౧. పారాజికనిద్దేసవణ్ణనా

౧-౨. ఇదాని తే దస్సేతుం ‘‘మగ్గత్తయే’’తిఆది ఆరద్ధం. తత్థ మనుస్సామనుస్సతిరచ్ఛానగతానం వసేన తిస్సో ఇత్థియో, తయో ఉభతోబ్యఞ్జనకా, తయో పణ్డకా, తయో పురిసాతి పారాజికవత్థుభూతానం నిమిత్తానం నిస్సయా ద్వాదసమత్తా హోన్తి, తేసం వచ్చమగ్గప్పస్సావమగ్గముఖమగ్గవసేన తయో మగ్గా. తత్థ మనుస్సిత్థియా తయో, అమనుస్సిత్థియా తయో, తిరచ్ఛానగతిత్థియా తయోతి నవ, తథా మనుస్సఉభతోబ్యఞ్జనకాదీనం. మనుస్సపణ్డకాదీనం పన వచ్చమగ్గముఖమగ్గవసేన ద్వే ద్వే కత్వా ఛ, తథా మనుస్సపురిసాదీనన్తి సబ్బేసం వసేన తింస మగ్గా హోన్తి. తే సబ్బే పరిగ్గహేత్వా ఇధ ‘‘మగ్గత్తయే’’తి వుత్తం, తస్మిం మగ్గత్తయేతి అత్థో. అనిక్ఖిత్తసిక్ఖోతి భిక్ఖుభావతో చవితుకామతాచిత్తేన యథాలక్ఖణం అపచ్చక్ఖాతసిక్ఖోతి అత్థో. సన్థతసన్థతేతి వత్థాదీసు యేన కేనచి సన్థతే వా అసన్థతే వా. అల్లోకాసేతి మగ్గత్తయస్స పకతివాతేన అసమ్ఫుట్ఠప్పదేసే. నిమిత్తన్తి అఙ్గజాతం. సంసన్థతం వా అసన్థతం వాతి అత్తనో అఙ్గజాతం వత్థాదీనం అఞ్ఞతరేన పటిచ్ఛన్నం వా అప్పటిచ్ఛన్నం వా. ఉపాదిణ్ణన్తి అనట్ఠకాయప్పసాదం. వుత్తప్పకారే మగ్గత్తయే పవేసన్తో చుతో పారాజికోతి సమ్బన్ధో. నట్ఠకాయప్పసాదం పన పీళకం వా చమ్మఖిలం వా లోమం వా పవేసన్తస్స దుక్కటం, మనుస్సానం పన జీవమానకసరీరే అక్ఖినాసాకణ్ణచ్ఛిద్దవత్థికోసేసు సత్థకాదీహి కతవణే వా మేథునరాగేన తిలబీజమత్తమ్పి అఙ్గజాతం పవేసన్తస్స థుల్లచ్చయం, అవసేససరీరేసు ఉపకచ్ఛకాదీసు చ దుక్కటం. తిరచ్ఛానగతానం హత్థిఅస్సగోణగద్రభఓట్ఠమహింసాదీనం నాసాయ థుల్లచ్చయం, తథా తేసం వత్థికోసేసు. సబ్బేసమ్పి తిరచ్ఛానగతానం అక్ఖికణ్ణవణేసు దుక్కటం, తథా తేసం అవసేససరీరేసుపి.

ఇదాని పవేసనం నామ న కేవలం అత్తుపక్కమేనేవ హోతి, భిక్ఖుపచ్చత్థికాదీనం పన వసేన పరూపక్కమేనాపి హోతి, తత్థాపి సేవనచిత్తే సతి పారాజికో హోతీతి దస్సనత్థం ‘‘అథ వా’’తిఆది వుత్తం. తస్సత్థో – యో భిక్ఖు పవేసనపవిట్ఠఠితఉద్ధారణక్ఖణేసు సాదియతి, తస్మిం ఖణే సేవనచిత్తం ఉపట్ఠపేతి, సోపి పారాజికో హోతి. యో పన భిక్ఖు సబ్బసో అసాదియన్తో ఆసీవిసముఖం అఙ్గారకాసుఞ్చ పవిట్ఠం వియ మఞ్ఞతి, సో నిప్పరాధో హోతి. ఏత్థ ఠితం నామ సుక్కవిస్సట్ఠిసమయప్పవత్తి.

