౨. ఉదోసితసిక్ఖాపదవణ్ణనా

‘‘అత్థతకథినస్స పఞ్చ మాసే బద్ధసీమాయం యత్థ కత్థచి చీవరం నిక్ఖిపిత్వా పక్కమన్తస్స అనాపత్తీ’’తి అట్ఠకథాయం వుత్తం. ‘‘అబద్ధసీమాయపి వట్టతీ’’తి ఇదం అబద్ధసీమాయం కథినత్థారఞ్చ ఆరఞ్ఞకసిక్ఖాపదఞ్చ సాధేతీతి లిఖితం. ఇదాని –

‘‘ఛిన్నం ధుతఙ్గం సాసఙ్క-సమ్మతో సన్తరుత్తరం;

అచీవరస్సానాపత్తి, పచ్చుద్ధారాదిసిద్ధితో’’తి. (వజిర. టీ. పారాజిక ౪౭౯) –

ఇదం పకిణ్ణకం వేదితబ్బం.

తత్రాయం చోదనాపుబ్బఙ్గమవినిచ్ఛయో – కేచి ‘‘దిగుణం సఙ్ఘాటి’’న్తి (మహావ. ౩౪౮) వచనతో ‘‘ఏకచ్చికా సఙ్ఘాటి నాధిట్ఠాతబ్బా. సచే అధిట్ఠాతి, న రుహతీ’’తి వత్వా ఉపసమ్పదాపేక్ఖానమ్పి దిగుణంయేవ సఙ్ఘాటిం దత్వా ఉపసమ్పాదేన్తి, తే ఇమినా సుత్తలేసేన సఞ్ఞాపేతబ్బా. భగవతా హి ‘‘ఛిన్నకం సఙ్ఘాటిం, ఛిన్నకం ఉత్తరాసఙ్గం, ఛిన్నకం అన్తరవాసక’’న్తి పఠమం అనుఞ్ఞాతం. తతో ‘‘అఞ్ఞతరస్స భిక్ఖునో తిచీవరే కరియమానే సబ్బం ఛిన్నకం నప్పహోతి. ద్వే ఛిన్నకాని ఏకం అఛిన్నకం నప్పహోతి, ద్వే అఛిన్నకాని ఏకం ఛిన్నకం నప్పహోతీ’’తి ఇమస్మిం వత్థుస్మిం ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, అన్వాధికమ్పి ఆరోపేతు’’న్తి (మహావ. ౩౬౦) అనుఞ్ఞాతం, తస్మా ఏకచ్చికాపి సఙ్ఘాటి వట్టతీతి సిద్ధం. యా ఛిజ్జమానాపి నప్పహోతి, తస్సా కుతో దిగుణతాతి? అట్ఠకథాయమ్పిస్స వుత్తం ‘‘అన్వాధికమ్పి ఆరోపేతున్తి ఆగన్తుకపత్తమ్పి దాతుం, ఇదం పన అప్పహోనకే ఆరోపేతబ్బం. సచే పహోతి, ఆగన్తుకపత్తం న వట్టతి, ఛిన్దితబ్బమేవా’’తి (మహావ. అట్ఠ. ౩౬౦). కథినం పన ఛిన్నకమేవ వట్టతి, ఆవేణికలక్ఖణత్తా, ‘‘ఛిన్నకం దిగుణం నప్పహోతీ’’తి వచనాభావతో చాతి సన్నిట్ఠానమేత్థ గన్తబ్బన్తి.

ధుతఙ్గన్తి అనుపసమ్పన్నానం తేచీవరికధుతఙ్గాభావతో తిచీవరేనేవ తేచీవరికోతి, తేసం అధిట్ఠానాభావతో ‘‘అధిట్ఠితేనేవా’’తి వత్తబ్బం హోతూతి చే? న, ధుతఙ్గభేదేన విరోధప్పసఙ్గతో. చతుత్థచీవరసాదియనేన హి ధుతఙ్గభేదో, న తిచీవరవిప్పవాసేన, నాపి అతిరేకచీవరసాదియనేన, నాపి అతిరేకచీవరధారణేన. యస్మా పన భిక్ఖూనం ఏవ భగవతా అధిట్ఠానవసేన నవ చీవరాని అనుఞ్ఞాతాని, జాతివసేన చ వుత్తాని, న ఏవం అనుపసమ్పన్నానం, తస్మా నేసం చీవరనియమాభావా న తం ధుతఙ్గం అనుఞ్ఞాతం గహట్ఠానం వియ. తస్మా తస్స సమాదానవిధానే అవచనతో చ సన్నిట్ఠానమేత్థ గన్తబ్బన్తి.

