినా భిక్ఖునియాయేవ అధిట్ఠానవిజహనం గహితం హోతి. సా పన యదా విబ్భమతి, తదా అస్సమణీ హోతి. భిక్ఖు పన విబ్భమన్తోపి యావ సిక్ఖం న పచ్చక్ఖాతి, తావ భిక్ఖుయేవాతి అధిట్ఠానం న విజహతీతి. లిఙ్గసిక్ఖాతి లిఙ్గపరివత్తనఞ్చ సిక్ఖాపచ్చక్ఖానఞ్చాతి అత్థో. సబ్బేసూతి నవసు చీవరేసు. అధిట్ఠానవియోగకారణాతి అధిట్ఠానవిజహనకారణా, ఇమేసు అఞ్ఞతరేన అధిట్ఠానం విజహతీతి అత్థో.

కిఞ్చ భియ్యో (పారా. అట్ఠ. ౨.౪౬౯) – తిచీవరస్స పన వినిబ్బిద్ధఛిద్దఞ్చ అధిట్ఠానవిజహనం కరోతీతి అత్థో. తత్థ సఙ్ఘాటిఉత్తరాసఙ్గానం దీఘన్తతో విదత్థిప్పమాణస్స తిరియన్తతో అట్ఠఙ్గులప్పమాణస్స పదేసస్స ఓరతో కనిట్ఠఙ్గులినఖపిట్ఠిప్పమాణకం ఛిద్దం అధిట్ఠానం భిన్దతి. అన్తరవాసకస్స దీఘన్తతో విదత్థిప్పమాణస్సేవ తిరియన్తతో చతురఙ్గులప్పమాణస్స పదేసస్స ఓరతో ఛిద్దం అధిట్ఠానం భిన్దతి, పరతో పన న భిన్దతి. తస్మా ఛిద్దే జాతే తిచీవరం అతిరేకచీవరం హోతి, సూచికమ్మం కత్వా పున అధిట్ఠాతబ్బం. ఇతరేసం పన ఛిద్దేన విజహనం నామ నత్థి. యో పన తిచీవరేపి దుబ్బలట్ఠానే పఠమం అగ్గళం దత్వా పచ్ఛా దుబ్బలట్ఠానం ఛిన్దిత్వా అపనేతి, అధిట్ఠానం న భిజ్జతి. మణ్డలపరివత్తనేపి ఏసేవ నయో. యో పన ఉభో కోటియో మజ్ఝే కరోన్తో సచే పఠమం ఛిన్దిత్వా పచ్ఛా ఘటేతి, అధిట్ఠానం విజహతి, అథ ఘటేత్వా ఛిన్దతి, న విజహతి. రజకేహి ధోవాపేత్వా సేతకం కరోన్తస్సాపి న విజహతి ఏవ.

౫౫. ఇదాని అకప్పియచీవరాని దస్సేతుం ‘‘కుసవాకఫలకానీ’’తిఆది ఆరద్ధం. తత్థ కుసచీరం (మహావ. ౩౭౧; మహావ. అట్ఠ. ) నామ కుసే గన్థేత్వా కతచీవరం. వాకచీరం నామ తాపసానం వక్కలం. ఫలకచీరం నామ ఫలకాని సిబ్బిత్వా కతచీవరం. కేసకమ్బలన్తి కేసేహి తన్తం వాయిత్వా కతకమ్బలం. వాలకమ్బలన్తి చమరవాలేహి వాయిత్వా కతకమ్బలం. ఉలూకపక్ఖన్తి ఉలూకసకుణస్స పక్ఖేహి కతనివాసనం. అజినక్ఖిపన్తి సలోమం సఖురం అజినమిగచమ్మం. ఇమేసు సత్తసు వత్థేసు యం కిఞ్చి ధారయతో థుల్లచ్చయన్తి అత్థో. యథా ఇమేసు థుల్లచ్చయం, తథా అక్కనాళం నివాసేన్తస్స. అక్కనాళం నామ అక్కదణ్డే వాకాదీహి గన్థేత్వా కతచీవరం. ‘‘న భిక్ఖవే అక్కనాళం నివాసేతబ్బం, యో నివాసేయ్య, ఆపత్తి థుల్లచ్చయస్సా’’తి (మహావ. ౩౭౧) హి వుత్తం.

