౨. ఉదోసితసిక్ఖాపదవణ్ణనా

భిక్ఖునాతి భిక్ఖుస్సాతి అత్థో, సామిఅత్థే చేతం కరణవచనం. తేనాహ ‘‘పురిమసిక్ఖాపదే వియా’’తిఆది. అథ కస్మా కరణవసేనేవ కరణవచనస్స అత్థం అగ్గహేత్వా సామివసేన అత్థో వేదితబ్బోతి ఆహ ‘‘కరణవసేన హీ’’తిఆది. హీతి కారణత్థే నిపాతో. ఛిన్నపలిబోధోతి ఛిన్నచీవరావాసపలిబోధో. ఏకావ రత్తి ఏకరత్తం, సమాసన్తగతస్స అత్థం. తిణ్ణం చీవరానం సమాహారోతి తిచీవరం. తేన తిచీవరేన, తీహి చీవరేహీతి అత్థో. ఏకేన విప్పవుత్థోపి (పారా. అట్ఠ. ౨.౪౭౫-౪౭౬) హి తిచీవరేన విప్పవుత్థో నామ హోతి పటిసిద్ధపరియాపన్నేన విప్పవుత్థత్తా, అవయవేపి వా సముదాయవోహారతో. తేనాహ ‘‘తిచీవరాధిట్ఠాననయేనా’’తిఆది.

ఇదాని విప్పవాసలక్ఖణవవత్థాపనత్థం ‘‘గామో ఏకూపచారో’’తిఆదిమాహ. తత్థ నివేసనన్తి ఉదోసితాదీనం వసేన అకతాయ పతిస్సయవికతియా అధివచనం. ఉదోసితోతి (పారా. అట్ఠ. ౨.౪౮౨-౪౮౭) యానాదీనం భణ్డానం సాలా. యో ‘‘ఉదవసితో’’తిపి వుచ్చతి. అట్టోతి పటిరాజాదిపటిబాహనత్థం ఇట్ఠకాహి కతో బహలభిత్తికో చతుపఞ్చభూమికో పతిస్సయవిసేసో. ‘‘అట్టోతి బహలభిత్తికగేహం, యస్స గోపానసియో అగ్గహేత్వా ఇట్ఠకాహి ఏవ ఛదనం హోతీ’’తి అపరే. ‘‘అట్టాకారేన కరీయతీ’’తిపి వదన్తి. మాళోతి ఏకకూటసఙ్గహితో చతురస్సపాసాదో, ఏకకూటసఙ్గహితో వా అనేకకోణవన్తో పతిస్సయవిసేసో. ‘‘మాళోతి వట్టాకారేన కతసేనాసన’’న్తి అపరే. పాసాదోతి దీఘపాసాదో, అడ్ఢయోగాదిభేదో అట్టమాళహమ్మియవజ్జితో సబ్బో వా పాసాదో. హమ్మియన్తి ముణ్డచ్ఛదనపాసాదో. ‘‘చన్దియఙ్గణయుత్త’’న్తి అపరే. నావాతి థలట్ఠఉదకట్ఠవసేన ద్విధా నావా. సత్థోతి జఙ్ఘసత్థో, సకటసత్థో వా. ధఞ్ఞకరణన్తి (పారా. అట్ఠ. ౨.౪౯౧-౪౯౪) ఖలం వుచ్చతి. ఆరామోతి పుప్ఫారామో, ఫలారామో వా. విహారోతి సపరిక్ఖిత్తో వా అపరిక్ఖిత్తో వా సకలో ఆవాసో. ‘‘గేహమ్పీ’’తి కేచి. నివేసనాదీని చేత్థ గామతో బహి నివిట్ఠాని గహితాని. అన్తోగామే ఠితానం పన గామగ్గహణేనేవ గహితత్తా గామపరిహారోయేవాతి. ‘‘నివేసనాదయో హమ్మియపరియోసానా గామపరిక్ఖేపతో బహి నివిట్ఠా’’తి అపరే. హత్థపాసాతిక్కమేతి ఏత్థ హత్థపాసో నామ అడ్ఢతేయ్యరతనప్పమాణో పదేసో, తస్స అతిక్కమో హత్థపాసాతిక్కమో, తస్మిం హత్థపాసాతిక్కమే. హత్థపాసబ్భన్తరే పన వత్థుం వట్టతి. తం పమాణం అతిక్కమిత్వా సచేపి ఇద్ధిమా భిక్ఖు ఆకాసే అరుణం ఉట్ఠాపేతి, నిస్సగ్గియమేవ హోతి.