సాసఙ్కసమ్మతోతి కఙ్ఖావితరణియం (కఙ్ఖా. అట్ఠ. సాసఙ్కసిక్ఖాపదవణ్ణనా) సాసఙ్కసిక్ఖాపదే విసుం అఙ్గాని న వుత్తాని, ‘‘సేసమేత్థ చీవరవగ్గస్స దుతియసిక్ఖాపదే వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బ’’న్తి వుత్తం, న చ పనేతం వుత్తం. తత్థ రత్తివిప్పవాసో చతుత్థమఙ్గం, ఇధ ఛారత్తవిప్పవాసో, అయమేత్థ విసేసోతి. తస్మా అఙ్గసామఞ్ఞతో చ సమ్ముతిసామఞ్ఞతో చ సాసఙ్కసిక్ఖాపదమేవిదన్తి ఇదం నిప్పదేసం, తం సప్పదేసం మాసపరమత్తా. తత్థ బహిగామేపి గామసీమం ఓక్కమిత్వా వసిత్వా పక్కమన్తస్స అనాపత్తి, ఇధ న తథా. ఇధ అనన్తరే అనన్తరే అరుణుగ్గమనే నిస్సగ్గియం, తత్థ సత్తమేతి అయం ఇమేసం ద్విన్నం విసేసో. అఙ్గాని పన చీవరనిక్ఖేపనఙ్గసమ్పత్తితో విపరియాయేన, ఇధ వుత్తనయేన చ సిద్ధత్తా న వుత్తాని. తాని కామం న వుత్తాని, తథాపి చతుత్థమఙ్గం విసేసితబ్బం, న పన విసేసితం. కిం కారణం? ఇధ వుత్తనిస్సజ్జనక్కమేన నిస్సజ్జిత్వా ఆపత్తిదేసనతో, తత్థాపన్నాపత్తివిమోక్ఖదీపనత్థం. సంవచ్ఛరవిప్పవుత్థమ్పి రత్తివిప్పవుత్థమేవ, పగేవ ఛారత్తవిప్పవుత్థం. ఏవం సన్తేపి తత్థ యథావుత్తఅఙ్గసమ్పత్తియా సతి తత్థ వుత్తనయేనేవ నిస్సజ్జితబ్బం. హేమన్తే, గిమ్హే వా నిస్సజ్జతి చే? ఇధ వుత్తనయేనాపి నిస్సజ్జితుం వట్టతీతి ఞాపనత్థం చతుత్థమఙ్గం న విసేసితన్తి నో తక్కోతి ఆచరియో. మాసాతిక్కన్తం, దసాహాతిక్కన్తమ్పి చీవరం ‘‘దసాహాతిక్కన్త’’న్తి వత్వా నిస్సట్ఠమేవ, న ఊనమాసం హుత్వా ‘‘దసాహాతిక్కన్త’’న్తి వత్వా, మాసాతిక్కన్త’’న్తి వత్వాతి ఏకే. తథాపి సచే పచ్చాసాచీవరం హోతి, నిస్సగ్గియం. ‘‘దసాహాతిక్కన్త’’న్తి వత్వా మూలచీవరం పన ‘‘మాసాతిక్కన్త’’న్తి వత్వా నిస్సజ్జితబ్బం.

‘‘సన్తరుత్తర’’న్తి వా ‘‘సఙ్ఘాటి’’న్తి వా ‘‘చీవర’’న్తి వా కిం తిచీవరం, ఉదాహు అఞ్ఞమ్పీతి? కిఞ్చేత్థ – యది తిచీవరమేవ పటిసిద్ధం, పరియాపన్నవసేన అచ్ఛిన్నచీవరఅఅఛన్దనధోవాపనవిఞ్ఞత్తిఆదివిరోధో. అథ అఞ్ఞమ్పి ‘‘నిట్ఠితచీవరస్మి’’న్తి ఏవమాదినా విరోధోతి? వుచ్చతే – న నియమతో వేదితబ్బం యథాసమ్భవం గహేతబ్బతో. తథా హి ‘‘చీవరం నిక్ఖిపిత్వా సన్తరుత్తరేన జనపదచారికం పక్కమన్తీ’’తి (పారా. ౪౭౧) ఏవమాదీసు తిచీవరమేవ, ‘‘న, భిక్ఖవే, సన్తరుత్తరేన గామో పవిసితబ్బో (మహావ. ౩౬౨), సన్తరుత్తరపరమం తతో చీవరం సాదితబ్బ’’న్తి (పారా. ౫౨౩-౫౨౪) ఏవమాదీసు యం కిఞ్చి, తథా ‘‘సగుణం కత్వా సఙ్ఘాటియో దాతబ్బా, నివాసనం దాతబ్బం, సఙ్ఘాటి దాతబ్బా, హన్ద తే, ఆవుసో, సఙ్ఘాటి, దేహి మే పట’’న్తి ఏవమాదీసు. వుత్తఞ్హేతం ‘‘సబ్బఞ్హి చీవరం సఙ్ఘటితట్ఠేన ‘సఙ్ఘాటీ’తి వుచ్చతీ’’తి (పాచి. అట్ఠ. ౮౯౮). తథా ‘‘నిట్ఠితచీవరస్మి’’న్తి ఏత్థాపీతి ఏకే. అన్తోసమయే యావదత్థం చీవరం అనుఞ్ఞాతం, తం సబ్బం కరియమానం కదా నిట్ఠానం గచ్ఛిస్సతి, తస్మా తిచీవరమేవాతి ఏకే.

అచీవరస్సానాపత్తి పచ్చుద్ధారాదిసిద్ధితోతి కిం వుత్తం హోతి – ఉదోసితసిక్ఖాపదస్స నిప్పయోజనభావప్పసఙ్గతో తిచీవరవిప్పవాసే తేచీవరస్స ఆపత్తీతి ఏకే. తత్థేతం వుచ్చతి న హోతి ఆపత్తి పచ్చుద్ధారాదిసిద్ధితో. ‘‘అనాపత్తి అన్తోఅరుణే పచ్చుద్ధరతి విస్సజ్జేతీ’’తి (పారా. ౪౯౬) హి వుత్తం. అఞ్ఞథా పచ్చుద్ధరన్తస్స, అన్తోఅరుణే విస్సజ్జేన్తస్స చ యావ అఞ్ఞో నాధిట్ఠాతి, తావ ఆపత్తిం ఆపజ్జతి యథావుత్తనయేనేవ. అఞ్ఞథా సత్తబ్భన్తరేన విప్పవాసస్సాతి విప్పవాసతో యథారుతంయేవ సతి విప్పవాసే విప్పవాసతో, అవిప్పవాసే సతి అవిప్పవాసతోతి.

ఉదోసితసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.