౬. కుటికారసిక్ఖాపదవణ్ణనా

సఞ్ఞాచికాయ పనాతి ఏత్థ సన్తి అత్తవాచకో తతియత్థే నిపాతో, యాచికాతి భావసాధనో, తేసఞ్చ మజ్ఝేపదలోపసమాసో. పనాతి నిపాతమత్తమేవ. తేనాహ ‘‘సయం పవత్తితయాచనా వుచ్చతీ’’తి. యా హి అత్తనా పవత్తితా, సా అత్తనో నామ హోతీతి ఆహ ‘‘తస్మా’’తిఆది. నను న సక్కా యాచనాయేవ కుటిం కాతున్తి అనుయోగం సన్ధాయ తస్సాధిప్పాయత్థం దస్సేతుం ‘‘సయం యాచితకేహీ’’తిఆదిమాహ. తత్థ సయం యాచితకేహీతి ‘‘వాసిం దేథ, ఫరసుం దేథా’’తిఆదినా (పారా. ౩౪౨) సయం యాచితకేహి. ఉపకరణేహీతి వాసియాదీహి. పరేన భణ్డసామికేన ‘‘మమ ఇద’’న్తి అపరిచ్చాగారక్ఖణగోపనవసేన పరిగ్గహితం పరపరిగ్గహితకం, పరసన్తకన్తి వుత్తం హోతి. మూలచ్ఛేదవసేనాతి మూలస్స ఛిన్దనవసేన, పరసన్తకభావతో మోచేత్వా అత్తనో సన్తకం కత్వాతి వుత్తం హోతి. ఏవఞ్హి అఞ్ఞాతకఅప్పవారితట్ఠానతో యాచన్తస్స అఞ్ఞాతకవిఞ్ఞత్తియా దుక్కటం. తావకాలికం పన వట్టతీతి తావకాలికం కత్వా యాచితుం వట్టతి. సకకమ్మం న యాచితబ్బాతి పాణాతిపాతసిక్ఖాపదరక్ఖణత్థం వుత్తం. ‘‘హత్థకమ్మం దేథా’’తి అనియమేత్వాపి న యాచితబ్బా. ఏవం యాచితా హి తే ‘‘సాధు, భన్తే’’తి భిక్ఖుం ఉయ్యోజేత్వా మిగేపి మారేత్వా ఆహరేయ్యుం. నియమేత్వా పన ‘‘విహారే కిఞ్చి కత్తబ్బం అత్థి, తత్థ హత్థకమ్మం దేథా’’తి యాచితబ్బా. ‘‘కుటి నామ ఉల్లిత్తా వా హోతి, అవలిత్తా వా ఉల్లిత్తావలిత్తా వా’’తి (పారా. ౩౪౫) పదభాజనే వుత్తత్తా ‘‘కుటిన్తి ఉల్లిత్తాదీసు అఞ్ఞతర’’న్తి వుత్తం. తత్థ ఉద్ధం ముఖం లిత్తా ఉల్లిత్తా. అన్తో లిమ్పన్తా హి ఏవం లిమ్పన్తి. అధో ముఖం లిత్తా అవలిత్తా. బహి లిమ్పన్తా హి ఏవం లిమ్పన్తి. తేనాహ ‘‘తత్థ ఉల్లిత్తా నామా’’తిఆది. పిట్ఠసఙ్ఘాటోతి ద్వారబాహా. ‘‘సుధాయ వా మత్తికాయ వా’’తి ఏతేన ఠపేత్వా ఇమే ద్వే లేపే అవసేసో భస్మాగోమయాదిభేదో అలేపోతి దస్సేతి.

యస్మా పన సఞ్ఞాచికాయ కుటిం కరోన్తేనాపి ఇధ వుత్తనయేనేవ పటిపజ్జితబ్బం, తస్మా ‘‘సయం వా కరోన్తేన ఆణత్తియా వా కారాపేన్తేనా’’తి వుత్తం. ఏత్థ చ ‘‘సయం వా కరోన్తేనా’’తి ఇమినా సామత్థియతో లబ్భమానమత్థమాహ, న తు పదత్థతో. ‘‘ఆణత్తియా వా కారాపేన్తేనా’’తి (పారా. అట్ఠ. ౨.౩౪౮-౩౪౯) పన పదత్థతో. ఏవఞ్చ కత్వా యది పన ‘‘కరోన్తేన వా కారాపేన్తేన వా’’తి వదేయ్య, బ్యఞ్జనం విలోమితం భవేయ్య. న హి కారాపేన్తో కరోన్తో నామ హోతీతి ఏదిసీ చోదనా అనవకాసాతి దట్ఠబ్బం. నత్థి సామీ పతి ఏతిస్సాతి అసామికా, తం అసామికం, అనిస్సరన్తి అత్థో. అనిస్సరతా చేత్థ కారాపనేనాతి ఆహ ‘‘కారేతా దాయకేన విరహిత’’న్తి. ఉద్దేసోతి ఉద్దిసితబ్బో.