అయం పనేత్థ వినిచ్ఛయో – సచే (పారా. అట్ఠ. ౨.౪౭౭-౪౭౮) గామో ఏకస్స రఞ్ఞో వా భోజకస్స వా వసేన ఏకకులస్స హోతి, పాకారాదినా పరిక్ఖిత్తత్తా ఏకూపచారో చ, ఏవరూపే గామే చీవరం నిక్ఖిపిత్వా తస్మిం గామబ్భన్తరే యథారుచితట్ఠానే వసితబ్బం, సచే అపరిక్ఖిత్తో, యస్మిం ఘరే చీవరం నిక్ఖిత్తం హోతి, తస్మిం ఘరే వసితబ్బం, తస్స ఘరస్స సమన్తతో హత్థపాసా వా న విజహితబ్బం.

సచే గామో వేసాలికుసినారాదయో వియ నానారాజూనం వా భోజకానం వా హోతి, వుత్తప్పకారేన పరిక్ఖిత్తో చ, ఏవరూపే గామే యస్మిం ఘరే చీవరం నిక్ఖిత్తం హోతి, తస్మిం ఘరే వా వత్థబ్బం, తస్స ఘరస్స హత్థపాసా వా న విజహితబ్బం. యస్సా వీథియా ఘరం హోతి, తస్సా వీథియా తస్స ఘరస్స సమ్ముఖాట్ఠానే సభాయం వా ఘరద్వారే వా వత్థబ్బం, తేసం సభాద్వారానం హత్థపాసా వా న విజహితబ్బం.

సచే సో గామో అపరిక్ఖిత్తో, యస్మిం ఘరే చీవరం నిక్ఖిత్తం, తత్థ వా తస్స హత్థపాసే వా వత్థబ్బం. నివేసనే పన సచే ఏకకులస్స నివేసనం హోతి, పరిక్ఖిత్తఞ్చ, అన్తోనివేసనే చీవరం నిక్ఖిపిత్వా అన్తోనివేసనే వత్థబ్బం. అపరిక్ఖిత్తం చే హోతి, యస్మిం గబ్భే చీవరం నిక్ఖిత్తం, తస్మిం వత్థబ్బం, తస్స గబ్భస్స హత్థపాసా వా న విజహితబ్బం.

సచే నానాకులస్స నివేసనం హోతి, పరిక్ఖిత్తఞ్చ, యస్మిం గబ్భే చీవరం నిక్ఖిత్తం, తస్మిం గబ్భే వత్థబ్బం, సబ్బేసం సాధారణద్వారమూలే వా తేసం గబ్భద్వారమూలానం హత్థపాసా వా న విజహితబ్బం. అపరిక్ఖిత్తం చే, యస్మిం గబ్భే చీవరం నిక్ఖిత్తం, తస్మిం గబ్భే వత్థబ్బం, తస్స గబ్భస్స హత్థపాసా వా న విజహితబ్బం. ఏస నయో ఉదోసితాదీసుపి.

సత్థో పన జఙ్ఘసత్థో వా హోతు, సకటసత్థో వా. సచే ఏకకులస్స సత్థో హోతి, సత్థే చీవరం నిక్ఖిపిత్వా పురతో వా పచ్ఛతో వా సత్తబ్భన్తరా న విజహితబ్బా, పస్సతో అబ్భన్తరం న విజహితబ్బం. సచే (పారా. అట్ఠ. ౨.౪౮౯) సత్థో గచ్ఛన్తో గామం వా నదిం వా పరియాదియిత్వా తిట్ఠతి, అన్తోపవిట్ఠేన సద్ధిం ఏకాబద్ధో హుత్వా ఓరఞ్చ పారఞ్చ ఫరిత్వా ఠితో హోతి, సత్థపరిహారోవ లబ్భతి. అథ గామే వా నదియా వా పరియాపన్నో హోతి అన్తోపవిట్ఠో, గామపరిహారో చేవ నదిపరిహారో చ లబ్భతి. సచే విహారసీమం అతిక్కమిత్వా తిట్ఠతి, అన్తోసీమాయ చ చీవరం హోతి, విహారం గన్త్వా వసితబ్బం. సచే బహిసీమాయ చీవరం హోతి, సత్థసమీపేయేవ వసితబ్బం. సచే గచ్ఛన్తో సకటే వా భగ్గే, గోణే వా నట్ఠే అన్తరా ఛిజ్జతి, యస్మిం కోట్ఠాసే చీవరం నిక్ఖిత్తం, తత్థ వసితబ్బం.