పఠమం.

౩-౪. ఇదాని దుతియం దస్సేతుం ‘‘ఆదియేయ్యా’’తిఆదిమాహ. ‘‘ఆదియేయ్యా’’తిఆదీనం పదానం ‘‘అదిన్నం థేయ్యచిత్తేన భవే పారాజికో’’తి ఇమినా సమ్బన్ధో. ఆదియేయ్యాతి ఆరామాదిం అభియుఞ్జిత్వా యో భిక్ఖు గణ్హేయ్య, సో భవే పారాజికోతి అత్థో. ఏవం సేసేసుపి. హరేయ్యాతి వేతనేన వా మిత్తభావేన వా అఞ్ఞస్స భణ్డం హరన్తో పున థేయ్యచిత్తే ఉప్పన్నే ‘‘సీసే భారం థేయ్యచిత్తో ఆమసతీ’’తిఆదినా గణ్హేయ్యాతి అత్థో. అవహరేయ్యాతి ‘‘ఉపనిక్ఖిత్తం భణ్డం ‘దేహి మే భణ్డ’న్తి వుచ్చమానో ‘నాహం గణ్హామీ’’తిఆదినా అవహరేయ్య. ఇరియాపథం కోపేయ్యాతి ‘‘సహభణ్డహారకం నేస్సామీ’’తి తేనేవ పురిసేన తం నేతుం తస్స గమనపథం వారేత్వా అఞ్ఞేన మగ్గేన తం సన్తజ్జేత్వా నేతి, ఏవం నేన్తస్స తస్స పురిసస్స పఠమపాదే థుల్లచ్చయం, దుతియపాదుద్ధారే పారాజికం. ‘‘థలట్ఠం భణ్డం థేయ్యచిత్తో ఆమసతీ’’తిఆదినా ఠానా చావేయ్య. పరికప్పితట్ఠానం వా సుఙ్కఘాతం వా అతిక్కామేన్తో సఙ్కేతం వీతినామేయ్య. యం కిఞ్చి పరపరిగ్గహితం సస్సామికం భణ్డం తేహి సామికేహి కాయేన వా వాచాయ వా న దిన్నన్తి అదిన్నం.

ఇదాని న ఇమినావ ఆకారేన అవహారకో పారాజికో హోతి, అఞ్ఞథాపి హోతీతి దస్సేతుం ‘‘అథ వా’’తిఆది వుత్తం. థేయ్యావహారకో చ బలావహారకో చ కుసావహారకో చ పటిచ్ఛన్నావహారకో చ పరికప్పావహారకో చ భవే పారాజికోతి సమ్బన్ధో. తత్థ థేయ్యావహారో నామ సన్ధిచ్ఛేదాదీహి వా కంసకూటమానకూటతులాకూటాదీహి వా వఞ్చేత్వా గహణం. పసయ్హావహారో బలావహారో. కుససఙ్కమనం కత్వా పరకోట్ఠాసగ్గహణం కుసావహారో. పరభణ్డం పంసుఆదినా పటిచ్ఛాదేత్వా సామికేసు అపస్సిత్వా గతేసు పచ్చాగన్త్వా గహణం పటిచ్ఛన్నావహారో. పరికప్పావహారో పన దువిధో భణ్డోకాసవసేన. తత్థ ‘‘సాటకో చే, గణ్హిస్సామి, సుత్తఞ్చే, న గణ్హిస్సామీ’’తి భణ్డం పరికప్పేత్వా అన్ధకారే పసిబ్బకం గణ్హాతి. తత్థ చే సాటకో హోతి, ఉద్ధారేయేవ పారాజికం. సచే సుత్తం హోతి, రక్ఖతి, పున ‘‘సుత్త’’న్తి ఞత్వాపి ‘‘యం లద్ధం, తం గహేతబ్బ’’న్తి ఉగ్గణ్హన్తో ఉద్ధారేయేవ పారాజికం, అయం భణ్డపరికప్పో. ఓకాసపరికప్పో గబ్భద్వారప్పముఖవిహారాదీనం వసేన పరిచ్ఛేదం కరోతి ‘‘సచే మం ఏత్థన్తరే పస్సన్తి, దస్సామి, నో చే పస్సన్తి, గణ్హిత్వా గచ్ఛామీ’’తి, తస్స తం పరికప్పితపరిచ్ఛేదం అతిక్కమన్తస్స పదవారేన పారాజికం వేదితబ్బం, అయం ఓకాసపరికప్పో.