తత్రాతి సామిస్మిం భుమ్మవచనన్తి ఆహ ‘‘తస్సా కుటియా’’తి. దీఘసోతి నిస్సక్కవచనన్తి ఆహ ‘‘దీఘతో’’తి. బహికుట్టేతి కుట్టస్స బహి, థుసేన మిస్సకో పిణ్డో థుసపిణ్డో, తస్స పరియన్తో థుసపిణ్డపరియన్తో, తేన, థుసమిస్సకమత్తికాపిణ్డపరియన్తేనాతి వుత్తం హోతి. థుసపిణ్డస్సూపరి సేతకమ్మం పన అబ్బోహారికం. అబ్భన్తరే భవో అబ్భన్తరిమో, తేన. యత్థాతి యస్సం కుటియం. పమాణయుత్తోతి పకతివిదత్థియా నవవిదత్థిపమాణో. ‘‘తిరియం సత్తన్తరా’’తి (పారా. ౩౪౮) ఉక్కంసతో పమాణస్స వుత్తత్తా ‘‘హేట్ఠిమకోటియా చతుహత్థవిత్థారా న హోతీ’’తి వుత్తం.

సోధేత్వాతి సమతలసీమమణ్డలసదిసం కత్వా. పదభాజనే వుత్తనయేన సఙ్ఘం తిక్ఖత్తుం యాచిత్వాతి ‘‘సఙ్ఘం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా వుడ్ఢానం భిక్ఖూనం పాదే వన్దిత్వా ఉక్కుటికం నిసీదిత్వా అఞ్జలిం పగ్గహేత్వా ఏవమస్స వచనీయో ‘అహం, భన్తే, సఞ్ఞాచికాయ కుటిం కత్తుకామో అసామికం అత్తుద్దేసం, సోహం, భన్తే, సఙ్ఘం కుటివత్థుఓలోకనం యాచామీ’’’తి (పారా. ౩౪౯) పదభాజనే వుత్తనయేన తిక్ఖత్తుం యాచిత్వా. సఙ్ఘేన వా సమ్మతాతి పదభాజనియం (పారా. ౩౫౦) వుత్తేన ఞత్తిదుతియకమ్మేన, అపలోకనకమ్మవసేన వా సఙ్ఘేన సమ్మతా. వత్థూతి కుటివత్థు. అనారమ్భన్తి అనుపద్దవం. పరితో కమతి గచ్ఛతి ఏత్థాతి పరిక్కమనం, తేన సహ వత్తతీతి సపరిక్కమనం, సఉపచారన్తి అత్థో. తేనాహ ‘‘తేహి భిక్ఖూహీ’’తిఆది.

కిపిల్లికాదీనన్తి ఏత్థ కిపిల్లికా (పారా. అట్ఠ. ౨.౩౫౩) నామ రత్తకాళపిఙ్గలాదిభేదా యా కాచి, తా ఆది యేసం తాని కిపిల్లికాదీని, తేసం. ఆదిసద్దేన ఉపచికాదీనం సఙ్గహణం. ఆసయోతి నిబద్ధవసనట్ఠానం, సో ఆది యేసం తే ఆసయాదయో, తేహి. ఆదిసద్దేన చేత్థ నిస్సితస్స గహణం. సోళసహి ఉపద్దవేహీతి ‘‘కిపిల్లికానం వా ఆసయో హోతి, ఉపచికానం వా ఉన్దూరానం వా అహీనం వా విచ్ఛికానం వా సతపదీనం వా హత్థీనం వా అస్సానం వా సీహానం వా బ్యగ్ఘానం వా దీపీనం వా అచ్ఛానం వా తరచ్ఛానం వా యేసం కేసఞ్చి తిరచ్ఛానగతానం పాణానం వా ఆసయో హోతి, పుబ్బణ్ణనిస్సితం వా హోతి, అపరణ్ణఅబ్భాఘాతఆఘాతనసుసానఉయ్యానరాజవత్థుహత్థిసాలాఅస్ససాలాబన్ధనాగారపానాగారసూనరచ్ఛాచచ్చరసభాసంసరణనిస్సితం వా హోతీ’’తి (పారా. ౩౫౩) ఏవం వుత్తేహి సోళసహి ఉపద్దవేహి. తత్థ చ అబ్భాఘాతం (పారా. అట్ఠ. ౨.౩౫౩) నామ కారణాఘరం. ఆఘాతనం నామ ధమ్మగన్ధికా. సుసానన్తి మహాసుసానం. సంసరణం నామ అనిబ్బిజ్ఝగమనీయో గతపచ్చాగతమగ్గో.

