౮. సహధమ్మికవగ్గో

౪. పహారసిక్ఖాపదవణ్ణనా

అఙ్గేసు న మోక్ఖాధిప్పాయతా వియ అమరణాధిప్పాయతా వత్తబ్బాతి చే? న వత్తబ్బా. కస్మా? యో భిక్ఖు సయం పహారం దాతుకామో, సో అధిప్పాయేన తస్స మరణే పయోగవిరహోవాతి కత్వా అమరణాధికారత్తా కేవలం అమరణాధిప్పాయో ఏవ సోతి తా వియ తా న వుత్తా. మోక్ఖాధిప్పాయస్స పన కోపో నత్థి, తస్మా అనాపత్తీతి వుత్తం.

పహారసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౫. తలసత్తికసిక్ఖాపదవణ్ణనా

తలమేవ తలసత్తికం. ‘‘పోథనసమత్థట్ఠేన సత్తిక’’న్తి ఏకే. యస్మా పహరితుకామతాయ పహరతో పురిమేన పాచిత్తియం, కేవలం ఉచ్చారేతుకామతాయ ఉగ్గిరణమత్తే కతే ఇమినా పాచిత్తియం. ఇమినా పన విరజ్ఝిత్వా పహారో దిన్నో, తస్మా నపహరితుకామతాయ దిన్నత్తా దుక్కటం. కిమిదం దుక్కటం పహారపచ్చయా, ఉదాహు ఉగ్గిరణపచ్చయాతి? పహారపచ్చయా ఏవ దుక్కటం, పురిమం ఉగ్గిరణపచ్చయా పాచిత్తియన్తి సదుక్కటం పాచిత్తియం యుజ్జతి. పురిమఞ్హి ఉగ్గిరణం, పచ్ఛా పహారో. న చ పచ్ఛిమం పహారం నిస్సాయ పురిమం ఉగ్గిరణం అనాపత్తివత్థుకం భవితుమరహతీతి నో తక్కోతి (వజిర. టీ. పాచిత్తియ ౪౫౬) ఆచరియో.

తలసత్తికసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౭. సఞ్చిచ్చసిక్ఖాపదవణ్ణనా

పరో కుక్కుచ్చం ఉప్పాదేతు వా, మా వా, తం అప్పమాణం. ‘‘కుక్కుచ్చుపాదన’’న్తి తతియమఙ్గం తస్స అధిప్పాయవసేన వుత్తన్తి వేదితబ్బం.

సఞ్చిచ్చసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౮. ఉపస్సుతిసిక్ఖాపదవణ్ణనా

ఉపస్సుతిన్తి యథా ఉపకుజ్ఝం ‘‘సమీపకుజ్ఝ’’న్తి వుచ్చతి, తథా ఉపస్సుతి ‘‘సమీపస్సుతీ’’తి వేదితబ్బా. యత్థ ఠితో సుణాతి, తం ఠానన్తి అత్థో. సుతీతి పనేత్థ పరేసం వచనసద్దో చ. సో హి సుయ్యతీతి సుతి నామ. ఉపసుయ్యతి వా ఏత్థాతి ఉపస్సుతి. ఓకాసో హి సుతి నామ. ఇమేసం సుత్వాతి ఏత్థ ‘‘వచన’’న్తి పాఠసేసో.

సముట్ఠానాదీని అతీతద్వయసదిసానీతి న గహేతబ్బాని. థేయ్యసత్థసముట్ఠానం. సియా కిరియం గన్త్వా సవనే. సియా అకిరియం ఠితట్ఠానం ఆగన్త్వా వదన్తానం అజానాపనవసేన సముట్ఠానతో. ‘‘సఞ్ఞావిమోక్ఖం, సచిత్తకం, లోకవజ్జం, కాయకమ్మం, వచీకమ్మం, అకుసలచిత్తం, దుక్ఖవేదన’’న్తి లిఖితం.