ఇదాని ఇమస్మిం అదిన్నాదానే వినిచ్ఛయనయం దస్సేతుం ‘‘భణ్డకాలగ్ఘదేసేహీ’’తిఆది వుత్తం. ఏత్థాతి అదిన్నాదానే. నిచ్ఛయోతి వినిచ్ఛయో కాతబ్బోతి అత్థో. తత్థ కేనచి భిక్ఖునా ‘‘మయా ఇదం నామ భణ్డం థేయ్యచిత్తేన గహిత’’న్తి వుత్తే వినయధరేన సహసావ తం ఆపత్తిం అనారోపేత్వా తస్స భణ్డస్స సామికఅస్సామికభావం ఉపపరిక్ఖిత్వా యది సస్సామికం, తస్స భణ్డస్స అగ్ఘవసేన ఆపత్తియా కారేతబ్బో. సచే నిరాలయకాలే గహితం, పారాజికేన న కారేతబ్బో, అయం భణ్డవసేన వినిచ్ఛయో.

కాలోతి అవహారకాలో. తదేవ హి భణ్డం కదాచి మహగ్ఘం హోతి, కదాచి అప్పగ్ఘం, తస్మా యస్మిం కాలే అవహటం, తస్మిం కాలే యో తస్స అగ్ఘో, తేన అగ్ఘేన ఆపత్తియా కారేతబ్బో, అయం కాలవసేన వినిచ్ఛయో.

అగ్ఘోతి భణ్డగ్ఘో. నవభణ్డస్స హి యో అగ్ఘో, సో పచ్ఛా పరిహాయతి, తస్మా సబ్బదా భణ్డం పకతిఅగ్ఘవసేనేవ న కారేతబ్బం, అయం అగ్ఘవసేన వినిచ్ఛయో. దేసోతి అవహారదేసో. భణ్డుట్ఠానదేసే హి భణ్డం అప్పగ్ఘం హోతి, అఞ్ఞత్థ మహగ్ఘం, తస్మా యస్మిం దేసే భణ్డం అవహటం, తస్మింయేవ దేసే అగ్ఘేన కారేతబ్బో, అయం దేసవసేన వినిచ్ఛయో.

పరిభోగేనపి సాటకాదికస్స భణ్డస్స అగ్ఘో పరిహాయతి, తస్మా తస్స పరిభోగవసేన పరిహీనాపరిహీనభావో ఉపపరిక్ఖితబ్బో, అయం పరిభోగవసేన వినిచ్ఛయో.

దుతియం.

౫. ఇదాని తతియం దస్సేతుం ‘‘మనుస్సవిగ్గహ’’న్తిఆది ఆరద్ధం. తత్థ మనుస్సవిగ్గహన్తి పటిసన్ధివిఞ్ఞాణేన సద్ధిం ఉప్పన్నం కలలరూపం ఆదిం కత్వా పకతియా వీసతివస్ససతాయుకస్స సత్తస్స యావ మరణకాలా ఏత్థన్తరే అనుపుబ్బేన వుద్ధిప్పత్తో అత్తభావో, ఏసో మనుస్సవిగ్గహో నామ, ఏవరూపం మనుస్సవిగ్గహన్తి అత్థో. చిచ్చాతి వధకచేతనావసేన సఞ్చేతేత్వా పకప్పేత్వా అభివితరిత్వా వీతిక్కమోతి అత్థో. జీవితా వా వియోజయేతి వుత్తప్పకారం మనుస్సవిగ్గహం కలలకాలేపి తాపనమద్దనేహి వా భేసజ్జసమ్పదానేన వా తతో వా ఉద్ధమ్పి తదనురూపేన ఉపక్కమేన సన్తతివికోపనవసేన యో జీవితా వియోజేయ్య, సో చుతో భవేతి సమ్బన్ధో. కిఞ్చ భియ్యో – ‘‘సత్థహారకం వా’’తిఆది వుత్తం. ఏత్థ హరతీతి హారకం, కిం హరతి? జీవితం, హరితబ్బన్తి వా హారకం, ఉపనిక్ఖిపితబ్బన్తి అత్థో, సత్థఞ్చ తం హారకఞ్చాతి సత్థహారకం. అస్సాతి మనుస్సవిగ్గహస్స. యథా మనుస్సవిగ్గహో ఇచ్ఛితిచ్ఛితక్ఖణే తం అసిఆదిసత్థం పటిలభతి, తథా సయం మరణచేతనో మరణాధిప్పాయో హుత్వా ఉపనిక్ఖిపేయ్య. సోపి చుతో భవేతి అత్థో. ఏతేన థావరప్పయోగం దస్సేతి.