ఖేత్తేపి (పారా. అట్ఠ. ౨.౪౯౦) సచే ఏకకులస్స ఖేత్తం హోతి, పరిక్ఖిత్తఞ్చ, అన్తోఖేత్తే చీవరం నిక్ఖిపిత్వా అన్తోఖేత్తే వత్థబ్బం. సచే అపరిక్ఖిత్తం, హత్థపాసా చీవరం న విజహితబ్బం. సచే నానాకులస్స ఖేత్తం హోతి, పరిక్ఖిత్తఞ్చ, అన్తోఖేత్తే చీవరం నిక్ఖిపిత్వా ఖేత్తద్వారమూలే వా వత్థబ్బం, తస్స హత్థపాసా వా న విజహితబ్బం. సచే అపరిక్ఖిత్తం, చీవరం హత్థపాసా న విజహితబ్బం. ఏస నయో ధఞ్ఞకరణారామేసు ద్వీసుపి. విహారే పన నివేసనే వుత్తసదిసోవ వినిచ్ఛయో.

రుక్ఖమూలే పన యం మజ్ఝన్హికే కాలే సమన్తా ఛాయా ఫరతి, తస్మిం ఠానే అవిరళే పదేసే తస్స ఛాయాయ ఫుట్ఠోకాసస్స అన్తోయేవ నిక్ఖిపితబ్బం. సచే విరళసాఖస్స రుక్ఖస్స ఆతపేన ఫుట్ఠోకాసే ఠపేతి, అరుణుగ్గమనే చ సో భిక్ఖు తస్స హత్థపాసే న హోతి, అఞ్ఞస్మిం ఠానే తస్స ఛాయాయపి హోతి, నిస్సగ్గియం హోతి. సచే నానాకులస్స రుక్ఖో హోతి, చీవరస్స హత్థపాసా న విజహితబ్బం.

అజ్ఝోకాసే పన విఞ్ఝాటవిఆదీసు అరఞ్ఞేసుపి సముద్దమజ్ఝే మచ్ఛబన్ధానం అగమనపథదీపకేసుపి చీవరం ఠపేత్వా తతో సమన్తా సత్తబ్భన్తరే పదేసే యత్థ కత్థచి వసితబ్బం, ఇతో అఞ్ఞత్థ వసన్తో విప్పవుత్థో నామ హోతీతి దట్ఠబ్బం.

ఇమస్స పన విత్థారస్స ఇధ అవుత్తత్తా, సమన్తపాసాదికాయఞ్చ వుత్తత్తా ‘‘అయమేత్థ సఙ్ఖేపో’’తిఆది వుత్తం. ఏత్థాతి ‘‘తిచీవరేన విప్పవసేయ్యా’’తి ఏతస్మిం పదే. సఙ్ఖేపోతి సఙ్ఖేపవణ్ణనా. ఏత్థ పన పాళియం (పారా. ౪౭౭) ‘‘గామో ఏకూపచారో నానూపచారో’’తిఆదినా అవిసేసేన మాతికం నిక్ఖిపిత్వాపి గామనివేసనఉదోసితఖేత్తధఞ్ఞకరణఆరామవిహారానం ఏకూపచారనానూపచారతా ‘‘గామో ఏకూపచారో నామ ఏకకులస్స గామో హోతి పరిక్ఖిత్తో చ అపరిక్ఖిత్తో చా’’తిఆదినా (పారా. ౪౭౮) పరిక్ఖిత్తాపరిక్ఖిత్తవసేన విభత్తా. అట్టమాళపాసాదహమ్మియనావాసత్థరుక్ఖమూలఅజ్ఝోకాసానం పన ఏవం అవత్వా ‘‘ఏకకులస్స అట్టో హోతి, నానాకులస్స అట్టో హోతీ’’తిఆదినా (పారా. ౪౮౪) నయేన ఏకకులనానాకులవసేన చ అన్తే ‘‘అజ్ఝోకాసో ఏకూపచారో నామ అగామకే అరఞ్ఞే సమన్తా సత్తబ్భన్తరా ఏకూపచారో, తతో పరం నానూపచారోతి (పారా. ౪౯౪) చ ఏవం ఏకూపచారనానూపచారతా విభత్తా. తస్మా గామాదీసు పరిక్ఖిత్తం ఏకూపచారం, అపరిక్ఖిత్తం నానూపచారన్తి చ, అట్టాదిసు యం ఏకకులస్స, తం ఏకూపచారం, యం నానాకులస్స, తం నానూపచారన్తి చ గహేతబ్బం. అజ్ఝోకాసే వుత్తనయేన గహేతబ్బం. ఉపచారోతి హి ‘‘గామో ఏకూపచారో నానూపచారో’’తిఆదీసు ద్వారం, ‘‘అజ్ఝోకాసో ఏకూపచారో’’తి ఏత్థ సమన్తా సత్తబ్భన్తరసఙ్ఖాతం పమాణన్తి అపరే.