ఉపస్సుతిసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౯. కమ్మప్పటిబాహనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

అప్పమత్తకవిస్సజ్జనకేన పన చీవరం కరోన్తస్స సేనాసనక్ఖన్ధకవణ్ణనాయం (చూళవ. ౩౨౮) వుత్తప్పభేదాని సూచిఆదీని అనపలోకేత్వాపి దాతబ్బాని. తతో అతిరేకం దేన్తేన అపలోకనకమ్మం కాతబ్బం. ఏవం కతం పన అపలోకనం కమ్మలక్ఖణమేవాతి అధిప్పాయో. ఏవం సబ్బత్థ కమ్మలక్ఖణం వేదితబ్బం. గామసీమావిహారేసు ఓసారణాదీని సఙ్ఘకమ్మానియేవ న వట్టన్తి. విస్సజ్జియవేభఙ్గియాని పన వట్టన్తి. ‘‘సఙ్ఘస్స సన్తక’’న్తి సామఞ్ఞతో అవత్వా ‘‘ఇమస్మిం విహారే సఙ్ఘస్స సన్తక’’న్తి అపలోకేతబ్బన్తి చ, ‘‘సముట్ఠానాదీని అదిన్నాదానసదిసాని, ఇదం పన దుక్ఖవేదన’’న్తి పాఠోతి చ లిఖితం.

కమ్మప్పటిబాహనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౧౦. ఛన్దంఅదత్వాగమనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

సన్నిపాతం అనాగన్త్వా చే ఛన్దం న దేతి, అనాపత్తీతి ఏకే. దుక్కటన్తి ఏకే ధమ్మకమ్మన్తరాయకరణాధిప్పాయత్తా.

ఛన్దంఅదత్వాగమనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౧౧. దుబ్బలసిక్ఖాపదవణ్ణనా

అకప్పియేన వాతి సువణ్ణరజతమయమఞ్చాదినా. కప్పియమఞ్చో సమ్పటిచ్ఛితబ్బోతి ‘‘సఙ్ఘస్స దేమా’’తి దిన్నం సన్ధాయ వుత్తం, తేహి పన ‘‘విహారస్స దేమా’’తి వుత్తే సువణ్ణరజతమయాదిఅకప్పియమఞ్చాపి సమ్పటిచ్ఛితబ్బాతి చ, ‘‘అరఞ్జరో బహుఉదకగణ్హనకో’’తి చ, ‘‘సఙ్ఘికపఅభోగేన వాతి సచే ఆరామికాదయో పటిసామేత్వా పటిదేన్తి, పరిభుఞ్జితుం వట్టతీ’’తి చ, ‘‘కంసలోహాదిభాజనం సఙ్ఘస్స దిన్నమ్పి పారిహారియం న వట్టతీ’’తి (చూళవ. అట్ఠ. ౩౨౧) సమన్తపాసాదికాయం వుత్తత్తా అత్తనో హత్థేన గహేత్వా పటిసామితుం న లభతీతి చ, ‘‘వేధకో కాయబన్ధనస్సాతి వదన్తీ’’తి చ, ‘‘హిఙ్గు హిఙ్గులిహరితాలమనోసిలా అఞ్జనానీ’’తి పాఠోతి చ, ‘‘దారుమయో వా…పే… అపాదకోపి సముగ్గో’’తి పాఠోతి చ, ‘‘దారుమయో తుమ్బోతి దారుమయో ఉదకతుమ్బో’’తి చ, ‘‘థమ్భతులాసోపానఫలకాదీసూ’’తి చ లిఖితం.

దుబ్బలసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౧౨. పరిణామనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

ఏకో భిక్ఖు ఉక్ఖిత్తకస్స దాతుకామో హోతి, తస్స దానం నివారేత్వా అఞ్ఞస్స దాపేతి, అనాపత్తి. తథా సద్ధాదేయ్యవినిపాతనం కరోన్తస్స దాపేతి, అత్తనో నిస్సితకా ఇత్థన్నామస్స పత్తం దాతుకామా ఆపుచ్ఛన్తి, ‘‘విసభాగో ఏసో, సభాగస్స దేహీ’’తి వదతి. అనాపత్తి అత్తనో భారభూతత్తా. తస్స పన దాతుకామం అఞ్ఞస్స దాపేతి, ఆపత్తి ఏవ. సబ్బత్థ ఆపుచ్ఛిత్వా దాతుకామం యథాసుఖం విచారేతుం లభతి.

పరిణామనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

సహధమ్మికవగ్గో అట్ఠమో.