౬-౭. ఇదాని ‘‘మరణవణ్ణం వా సంవణ్ణేయ్యా’’తిఆదివిధిం దస్సేతుం ‘‘గాహేయ్య మరణూపాయం, వదేయ్య మరణే గుణ’’న్తి వుత్తం. తత్థ ‘‘సత్థం వా ఆహర, విసం వా ఖాద, రజ్జుయా వా ఉబ్బన్ధిత్వా కాలం కరోహీ’’తిఆదినా నయేన మరణత్థాయ ఉపాయం గాహేయ్య. మరణసంవణ్ణనా పనేత్థ బహువిధా ‘‘కాయేన సంవణ్ణేతి, వాచాయ కాయవాచాయ దూతేన లేఖాయ వా సంవణ్ణేతీ’’తి వుత్తత్తా. తత్థ కాయేన సంవణ్ణేతి నామ కాయేన విఞ్ఞాపేతి. ‘‘యో పపాతే పపతనాదీని కత్వా మరతి, సో ధనం వా లభతి, యసం వా లభతి, సగ్గం వా గచ్ఛతీ’’తిఆదినా నయేన సంవణ్ణేతి, ఆపత్తి దుక్కటస్స. తస్స వచనం సుత్వా కోచి ‘‘మరిస్సామీ’’తి దుక్ఖం వేదనం ఉప్పాదేతి, థుల్లచ్చయం. మరతి చే, పారాజికం. ఏవం సేసేసుపి. దూతేన సంవణ్ణనాయం పన దూతస్స సాసనం ఆరోచాపేతి ‘‘ఏవం ఆరోచేహీ’’తి, ‘‘యో ఏవం మరతి, సో ధనం వా లభతీ’’తి సబ్బం పురిమసదిసమేవ. లేఖాయ సంవణ్ణేతి నామ గిరిపబ్బతపురాణాదిలేఖం లిఖతి, ‘‘యో ఏవం మరతీ’’తిఆది వుత్తనయమేవ. ఏత్థాపి యో మరణూపాయం వా గాహేయ్య, మరణే వా గుణం వదేయ్య, సో చుతో భవేతి సమ్బన్ధో.

ఇదాని పన ఇమస్స మనుస్సవిగ్గహస్స ఛబ్బిధే పయోగే దస్సేతుం ‘‘పయోగా’’తిఆది ఆరద్ధం. సాహత్థికనిస్సగ్గికఆణత్తికథావరఇద్ధిమయవిజ్జామయానం వసేన తస్స మనుస్సవిగ్గహస్స ఛప్పయోగాతి అధిప్పాయో. తత్థ సాహత్థికోతి సయం మారేన్తస్స కాయేన వా కాయప్పటిబద్ధేన వా పహరణం. నిస్సగ్గికోతి దూరే ఠితం మారేతుకామస్స కాయాదీహి ఉసుసత్తియన్తపాసాణాదీనం నిస్సజ్జనం. ఆణత్తికోతి ‘‘అసుకం నామ మారేహీ’’తి అఞ్ఞం ఆణాపేన్తస్స ఆణాపనం. థావరోతి ఓపాతక్ఖణనం, అపస్సేనసంవిధానం, అసిఆదీనం ఉపనిక్ఖిపనం, తళాకాదీసు విససమ్పయోజనం, రూపూపహారోతి ఏవమాది. కమ్మవిపాకజాయ ఇద్ధియా పయోజనం ఇద్ధిపయోగం. మారణత్థాయ విజ్జానం పరిజప్పనం విజ్జామయోతి.

