౫. అచేలకవగ్గో
౧. అచేలకసిక్ఖాపదవణ్ణనా
అచేలకాదయో యస్మా, తిత్థియావ మతా ఇధ;
తస్మా తిత్థియనామేన, తికచ్ఛేదో కతో తతో.
అతిత్థియస్స నగ్గస్స, తథా తిత్థియలిఙ్గినో;
గహట్ఠస్సాపి భిక్ఖుస్స, కప్పతీతి వినిచ్ఛయో.
అతిత్థియస్స చిత్తేన, తిత్థియస్స చ లిఙ్గినో;
సోతాపన్నాదినో దాతుం, కప్పతీతీధ నో మతి.
అచేలకసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౩. సభోజనసిక్ఖాపదవణ్ణనా
అనుపవిసిత్వా నిసీదనచిత్తేన సచిత్తకతాతి వేదితబ్బా.
సభోజనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౪-౫. రహోపటిచ్ఛన్నరహోనిసజ్జసిక్ఖాపదవణ్ణనా
చతుత్థం పఠమానియతే, పఞ్చమం దుతియానియతే వుత్తనయమేవ. ఇధ పఞ్చమం ఉపనన్దస్స చతుత్థం హోతి.
రహోపటిచ్ఛన్నరహోనిసజ్జసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౬. చారిత్తసిక్ఖాపదవణ్ణనా
సభత్తో సమానోతి నిమన్తనభత్తోతి పోరాణా. సన్తం భిక్ఖుం, అనాపుచ్ఛా, పురేభత్తం పచ్ఛాభత్తం, అఞ్ఞత్ర సమయాతి అయమేత్థ చతుబ్బిధా అనుపఞ్ఞత్తి. తత్థ సమయా ద్వే సమయా. భత్తియఘరన్తి నిమన్తితస్స ఘరం వా సలాకాభత్తాదిదాయకానం వా ఘరం. ‘‘సముట్ఠానాదీని పఠమకథినసదిసాని, ఇదం పన కిరియాకిరియ’’న్తి పాఠో, ‘‘ఇధ నిమన్తనా అకప్పియనిమన్తనా’’తి ఏకే.
పురేభత్తఞ్చ పిణ్డాయ, చరిత్వా యది భుఞ్జతి;
సియా పరమ్పరాపత్తి, పచ్ఛాభత్తం న సా సియా.
పచ్ఛాభత్తఞ్చ గమికో, పుబ్బగేహం యది గచ్ఛే;
ఏకే ఆపత్తియేవాతి, అనాపత్తీతి ఏకచ్చే.
కులన్తరస్సోక్కమనే, ఆపత్తిమతయో హి తే;
సమానభత్తపచ్చాసా, ఇతి ఆహు ఇధాపరే.
మతా గణికభత్తేన, సమేన్తి నం నిమన్తనే;
విస్సజ్జనం సమానన్తి, ఏకే సమ్ముఖతాపరే.
సన్నిట్ఠానత్థికేహేవ, విచారేతబ్బభేదతో;
విఞ్ఞూ చారిత్తమిచ్చేవ, సిక్ఖాపదమిదం విదూ. (వజిర. టీ. పాచిత్తియ ౨౯౪);
చారిత్తసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౭. మహానామసిక్ఖాపదవణ్ణనా
పణీతభోజనసిక్ఖాపదే ‘‘మహానామసిక్ఖాపదేన కారేతబ్బో’’తి (కఙ్ఖా. అట్ఠ. పణీతభోజనసిక్ఖాపదవణ్ణనా) యం వుత్తం, తస్సత్థో సఙ్ఘవసేన పవారితే భేసజ్జత్థాయ సప్పిఆదిభేసజ్జపఞ్చకం విఞ్ఞాపేతి చే, ‘‘నభేసజ్జేన కరణీయేన భేసజ్జం విఞ్ఞాపేతీ’’తి (పాచి. ౩౦౯) వచనేన పాచిత్తియన్తి (వజిర. టీ. పాచిత్తియ ౩౧౦) లిఖితం. ‘‘తయా ఇమినావ పవారితమ్హా, అమ్హాకఞ్చ ఇమినా చ ఇమినా చ అత్థో’’తి యథాభూతం ఆచిక్ఖిత్వా విఞ్ఞాపేతుం గిలానోవ లభతి, న ఇతరోతి చ, ‘‘అఞ్ఞస్స అత్థాయా’’తి అస్స ఞాతకప్పవారితే, అత్తనో వా ఞాతకప్పవారితేతి అత్థోతి చ, ‘‘అపరియన్తప్పవారణాయ పవారితే’’తి సఙ్ఘవసేన, పుగ్గలవసేన చ పవారేత్వా దాయకా. తస్మా ‘‘సఙ్ఘప్పవారణతా’’తి వత్వా ‘‘పుగ్గలప్పవారణతా’’తి న వుత్తన్తి చ, ‘‘పరియన్తాతిక్కమో’’తి వచనేన గిలానో గహితో, తస్మా ‘‘గిలానాగిలానతా’’తి న వుత్తం. ఏవం సన్తేపి ‘‘సఙ్ఘప్పవారణాయ పవారణతా’’తి పాఠోతి చ లిఖితం, వీమంసితబ్బం.
మహానామసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౮. ఉయ్యుత్తసేనాసిక్ఖాపదవణ్ణనా
హత్థిఆదీసు ఏకమేకన్తి అన్తమసో ఏకపురిసారుళ్హహత్థిమ్పి, ఏకం సరహత్థం పురిసమ్పి. సముట్ఠానాదీని ఏళకలోమసదిసాని, ఇదం పన లోకవజ్జం, అకుసలచిత్తం తివేదన’’న్తి పాఠో.
ఉయ్యుత్తసేనాసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౯. సేనావాససిక్ఖాపదవణ్ణనా
కేనచి పలిబుద్ధస్సాతి వేరికేన వా ఇస్సరేన వా కేనచి రుద్ధస్స. సేనాపరిక్ఖేపేన వా పరిక్ఖేపారహట్ఠానేన వా సఞ్చరణట్ఠానపరియన్తేన వా పరిచ్ఛిన్దితబ్బా.
సేనావాససిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
అచేలకవగ్గో పఞ్చమో.