ఆవిజ్ఝితుం సక్కుణేయ్యతాయాతి ఛిన్నతటాదీనమభావతో అనుపరియాయితుం సక్కుణేయ్యతాయ. తేన భిక్ఖునాతి కుటికారకేన భిక్ఖునా. యాచితేహీతి ‘‘ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా వుడ్ఢానం భిక్ఖూనం పాదే వన్దిత్వా ఉక్కుటికం నిసీదిత్వా అఞ్జలిం పగ్గహేత్వా ఏవమస్స వచనీయో ‘అహం, భన్తే, సఞ్ఞాచికాయ కుటిం కత్తుకామో అసామికం అత్తుద్దేసం, సోహం, భన్తే, సఙ్ఘం కుటివత్థుదేసనం యాచామీ’’’తి (పారా. ౩౫౧) తిక్ఖత్తుం యాచితేహి. ఞత్తిదుతియేన కమ్మేనాతి –

‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో, అయం ఇత్థన్నామో భిక్ఖు సఞ్ఞాచికాయ కుటిం కత్తుకామో అసామికం అత్తుద్దేసం, సో సఙ్ఘం కుటివత్థుదేసనం యాచతి. యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, సఙ్ఘో ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో కుటివత్థుం దేసేయ్య. ఏసా ఞత్తి. సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో, అయం ఇత్థన్నామో భిక్ఖు సఞ్ఞాచికాయ కుటిం కత్తుకామో అసామికం అత్తుద్దేసం, సో సఙ్ఘం కుటివత్థుదేసనం యాచతి. సఙ్ఘో ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో కుటివత్థుం దేసేతి, యస్సాయస్మతో ఖమతి ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో కుటివత్థుస్స దేసనా, సో తుణ్హస్స. యస్స నక్ఖమతి, సో భాసేయ్య. దేసితం సఙ్ఘేన ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో కుటివత్థు, ఖమతి సఙ్ఘస్స, తస్మా తుణ్హీ, ఏవమేతం ధారయామీ’’తి –

ఏవం పదభాజనే వుత్తేన ఞత్తిదుతియేన కమ్మేన. ఆళవికా నామ ఆళవిరట్ఠే జాతా దారకా, తే పబ్బజితకాలేపి ‘‘ఆళవికా’’త్వేవ పఞ్ఞాయింసు. తే సన్ధాయ వుత్తం ఆళవికే భిక్ఖూ’’తి. లేపే ఘటితేతి (పారా. అట్ఠ. ౨.౩౫౩) అన్తోలేపే వా అన్తోలేపేన సద్ధిం భిత్తిఞ్చ ఛదనఞ్చ ఏకాబద్ధం కత్వా ఘటితే, బహిలేపే వా బహిలేపేన సద్ధిం ఘటితే. ద్వే చ దుక్కటాని సారమ్భఅపరిక్కమనవసేన. ఉభయవిపన్నాతి ఉభయేహి దేసనాపమాణేహి విపన్నా విరహితా ఉభయవిపన్నా, అదేసితవత్థుకా పమాణాతిక్కన్తాతి అత్థో. తస్మిన్తి ద్వారబన్ధే వా వాతపానే వా. లేపో న ఘటియతీతి పుబ్బే దిన్నలేపో ద్వారబన్ధేన వా వాతపానేన వా సద్ధిం న ఘటియతి, ఏకాబద్ధం హుత్వా న తిట్ఠతీతి వుత్తం హోతి. తన్తి ద్వారబన్ధం వా వాతపానం వా పరామసతి. పఠమమేవాతి లేపకిచ్చస్స నిట్ఠితత్తా ద్వారబన్ధవాతపానానం ఠపనతో పుబ్బేయేవ, లేపస్స నిట్ఠితక్ఖణేయేవాతి అధిప్పాయో. ‘‘భిక్ఖు కుటిం కరోతి దేసితవత్థుకం పమాణికం సారమ్భం సపరిక్కమనం, ఆపత్తి దుక్కటస్స. భిక్ఖు కుటిం కరోతి దేసితవత్థుకం పమాణికం అనారమ్భం అపరిక్కమనం, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి (పారా. ౩౫౫) పదభాజనియం వుత్తత్తా ‘‘కేవలం సారమ్భాయా’’తిఆది వుత్తం. విప్పకతన్తి అనిట్ఠితం. అఞ్ఞస్స దదతో చాతి అఞ్ఞస్స పుగ్గలస్స వా సఙ్ఘస్స వా దదతో చ. గుహా నామ ఇట్ఠకగుహా వా సిలాగుహా వా దారుగుహా వా భూమిగుహా వా. తిణకుటి నామ సత్తభూమికోపి పాసాదో తిణచ్ఛదనో ‘‘తిణకుటికా’’తి వుచ్చతి. అఞ్ఞస్సాతి ఆచరియస్స వా ఉపజ్ఝాయస్స వా సఙ్ఘస్స వా. వాసాగారం ఠపేత్వాతి (పారా. అట్ఠ. ౨.౩౬౪) అత్తనో వసనత్థాయ వాసాగారం ఠపేత్వా. ఉపోసథాగారాదీసూతి ఏత్థ ఆదిసద్దేన జన్తాఘరభోజనసాలాఅగ్గిసాలానం గహణం. హేట్ఠిమపమాణసమ్భవోతి చతుహత్థవిత్థిణ్ణతా. అదేసాపేత్వా కరోతోతి వత్థుం అదేసాపేత్వా పమాణాతిక్కన్తం, పమాణయుత్తం వా కరోతో. ఏత్థ చ వత్థునో అదేసాపనం అకిరియా. కుటికరణం కిరియా.

కుటికారసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.