ఇదాని ఇమేసు ఛసు పయోగేసు ఆణత్తియం సఙ్కేతవిసఙ్కేతతం దస్సేతుం ‘‘కాలవత్థావుధిరియాపథా’’తిఆదిమాహ. తత్థ కాలోతి పుబ్బణ్హసాయన్హాదికాలో చ యోబ్బనథావరియాదికాలోపి చ. ఇమేసు యం కిఞ్చి కాలం నియమేత్వా ‘‘ఇమస్మిం నామ కాలే మారేహీ’’తి ఆణత్తో సచే తస్మింయేవ కాలే మారేతి, ఆణత్తిక్ఖణేయేవ పారాజికం. సచే నియమితకాలతో పురే వా పచ్ఛా వా మారేతి, ఆణాపకో ముచ్చతి. వత్థూతి మారేతబ్బో పుగ్గలో. సచే ఆణత్తో తమేవ మారేతి, ఆణాపకస్స ఆణత్తిక్ఖణేయేవ పారాజికం. అథ అఞ్ఞం మారేతి, ఆణాపకో ముచ్చతి. ఏవం సేసేసుపి వుత్తనయేనేవ వినిచ్ఛయో వేదితబ్బో. ఆవుధన్తి అసిఆది. ఇరియాపథోతి మారేతబ్బస్స గమనం వా నిసజ్జా వాతి ఏవమాదికో. కిరియావిసేసోతి విజ్ఝనం వా ఛేదనం వా భేదనం వా సూలారోపనం వాతి ఏవమాదికో. ఓకాసోతి గామో వా వనం వా గేహం వాతి ఏవమాదికో. ఇమేసు యథా యథా వధకో ఆణత్తో, తథా తథా కతే ఆణాపకస్స ఆపత్తి, అఞ్ఞథా కతే విసఙ్కేతో హోతి. ఆణత్తియం పన అయం విసేసో ‘‘అధిట్ఠాయాతి అధిట్ఠహిత్వా ఆణాపేతి ‘ఏవం విజ్ఝ, ఏవం పహర, ఏవం ఘాతేహీ’’తి వుత్తాయ పాళియా లబ్భతీతి ఞాతబ్బో.

తతియం.

౮-౯. ఇదాని చతుత్థం దస్సేతుం ‘‘ఝానాదిభేద’’న్తిఆదిమాహ. తస్సత్థో – ‘‘ఝానం విమోక్ఖో సమాధి సమాపత్తి ఞాణదస్సనం మగ్గభావనా ఫలసచ్ఛికిరియా కిలేసప్పహానం వినీవరణతా చిత్తస్స సుఞ్ఞాగారే అభిరతీ’’తి ఏవం వుత్తం ఉత్తరిమనుస్సధమ్మం అత్తని నత్థితాయ నోసన్తం ‘‘మయి అత్థీ’’తి అత్తని వా తం ‘‘అహం ఏత్థ సన్దిస్సామీ’’తి అత్తానం వా తత్థ ఉపనేత్వా దీపేన్తో చుతో భవే. కోట్ఠాసం వాతి ఏత్థ ‘‘ఝానలాభీ, విమోక్ఖలాభీ, సమాధిలాభీ, సమాపత్తిలాభీమ్హీ’’తి ఏవమాదినా నయేన కోట్ఠాసతో వాతి అత్థో. ఏకేకం వాతి ‘‘పఠమస్స ఝానస్స లాభీ, దుతియస్స ఝానస్స లాభీమ్హీ’’తి ఏవమాదినా నయేన ఏకేకం వాతి అత్థో. ‘‘అతీతభవే సోతాపన్నోమ్హీ’’తి వదతో అతీతభవం సన్ధాయ కథితత్తా పారాజికం నత్థి, తస్మా ‘‘పచ్చుప్పన్నభవస్సిత’’న్తి వుత్తం, తస్స పచ్చుప్పన్నభవనిస్సితం కత్వాతి అత్థో. అఞ్ఞాపదేసరహితన్తి ‘‘యో తే విహారే వసతి, సో భిక్ఖు పఠమస్స ఝానస్స లాభీ’’తిఆదినా నయేన అఞ్ఞాపదేసం వినాతి అత్థో. ఏవం దీపేన్తో హి థుల్లచ్చయమాపజ్జతి. దీపేన్తోతి ‘‘పఠమం ఝానం సమాపజ్జిం, సమాపజ్జామి, సమాపన్నో, పఠమస్స ఝానస్స లాభీమ్హి, వసీమ్హి, సచ్ఛికతం అస్సా’’తి ఏవమాదినా నయేన దీపేన్తోతి అత్థో. ‘‘అధిగతో’’తి మానో అధిమానో, సో యస్స నత్థి, సో అనధిమానికో. కేన ఏవం దీపేన్తోతి చే? తం దస్సేతుం ‘‘కాయేన వాచా’’తిఆది వుత్తం, కాయేన వా వాచాయ వా తదుభయేన వాతి అత్థో. విఞ్ఞత్తిపథేతి యత్థ ఠితో మనుస్సజాతికో గహట్ఠో వా పబ్బజితో వా తస్స వచనం పకతిసోతేన సుత్వా సమనన్తరమేవ ‘‘ఇమం నామ ఏస వదతీ’’తి జానాతి, తత్థ ఠత్వా దీపేన్తో చుతో భవే, న దేవబ్రహ్మాదీసు అఞ్ఞతరేన ఞాతేతి అత్థో.