౫౬. కదలేరకక్కదుస్సే పోత్థకే చాపీతి ఏత్థ కదలిఏరకఅక్కమకచివాకేహి కతాని వత్థాని ఏవం వుత్తానీతి వేదితబ్బాని. ఏతేసు పోత్థకోయేవ పాళియం ఆగతో, ఇతరాని తగ్గతికత్తా అట్ఠకథాసు పటిక్ఖిత్తాని. ఇమేసు చతూసుపి దుక్కటమేవ. ‘‘న భిక్ఖవే నగ్గియం తిత్థియసమాదానం సమాదియితబ్బం, యో సమాదియేయ్య, ఆపత్తి థుల్లచ్చయస్సా’’తి (మహావ. ౩౭౦) వుత్తత్తా నగ్గియమ్పి న కప్పతి ఏవ. సబ్బమేవ నీలకం సబ్బనీలకం. ఏవం సేసేసుపి. ఏత్థ నీలం ఉమాపుప్ఫవణ్ణం హోతి. మఞ్జేట్ఠకం మఞ్జేట్ఠకవణ్ణమేవ. పీతకం కణికారపుప్ఫవణ్ణం. లోహితకం జయసుమనపుప్ఫవణ్ణం. కణ్హకం అద్దారిట్ఠకవణ్ణం.

౫౭. మహారఙ్గం నామ సతపదిపిట్ఠివణ్ణం. మహానామం నామ రత్తసమ్భిన్నవణ్ణం హోతి. పదుమపుప్ఫవణ్ణన్తిపి వుత్తం, మన్దరత్తన్తి అత్థో. తిరీటకేతి రుక్ఖతచే. అచ్ఛిన్నదీఘదసకేతి సబ్బసో అచ్ఛిన్నదసకే చ మజ్ఝే ఛిన్నదసకే చాతి అత్థో. అఞ్ఞమఞ్ఞం సంసిబ్బిత్వా కతదసం ఫలదసం నామ. కేతకపుప్ఫాదిపుప్ఫసదిసాహి దసాహి యుత్తం పుప్ఫదసం నామ. ఏతేసుపి ‘‘పోత్థకే చాపీ’’తి ఏత్థ వుత్తఅపి-సద్దేన దుక్కటన్తి వేదితబ్బం. తథాతి యథా ఏతేసు కదలిదుస్సాదీసు పుప్ఫదసావసానేసు దుక్కటం, తథా కఞ్చుకవేఠనేసుపి యం కిఞ్చి ధారేన్తస్స దుక్కటన్తి అత్థో.

ఏతేసు పన అయం వినిచ్ఛయో (మహావ. అట్ఠ. ౩౭౨) – సబ్బనీలకాదీని రజనాని వమేత్వా పున రజిత్వా ధారేతబ్బాని, న సక్కా చే వమేతుం, పచ్చత్థరణాదీని వా కారేతబ్బాని, తిపట్టచీవరస్స మజ్ఝే వా దాతబ్బాని. అచ్ఛిన్నదసకాదీని దసా ఛిన్దిత్వా ధారేతబ్బాని. కఞ్చుకం విజటేత్వా రజిత్వా పరిభుఞ్జితబ్బం. వేఠనేపి ఏసేవ నయో. తిరీటకం పాదపుఞ్ఛనం కాతబ్బం. సబ్బన్తి ఇమం వుత్తప్పకారం కుసచీరాదికం అకప్పియచీవరం అచ్ఛిన్నచీవరో లభతీతి అత్థో. వుత్తమ్పి చేతం పరివారే.

‘‘అకప్పకతం నాపి రజనాయ రత్తం,

తేన నివత్థో యేన కామం వజేయ్య;

న చస్స హోతి ఆపత్తి,

సో చ ధమ్మో సుగతేన దేసితో;

పఞ్హా మేసా కుసలేహి చిన్తితా’’తి. (పరి. ౪౮౧);

అయఞ్హి పఞ్హో అచ్ఛిన్నచీవరభిక్ఖుం సన్ధాయ వుత్తో, తస్మా హి యం కిఞ్చి అకప్పియచీవరం నివాసేత్వా వా పారుపిత్వా వా అచ్ఛిన్నచీవరకేన అఞ్ఞం పరియేసితబ్బం. ఏత్థ పన ‘‘ఇధ పన, భిక్ఖవే, మనుస్సా నిస్సీమగతానం భిక్ఖూనం చీవరం దేన్తి ‘ఇమం చీవరం ఇత్థన్నామస్స దేమా’తి, అనుజానామి, భిక్ఖవే, సాదితుం, న తావ తం గణనూపగం, యావ న హత్థం గచ్ఛతీ’’తి (మహావ. ౨౫౯) వుత్తత్తా యావ ఆహరిత్వా తం న దిన్నం, ‘‘తుమ్హాకం, భన్తే, చీవరం ఉప్పన్న’’న్తి పహిణిత్వా వా నారోచితం, తావ గణనం న ఉపేతి, అనధిట్ఠితం వట్టతి. పత్తేపి ఏసేవ నయో. ఆనేత్వా దిన్నే వా ఆరోచితే వా పరిహారో నత్థి, దసాహం అధిట్ఠాతబ్బం. చీవరవినిచ్ఛయో.

చీవరనిద్దేసవణ్ణనా నిట్ఠితా.