౩. అకాలచీవరసిక్ఖాపదవణ్ణనా

అపరిక్ఖిత్తస్స పరిక్ఖేపారహట్ఠానస్స దుబ్బిజానత్తా తం దస్సేతుం ‘‘అపిచ భిక్ఖూన’’న్తిఆది వుత్తం. విహారపరియన్తే నివిట్ఠధువసన్నిపాతట్ఠానతో వా పరియన్తే ఠితభోజనసాలతో వా నిబద్ధవసనకఆవాసతో వాతి ఏవం గహేతబ్బం. సచే విహారే సన్నిపతితభిక్ఖూహి సద్ధిం ఏకాబద్ధా హుత్వా యోజనసతమ్పి పూరేత్వా నిసీదన్తి, యోజనసతమ్పి ఉపచారసీమా హోతీతి అత్థో. ‘‘సమానసంవాసకసీమాయా’’తి వుత్తే ఖణ్డసీమాదీసు ఠితానం న పాపుణాతి, తాసం విసుం సమానసంవాసకసీమత్తాతి చ సమానసంవాసకఅవిప్పవాససీమానం ఇదం నానత్తం. ‘‘అవిప్పవాససీమాయ దమ్మీ’’తి దిన్నం పన గామే ఠితానం న పాపుణాతి. కస్మా? ‘‘ఠపేత్వా గామఞ్చ గామూపచారఞ్చా’’తి (మహావ. ౧౪౪) వచనతో. ‘‘సమానసంవాసకసీమాయా’’తి దిన్నం పన యస్మిం ఠానే అవిప్పవాససీమా అత్థి, తత్థ ఠితానమ్పి. ‘‘తత్ర ఠితానఞ్చ పాపుణాతీ’’తి చ, ‘‘ఖణ్డసీమాయం ఠత్వా ‘సీమట్ఠకసఙ్ఘో గణ్హాతూ’తి వుత్తే ఉపచారసీమాయ ఏవ పరిచ్ఛిన్దిత్వా దాతబ్బ’’న్తి చ, ‘‘తేసం బహిసీమట్ఠానమ్పి పాపుణాతి యావ కథినస్సుబ్భారాతి అత్థో’’తి చ, ‘‘అనత్థతే పన కథినే అన్తోహేమన్తే సచే విహారం పవిసిత్వా ‘వస్సంవుట్ఠసఙ్ఘస్స దమ్మీ’తి వదతి, యే తత్థ వస్సచ్ఛేదం అకత్వా పచ్ఛిమవస్సంవుట్ఠా, తేసం బహిసీమట్ఠానమ్పి పాపుణాతీ’’తి వినయధరా పరిచ్ఛిన్దన్తి, అట్ఠకథాయం పన అనాగతం. తస్మా సమన్తపాసాదికాయం ‘‘లక్ఖణఞ్ఞూ వదన్తీ’’తి (మహావ. అట్ఠ. ౩౭౯) వుత్తన్తి చ, ‘‘‘చీవరమాసతో పట్ఠాయ యావ హేమన్తస్స పచ్ఛిమో దివసో, తావ వస్సావాసికం దేమా’తి వుత్తే కథినం అత్థతం వా హోతు, అనత్థతం వాతి యం సమన్తపాసాదికావచనం (మహావ. అట్ఠ. ౩౭౯), ఏత్థాపి యది అత్థతం, పురిమవస్సంవుట్ఠా పఞ్చ మాసే. యది అనత్థతం, పచ్ఛిమవస్సంవుట్ఠా చత్తారో మాసే లభన్తీతి వినిచ్ఛయో’’తి చ లిఖితం.

‘‘యేహి మయ్హం యాగు పీతాతి యేహి నిమన్తితేహి మయ్హం యాగు పీతాతి అధిప్పాయో. తస్మా యేహి నిమన్తితేహి యాగు పీతా, తేసంయేవ పాపుణాతీతి వుత్తం. అఞ్ఞథా ‘యేహి మయ్హం యాగు పీతా’తి వుత్తే నిమన్తితా వా హోన్తు, అనిమన్తితా వా, యేహి పీతా, తేసం పాపుణితబ్బానీ’’తి వదన్తి. ఏత్థ ‘‘నిట్ఠితచీవరస్మిం భిక్ఖునా ఉబ్భతస్మిం కథినే’’తి వదన్తో ఞాపేతి ఏత్థన్తరే తిణ్ణమ్పి అకాలచీవరానం ఉప్పత్తిఅభావన్తి. కస్మా పన పదభాజనే విత్థారితానీతి? వుచ్చతే – ఇదం పన సిక్ఖాపదం అధిట్ఠానం సన్ధాయ న వుత్తం కిన్తు పఠమసిక్ఖాపదే దసాహపరమం అనుజానిత్వా తస్మిం అప్పహోన్తే సచే పచ్చాసా అత్థి, తమేవ వడ్ఢేత్వా మాసమనుజానన్తో ఇమమ్పి అత్థవిసేసం దీపేతి. అకాలచీవరం నామ సమ్ముఖీభూతేన భాజేతబ్బం. తం పన ‘‘ఆకఙ్ఖమానేన భిక్ఖునా పటిగ్గహేతబ్బ’’న్తి ఇమినా సిక్ఖాపదేన వడ్ఢేత్వా వుత్తన్తి. తస్మా తీణిపి పదభాజనే విత్థారితానీతి.

‘‘ఖిప్పమేవ కారేతబ్బన్తి సీఘం అన్తోదసాహేయేవ కారేతబ్బ’’న్తి ఇదం పన పహోనకభావే పురిమసిక్ఖాపదలక్ఖణేనాతి దీపేతుం వుత్తం. తస్మా ఏవం ‘‘సీఘ’’న్తి వా ‘‘లహు’’న్తి వా ఆదినా అవత్వాపి ‘‘దసాహా’’తి వుత్తన్తి. అత్థతకథినస్స ఏవం హోతు, అనత్థతే పన కథినే కథన్తి వుత్తే అనత్థతస్స పటిక్ఖేపతం దస్సేతీతి వుత్తో అపస్సన్తో విఘాతం ఆపజ్జతీతి (వజిర. టీ. పారాజిక ౪౯౯-౫౦౦) లిఖితం.

అకాలచీవరసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.