చతుత్థం.

౧౦. ఇదాని చతున్నమ్పి సాధారణవినిచ్ఛయం వత్తుం ‘‘పారాజికేతే చత్తారో’’తిఆదిమాహ. తత్థాయం సఙ్ఖేపో – చత్తారోపి ఏతే పారాజికా ‘‘ఏకకమ్మం ఏకుద్దేసో సమసిక్ఖతా’’తి ఏవం వుత్తసంవాసస్స అభబ్బతాయ అసంవాసా, యథాపురే పుబ్బే గిహికాలే చ అనుపసమ్పన్నకాలే చ అసంవాసికా, ఏవం పచ్ఛా పారాజికం ఆపన్నాపి అసంవాసాతి. కిఞ్చ భియ్యో – అభబ్బా భిక్ఖుభావాయ పున తేన అత్తభావేన ఉపసమ్పదాయ అవత్థుతాయ ఉపసమ్పన్నా భవితుమ్పి అభబ్బాతి అత్థో. కిం వియాతి చే? సీసచ్ఛిన్నోవ జీవితుం, యథాపి సీసచ్ఛిన్నో తేన అత్తభావేన పున జీవితుం అభబ్బో, ఏవమిమే చత్తారోతి అధిప్పాయో.

౧౧. ఇదాని ఇమేసు చతూసు పారాజికేసు యే పరియాయాణత్తీహి సమ్భవన్తి, తే దస్సేతుం ‘‘పరియాయో చా’’తిఆది వుత్తం. తత్థ పరియాయోతి మరణాధిప్పాయస్స కాయపయోగో వా వచీపయోగో వా. తస్మా ‘‘యో ఈదిసే ముహుత్తే సత్థం వా ఆహరిత్వా విసం వా ఖాదిత్వా సోబ్భాదీసు వా పపతిత్వా మరతి, సో ధనం వా లభతి, యసం వా లభతీ’’తిఆదినా నయేన మరణం అభినన్దన్తో ‘‘ఇదం సుత్వా యో కోచి మరతూ’’తి యో పరియాయేన వదతి, తం సుత్వా సచే కోచి తథా మరతి, పారాజికం. నియమితేన పన యం సన్ధాయ వుత్తం, తస్సేవ మరణే పారాజికం. ఆణత్తి పన వుత్తత్థాయేవ. తతియే మనుస్సవిగ్గహపారాజికే లబ్భతీతి సమ్బన్ధో. దుతియే పన అదిన్నాదానే ఆణత్తి ఏవ లబ్భతి, న పరియాయోతి అత్థో. కస్మా నం పరియాయేన నాపజ్జతీతి? యథా మనుస్సవిగ్గహే ‘‘మరణవణ్ణం వా సంవణ్ణేయ్యా’’తి వుత్తం, తథా ఇధ అదిన్నాదానే ‘‘వణ్ణం వా సంవణ్ణేయ్యా’’తి అవుత్తత్తా. సేసేసూతి పఠమచతుత్థేసు పరియాయాణత్తిద్వయం న లబ్భతీతి అత్థో.

౧౨. ఇదాని చతూసుపి యథాసమ్భవం అఙ్గభేదం దస్సేతుం ‘‘సేవేతుకామతాచిత్త’’న్తిఆది వుత్తం. తత్థ మేథునధమ్మస్సాతి మేథునధమ్మపారాజికస్స. బుధాతి వినయధరా.