అఞ్ఞత్ర భిక్ఖుసమ్ముతియాతి భిక్ఖునో సఙ్ఘేన దిన్నా సమ్ముతి భిక్ఖుసమ్ముతి, తం వినాతి అత్థో. తేనాహ ‘‘యం సఙ్ఘో’’తిఆది. అవిప్పవాససమ్ముతిం దేతీతి అవిప్పవాసా సమ్ముతి, అవిప్పవాసాయ వా సమ్ముతి అవిప్పవాససమ్ముతి, తం ఞత్తిదుతియేన కమ్మేన దేతీతి అత్థో.

సన్తరుత్తరేనాతి ‘‘అన్తర’’న్తి అన్తరవాసకో వుచ్చతి, ‘‘ఉత్తర’’న్తి ఉత్తరాసఙ్గో, సహ అన్తరేన ఉత్తరం సన్తరుత్తరం, తేన సన్తరుత్తరేన, సహ అన్తరవాసకేన ఉత్తరాసఙ్గేనాతి అత్థో. అన్తోఅరుణే పచ్చుద్ధటేతి నివత్తిత్వా సమ్పాపుణితుమసక్కోన్తేన తత్థేవ ఠత్వా అన్తో అరుణే పచ్చుద్ధటే. పచ్చాగన్తబ్బన్తి యథా రోగో న కుప్పతి, తథా పున చీవరస్స ఠపితట్ఠానం ఆగన్తబ్బం. యతో పట్ఠాయ హి సత్థం వా పరియేసతి, ‘‘గచ్ఛామీ’’తి ఆభోగం వా కరోతి, తతో పట్ఠాయ వట్టతి. ‘‘న దాని గమిస్సామీ’’తి ఏవం పన ధురనిక్ఖేపం కరోన్తేన పచ్చుద్ధరితబ్బం ‘‘అతిరేకచీవరట్ఠానే ఠస్సతీ’’తి. తేనాహ ‘‘తత్థేవ వా ఠితేన పచ్చుద్ధరితబ్బ’’న్తి. సోతి యస్స సమ్ముతి దిన్నా, సో రోగో. లద్ధకప్పియమేవ పున సమ్ముతిదానకిచ్చం నత్థీతి అధిప్పాయో.

అధిట్ఠితచీవరతాతి తిచీవరాధిట్ఠాననయేన అధిట్ఠితచీవరతా. విప్పవాసో నామ యది బద్ధసీమాయం చీవరం హోతి, తతో బహి అరుణుట్ఠాపనం. అథ అబద్ధసీమాయం, యథావుత్తగామాదీనం బహి హత్థపాసాతిక్కమే అరుణుట్ఠాపనం. బద్ధసీమాయం పన యత్థ కత్థచి చీవరం ఠపేత్వా అన్తోసీమాయమేవ యత్థ కత్థచి వసితుం వట్టతి. ఇధ అపచ్చుద్ధరణం అకిరియాతి సమ్బన్ధో.

ఉదోసితసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.