౮. పఠమఉపక్ఖటసిక్ఖాపదవణ్ణనా

భిక్ఖుం పనేవ ఉద్దిస్సాతి ఏత్థ పనాతి నిపాతమత్తం, తథా ఏవ-సద్దోపి. తేనాహ ‘‘ఇత్థన్నామస్సా’’తిఆది. అపదిసిత్వాతి కథేత్వా, ఆరబ్భాతి వా అత్థో. అఞ్ఞాతకస్స గహపతిస్సాతి అఞ్ఞాతకగహపతినాతి అత్థో. కరణత్థే హి ఇదం సామివచనం. అట్ఠకథాయం పన ఇదం సువిఞ్ఞేయ్యన్తి న విచారితం. చీవరం చేతాపేన్తి పరివత్తేన్తి ఏతేనాతి చీవరచేతాపన్నం (సారత్థ. టీ. ౨.౫౨౮-౫౨౯), చీవరమూలం, న-కారో పనేత్థ ఆగమో, ‘‘చీవరచేతాపన’’న్తిపి పఠన్తి. తం పన యస్మా హిరఞ్ఞాదీసు అఞ్ఞతరం హోతి, తస్మా ‘‘హిరఞ్ఞాదిక’’న్తి వుత్తం. తత్థ హిరఞ్ఞన్తి కహాపణో వుచ్చతి. ఆదిసద్దేన సువణ్ణాదీనం గహణం. ఉపక్ఖటన్తి ఉపట్ఠాపితం. తం ఉపక్ఖరణం తేసం తథా సజ్జితన్తి ఆహ ‘‘ఉపక్ఖటం హోతీతి సజ్జితం హోతీ’’తి. సంహరిత్వా ఠపితన్తి రాసిం కత్వా ఠపితం. పరివత్తనఞ్చ అకతస్స కారాపనం, కతస్స కిణనన్తి ఆహ ‘‘కారేత్వా వా కిణిత్వా వాతి అత్థో’’తి. అచ్ఛాదేస్సామీతి పారుపేస్సామీతి వుత్తం హోతి. తేనాహ ‘‘వోహారవచనమేత’’న్తి. వోహారవచనన్తి చ ఉపచారవచనన్తి అత్థో.

‘‘తత్ర చే సో భిక్ఖూ’’తిఆదీసు కో పదసమ్బన్ధోతి ఆహ ‘‘యత్ర సో గహపతి వా’’తిఆది. పుబ్బే అప్పవారితోతి ‘‘దస్సామి, కీదిసేన తే, భన్తే, చీవరేన అత్థో, కీదిసం తే చీవరం చేతాపేమీ’’తి పుబ్బే అవుత్తో. ఉపసఙ్కమిత్వాతి గన్త్వా. పదభాజనే పచురవోహారవసేన ‘‘ఘరం గన్త్వా’’తి (పారా. ౫౨౯) వుత్తం. ఏత్థ చ పచురవోహారవసేనాతి యేభుయ్యవోహారవసేన. యేభుయ్యేన హి ఘరసామికం దట్ఠుకామా తస్స ఘరం గచ్ఛన్తీతి తథేవ బహులవోహారో. వికప్పన్తి విసిట్ఠో కప్పో వికప్పో, వి-సద్దో చేత్థ విసిట్ఠత్థో. తేనాహ ‘‘విసిట్ఠకప్ప’’న్తి. ఇమినా వచనత్థమాహ. ‘‘అధికవిధాన’’న్తి ఇమినా పన అధిప్పాయత్థం. యథా పన తమాపజ్జతీతి యేనాకారేన తం వికప్పం ఆపజ్జతి. తం దస్సేతున్తి తం ఆకారం దస్సేతుం.

‘‘సాధూ’’తి అయం సద్దో సమ్పటిచ్ఛనసమ్పహంసనసున్దరాయాచనాదీసు దిస్సతి. తథా హేస ‘‘సాధు, భన్తేతి ఖో సో భిక్ఖు భగవతో భాసితం అభినన్దిత్వా అనుమోదిత్వా’’తిఆదీసు (మ. ని. ౩.౮౬) సమ్పటిచ్ఛనే దిస్సతి, ‘‘సాధు సాధు సారిపుత్తా’’తిఆదీసు (దీ. ని. ౩.౩౪౯; మ. ని. ౧.౩౪౦) సమ్పహంసనే.

‘‘సాధు ధమ్మరుచి రాజా, సాధు పఞ్ఞాణవా నరో;

సాధు మిత్తానమద్దుబ్భో, పాపస్సాకరణం సుఖ’’న్తిఆదీసు. (జా. ౨.౧౮.౧౦౧) –

సున్దరే, ‘‘సాధు మే, భన్తే భగవా, సంఖిత్తేన ధమ్మం దేసేతూ’’తిఆదీసు (సం. ని. ౩.౬౪-౬౮) ఆయాచనే, ఇధాపి ఆయాచనేయేవ దట్ఠబ్బోతి (దీ. ని. అట్ఠ. ౧.౧౮౯; మ. ని. అట్ఠ. ౧.౧ మూలపరియాయసుత్తవణ్ణనా; సు. ని. అట్ఠ. ౧.౧౧౫ అగ్గికభారద్వాజసుత్తవణ్ణనా; బు. వం. అట్ఠ. ౧.౪౯) ఆహ ‘‘సాధూతిఆయాచనే నిపాతో’’తి. తత్థ ఆయాచనేతి అభిముఖం యాచనే, అభిపత్థనాయన్తి అత్థో. పరివితక్కే నిపాతోతి సమ్బన్ధో. ఆలపతీతి ఆమన్తేతి. ఆయతాదీసూతి ఏత్థ ఆదిసద్దేన విత్థతఅప్పితసణ్హానం గహణం. యస్మా పన న ఇమస్స ఆపజ్జనమత్తేనేవ ఆపత్తి సీసం ఏతి, తస్మా ‘‘తస్స వచనేనా’’తిఆది వుత్తం. పయోగేతి సుత్తపరియేసనాదిపయోగే.

మహగ్ఘం చేతాపేతుకామం అప్పగ్ఘన్తి వీసతిఅగ్ఘనకం చీవరం చేతాపేతుకామం ‘‘అలం మయ్హం తేన, దసఅగ్ఘనకం వా అట్ఠగ్ఘనకం వా దేహీ’’తి వదన్తస్సాతి అత్థో. ఏవరూపన్తి ఏవం సమభాగం, ఇమినా సమకన్తి వుత్తం హోతి. తఞ్చ ఖో అగ్ఘవసేనేవ, న పమాణవసేన. అగ్ఘవడ్ఢనకఞ్హి ఇదం సిక్ఖాపదం.

పఠమఉపక్ఖటసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.