౧౩. మనుస్ససన్తి మనుస్ససన్తకతా. ఏతేన పేతతిరచ్ఛానగతపరిగ్గహేసు అనాపత్తీతి దీపితం హోతి. తథాసఞ్ఞీతి మనుస్ససన్తకవసేన పరపరిగ్గహితసఞ్ఞీతి అత్థో. వత్థునో గరుతాతి పఞ్చమాసకం వా అతిరేకపఞ్చమాసకం వా తదగ్ఘనకం భణ్డం వా హోతీతి అత్థో. అవహారో చాతి పఞ్చవీసతియా అవహారేసు యేన కేనచి అవహారో హోతీతి అత్థో. అదిన్నాదానహేతుయోతి అదిన్నాదానపారాజికస్స ఏతాని పఞ్చ అఙ్గానీతి అధిప్పాయో.

౧౪. పాణో మానుస్సకోతి మనుస్సజాతికపాణో. తస్మిం పాణే పాణసఞ్ఞితా. ఘాతచేతనాతి వధకచేతనా. పయోగోతి తంసముట్ఠితో సాహత్థికాదీనం ఛన్నం పయోగానం అఞ్ఞతరపయోగో. తేన పయోగేన మరణం. పఞ్చేతే వధహేతుయోతి మనుస్సవిగ్గహపారాజికస్స పఞ్చ అఙ్గానీతి అత్థో.

౧౫. అసన్తతాతి ఉత్తరిమనుస్సధమ్మస్స అత్తని అసన్తతా చాతి అత్థో. పాపమిచ్ఛతాయారోచనాతి ఇమినా యో కేవలం పాపమిచ్ఛతం వినా మన్దత్తా మోమూహత్తా భణతి, తస్స అనాపత్తీతి దీపితం హోతి. తస్సాతి యస్స ఆరోచేతి, తస్స మనుస్సజాతితా చ. ‘‘యో తే విహారే వసతి, సో భిక్ఖు అరహా’’తిఆదినా (పరి. ౧౬౦, ౩౩౬) నాఞ్ఞాపదేసో చ. తదేవాతి తదా ఏవ తఙ్ఖణేయేవ జాననం. అసన్తదీపనేతి ఉత్తరిమనుస్సధమ్మారోచనపారాజికేతి అత్థో.

౧౬. ఇదాని ‘‘పారాజికా చ చత్తారో’’తి ఏత్థ చ-సద్దేన సఙ్గహితేహి సద్ధిం సమోధానేత్వా దస్సేతుం ‘‘అసాధారణా చత్తారో’’తిఆది వుత్తం. తత్థ ఉబ్భజాణుమణ్డలికా వజ్జప్పటిచ్ఛాదికా ఉక్ఖిత్తానువత్తికా అట్ఠవత్థుకాతి ఇమే చత్తారో భిక్ఖునీనం భిక్ఖూహి అసాధారణా నామ. ఏతాసు ఉబ్భజాణుమణ్డలికా నామ యా కాయసంసగ్గరాగేన అవస్సుతా తేనేవ రాగేన అవస్సుతస్స మనుస్సపురిసస్స అక్ఖకానం అధో, జాణుమణ్డలానం కప్పరానఞ్చ ఉపరి యేన కేనచి సరీరావయవేన ఆమసనాదిం సాదియతి, తస్సా అధివచనం. యా పన భిక్ఖునీ అఞ్ఞిస్సా భిక్ఖునియా పారాజికసఙ్ఖాతం వజ్జం జానం పటిచ్ఛాదేతి, సా వజ్జప్పటిచ్ఛాదికా నామ. సమగ్గేన పన సఙ్ఘేన ఉక్ఖిత్తం భిక్ఖుం యా భిక్ఖునీ యందిట్ఠికో సో హోతి, తస్సా దిట్ఠియా గహణవసేన అనువత్తతి, సా ఉక్ఖిత్తానువత్తికా నామ. యా పన కాయసంసగ్గరాగేన తిన్తా తథావిధస్సేవ పురిసస్స హత్థగ్గహణం వా సఙ్ఘాటికణ్ణగ్గహణం వా సాదియతి, కాయసంసగ్గసఙ్ఖాతస్స అసద్ధమ్మస్స పటిసేవనత్థాయ పురిసస్స హత్థపాసే సన్తిట్ఠతి వా, తత్థ ఠత్వా సల్లపతి వా, సఙ్కేతం వా గచ్ఛతి, పురిసస్స ఆగమనం వా సాదియతి, కేనచి వా పటిచ్ఛన్నోకాసం పవిసతి, హత్థపాసే ఠత్వా కాయం ఉపసంహరతి, అయం అట్ఠవత్థుకా నామాతి వేదితబ్బా.

