౧౩. సమణకప్పనిద్దేసవణ్ణనా

౧౨౫. భూతానం జాతానం నిబ్బత్తానం గామో భూతగామో (పాచి. ౯౧; పాచి. అట్ఠ. ౯౧; కఙ్ఖా. అట్ఠ. భూతగామసిక్ఖాపదవణ్ణనా). సమారమ్భోతి ఛేదనఫాలనపచనాది, తస్మిం భూతగామసమారమ్భే భూతగామసమారమ్భహేతు పాచిత్తి హోతీతి అత్థో. కతకప్పియం (కఙ్ఖా. అట్ఠ. భూతగామసిక్ఖాపదవణ్ణనా) పన సమణకప్పియం భవేతి సమ్బన్ధో. సమణానం కప్పియం సమణకప్పియం. ఇదాని యేన కతం కప్పియం సమణకప్పియం హోతి, తం దస్సేతుం ‘‘నఖేన వా’’తిఆదిమాహ. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, పఞ్చహి సమణకప్పేహి ఫలం పరిభుఞ్జితుం, అగ్గిపరిజితం సత్థపరిజితం నఖపరిజితం అబీజం నిబ్బట్టబీజఞ్ఞేవ పఞ్చమ’’న్తి (చూళవ. ౨౫౦) హి వుత్తం.

౧౨౬. ఇదాని తం భూతగామం దస్సేతుం ‘‘సమూలా’’తిఆదిమాహ. తత్థ (పాచి. ౯౧; పాచి. అట్ఠ. ౯౧) స-ఇతి సో భూతగామో నామాతి అత్థో, మూలబీజాదీహి పఞ్చహి బీజేహి పభావితో హోతీతి వుత్తం హోతి. తత్థ మూలబీజం నామ హలిద్దిసిఙ్గివేరాది. ఖన్ధబీజం నామ అస్సత్థో నిగ్రోధోతి ఏవమాది. అగ్గబీజం నామ అజ్జుకఫణిజ్జకాది. ఫళుబీజం నామ ఉచ్ఛువేళునళాది. ‘‘బీజబీజం నామ పుబ్బణ్ణం అపరణ్ణం, యాని వా పనఞ్ఞానిపి అత్థి బీజే జాయన్తి బీజే సఞ్జాయన్తి, ఏతం బీజబీజం నామా’’తి వుత్తం. ఇదాని ‘‘బీజగామభూతగామసమారమ్భా పటివిరతో హోతీ’’తి (దీ. ని. ౧.౧౦, ౧౯౫; మ. ని. ౧.౨౯౩, ౪౧౧; ౨.౧౧; అ. ని. ౧౦.౯౯; పు. ప. ౧౭౯) వుత్తత్తా ధమ్మానులోమేన ఆగతం బీజగామసమారమ్భం దస్సేతుం ‘‘ఆరమ్భే దుక్కట’’న్తిఆదిమాహ. తస్మా ఏతం పఠమం ‘‘కప్పియం కరోహీ’’తి భూతగామపరిమోచనం కారేత్వా బీజగామపరిమోచనత్థం పున కప్పియం కారేతబ్బం.

౧౨౭. నిబ్బట్టబీజం (పాచి. అట్ఠ. ౯౨; కఙ్ఖా. అట్ఠ. భుతగామసిక్ఖాపదవణ్ణనా) నామ అమ్బపనసాది. నోబీజం నామ తరుణమ్బఫలాది, ఏతం పన సబ్బం అకప్పియమ్పి వట్టతీతి అత్థో. కటాహబద్ధబీజాని కపిత్థఫలాదీని. బహిద్ధా వాపి కారయేతి కపాలేపి కాతుం వట్టతి, సచే ఏకాబద్ధానీతి అత్థో. కటాహముత్తం పన భిన్దిత్వా కారేతబ్బం.

౧౨౮. భాజనే వా భూమియం వా ఏకాబద్ధేసు బీజేసు ఏకస్మిం బీజే కప్పియే కతే సబ్బేస్వేవ కతం భవేతి అత్థో. యథా చ బీజే, ఏవం రుక్ఖసహస్సం వా ఉచ్ఛుసహస్సం వా ఛిన్దిత్వా ఏకాబద్ధే కతేపి వినిచ్ఛయో వేదితబ్బో.

౧౨౯. కప్పియం కత్వా నిక్ఖిత్తే బీజగామే పున మూలపణ్ణాని సచే జాయరుం, పున కప్పియం కారేయ్యాతి అత్థో. తదాతి మూలే చ అఙ్కురే చ జాతేతి అత్థో.

౧౩౦. ఉదకసమ్భవోతి ఉదకజాతో. చేతియాదీసూతి ఏత్థ ఆది-సద్దేన గేహప్పముఖపాకారవేదికాదీసు నిబ్బత్తా గహితా. నిబ్బత్తద్వత్తిపత్తకో భూతగామోవ, అనిబ్బత్తకో అగ్గబీజే సఙ్గహం గచ్ఛతి. బీజమ్పి యావ మూలం వా పణ్ణం వా న నిక్ఖమతి, తావ బీజగామోవ, మూలే చ నిక్ఖన్తే పణ్ణే చ హరితే జాతే భూతగామోవ హోతీతి అత్థో.

౧౩౧. మకుళన్తి అఫుల్లం. అహిఛత్తకం నామ రుక్ఖే జాతం అహిఛత్తకం.

౧౩౨. అల్లరుక్ఖే గణ్హతోతి సమ్బన్ధో. తత్థాతి అల్లరుక్ఖే ఛిన్దతో వాపీతి సమ్బన్ధో.

౧౩౪. ‘‘ఇమం రుక్ఖం, ఇమం లతం, ఇమం కన్దం ఛిన్ద, భిన్దా’’తిఆదినా నయేన నియమేత్వా భాసితుం న వట్టతి. ‘‘ఇదం, ఏత’’న్తి అవత్వా కేవలం ‘‘రుక్ఖం ఛిన్దా’’తిఆదినా (పాచి. అట్ఠ. ౯౨; కఙ్ఖా. అట్ఠ. భూతగామహిక్ఖాపదవణ్ణనా) నయేన వత్తుం వట్టతీతి. సమణకప్పవినిచ్ఛయో.

సమణకప్పనిద్దేసవణ్ణనా నిట్ఠితా.