అభబ్బకా ఏకాదసాతి ఏత్థ పణ్డకో థేయ్యసంవాసకో తిత్థియపక్కన్తకో తిరచ్ఛానగతో మాతుఘాతకో పితుఘాతకో అరహన్తఘాతకో భిక్ఖునిదూసకో సఙ్ఘభేదకో లోహితుప్పాదకో ఉభతోబ్యఞ్జనకోతి ఇమే ఏకాదస అభబ్బపుగ్గలా నామ. విబ్భన్తా భిక్ఖునీతి యదా భిక్ఖునీ విబ్భమితుకామా హుత్వా సేతవత్థం వా కాసాయమేవ వా గిహినివాసనాకారేన నివాసేతి, తదా పారాజికమాపన్నా నామ హోతి, పున ఉపసమ్పదం న లభతి, సా చ పారాజికాతి అత్థో. ముదుపిట్ఠికో నామ కతపరికమ్మాయ ముదుకాయ పిట్ఠియా సమన్నాగతో. సో ఏత్తావతా న పారాజికో, అథ ఖో యదా అనభిరతియా పీళితో అత్తనో అఙ్గజాతం అత్తనో ముఖమగ్గవచ్చమగ్గేసు అఞ్ఞతరం పవేసేతి, తదా పారాజికో హోతి.

౧౭-౧౮. లమ్బీతి అఙ్గజాతస్స దీఘత్తా ఏవం వుత్తో. సోపి యదా అనభిరతియా పీళితో అత్తనో అఙ్గజాతం అత్తనో ముఖే వా వచ్చమగ్గే వా పవేసేతి, తదా పారాజికో హోతి. ముఖేన గణ్హన్తోతి ఏత్థ యో అనభిరతియా పీళితో పరస్స సుత్తస్స వా పమత్తస్స వా అఙ్గజాతం అత్తనో ముఖేన గణ్హాతి, సో చాతి అత్థో. తత్థేవాతి పరస్స అఙ్గజాతేవాతి అత్థో. యో అనభిరతియా పీళితో పరస్స అఙ్గజాతం కమ్మనియం దిస్వా అత్తనో వచ్చమగ్గేన తస్స ఉపరి నిసీదతి, తం అత్తనో వచ్చమగ్గం పవేసేతి, సో చాతి అత్థో. ఏతే చత్తారో అనులోమికా మేథునస్సాతి సమ్బన్ధో. కథమితి చే? మగ్గే మగ్గప్పవేసనసదిసతాయ, న ఉభిన్నం రాగవసేన సదిసభావూపగతానం ద్వయంద్వయసమాపత్తిసదిసతాయ. ఇధాగతా చత్తారోతి మేథునధమ్మాదివసేన పారాజికా చత్తారో చాతి ఏవం సమోధానతో చతువీసతి పారాజికాతి అత్థో.

ఏత్థాహ – మాతుఘాతకపితుఘాతకఅరహన్తఘాతకా తతియపారాజికం ఆపన్నా, భిక్ఖునిదూసకో లమ్బీఆదయో చత్తారో పఠమపారాజికం ఆపన్నాయేవాతి కత్వా కుతో చతువీసతీతి? అధిప్పాయో పనేత్థ అత్థి, మాతుఘాతకాదయో హి చత్తారో ఇధ అనుపసమ్పన్నాయేవ అధిప్పేతా, లమ్బీఆదయో చత్తారో కిఞ్చాపి పఠమపారాజికేన సఙ్గహితా, యస్మా ఏకేన పరియాయేన మేథునధమ్మం అప్పటిసేవినోపి హోన్తి, తస్మా విసుం వుత్తాతి. పారాజికవినిచ్ఛయో.

పారాజికనిద్దేసవణ్ణనా నిట్ఠితా.