౩. దుట్ఠుల్లవాచాసిక్ఖాపదవణ్ణనా

దుట్ఠుల్లవాచస్సాదరాగవసేనాతి దుట్ఠుల్లా వాచా దుట్ఠుల్లవాచా, తాయ అస్సాదచేతనా దుట్ఠుల్లవాచస్సాదో, తేన సమ్పయుత్తరాగవసేన. ఏత్థాధిప్పేతం మాతుగామం దస్సేతుం ‘‘మాతుగామ’’న్తిఆదిమాహ. దుట్ఠుల్లాదుట్ఠుల్లసంలక్ఖణసమత్థన్తి అసద్ధమ్మసద్ధమ్మప్పటిసంయుత్తం కథం జానితుం సమత్థం. యా పన మహల్లికాపి బాలా ఏళమూగా, అయం ఇధానధిప్పేతా. వణ్ణో నామ ద్వే మగ్గే ఉద్దిస్స ‘‘ఇత్థిలక్ఖణేన సుభలక్ఖణేన సమన్నాగతాసీ’’తిఆదినా (పారా. అట్ఠ. ౨.౨౮౫) థోమనా. అవణ్ణో నామ ద్వే మగ్గే ఉద్దిస్స వుత్తవిపరియాయేన గరహనా, ‘‘ఇత్థిలక్ఖణేన సుభలక్ఖణేన అసమన్నాగతాసీ’’తిఆదీహి ఖుంసనాతి వుత్తం హోతి. యాచనా నామ ‘‘దేహి మే, అరహసి మే దాతు’’న్తి (పారా. ౨౮౫) వచనం. ఆయాచనా నామ ‘‘కదా తే మాతా పసీదిస్సతి, కదా తే పితా పసీదిస్సతి, కదా తే దేవతాయో పసీదిస్సన్తి, కదా తే సుఖణో సులయో సుముహుత్తో భవిస్సతి, కదా తే మేథునం ధమ్మం లభిస్సామీ’’తి (పారా. ౨౮౫) వచనం. పుచ్ఛనం నామ ‘‘కథం త్వం సామికస్స దేసి, కథం జారస్స దేసీ’’తి (పారా. ౨౮౫) వచనం. పటిపుచ్ఛనం నామ ‘‘ఏవం కిర త్వం సామికస్స దేతి, ఏవం జారస్స దేసీ’’తి (పారా. ౨౮౫) వచనం. ఆచిక్ఖనం నామ పుట్ఠస్స ‘‘ఏవం దేహి, ఏవం దేన్తా సామికస్స పియా భవిస్ససి, మనాపా చా’’తి (పారా. ౨౮౫) భణనం. అనుసాసనం నామ అపుట్ఠస్స ‘‘ఏవం దేహి, ఏవం దేన్తా సామికస్స పియా భవిస్ససి, మనాపా చా’’తి (పారా. ౨౮౫) భవనం. అక్కోసనం (పారా. ౨౮౫) నామ ‘‘అనిమిత్తాసి, నిమిత్తమత్తాసి, అలోహితాసి, ధువలోహితాసి, ధువచోళాసి, పగ్ఘరన్తీసి, సిఖరణీసి, ఇత్థిపణ్డకాసి, వేపురిసికాసి, సమ్భిన్నాసి, ఉభతోబ్యఞ్జనకాసీ’’తి (పారా. ౨౮౫) వచనం. యస్మా మేథునుపసంహితాయ వాచాయ అధికం దుట్ఠుల్లం నామ నత్థి, తస్మా ‘‘మేథునుపసంహితాహీ’’తి ఇదం దుట్ఠుల్లవాచాయ సిఖాపత్తలక్ఖణదస్సనన్తి వుత్తం, న పన మేథునుపసంహితాయేవ దుట్ఠుల్లవాచత్తా. సిఖరణీసీతి (పారా. అట్ఠ. ౨.౨౮౫) బహినిక్ఖన్తఆణిమంసా. సమ్భిన్నాసీతి సమ్భిన్నవచ్చమగ్గపస్సావమగ్గా. ఉభతోబ్యఞ్జనకాసీతి పురిసనిమిత్తేన, ఇత్థినిమిత్తేన చాతి ఉభతోబ్యఞ్జనేహి సమన్నాగతా.

ఏత్థ చ వణ్ణభణనే తావ ‘‘ఇత్థిలక్ఖణేన సుభలక్ఖణేన సమన్నాగతాసీ’’తి వదతి, న తావ సీసం ఏతి. ‘‘తవ వచ్చమగ్గో చ పస్సావమగ్గో చ సుభో సుభసణ్ఠానో దస్సనీయో, ఈదిసేన నామ ఇత్థిలక్ఖణేన సుభలక్ఖణేన సమన్నాగతాసీ’’తి వదతి, సీసం ఏతి, సఙ్ఘాదిసేసో హోతీతి అత్థో.

అవణ్ణభణనే పన ‘‘అనిమిత్తాసీ’’తిఆదీహి ఏకాదసహి పదేహి అవణ్ణే అఘటితే సీసం న ఏతి, ఘటితేపి తేసు ‘‘సిఖరణీసి సమ్భిన్నాసి ఉభతోబ్యఞ్జనకాసీ’’తి ఇమేహి తీహి ఘటితేయేవ సఙ్ఘాదిసేసో.

యాచనాయపి ‘‘దేహి మే’’తి ఏత్తకేనేవ సీసం న ఏతి, ‘‘మేథునం ధమ్మం దేహీ’’తి ఏవం మేథునధమ్మేన ఘటితే ఏవ సఙ్ఘాదిసేసో.

‘‘కదా తే మాతా పసీదిస్సతీ’’తిఆదీసు ఆయాచనవచనేసుపి ఏత్తకేనేవ సీసం న ఏతి, ‘‘కదా తే మాతా పసీదిస్సతి, కదా తే మేథునం ధమ్మం లభిస్సామీ’’తి వా ‘‘తవ మాతరి పసన్నాయ వా మేథునం ధమ్మం లభిస్సామీ’’తిఆదినా పన నయేన మేథునధమ్మేన ఘటితేయేవ సఙ్ఘాదిసేసో.

‘‘కథం త్వం సామికస్స దేసీ’’తిఆదీసు (పారా. ౨౮౫) పుచ్ఛావచనేసుపి ‘‘మేథునం ధమ్మ’’న్తి వుత్తేయేవ సఙ్ఘాదిసేసో. ‘‘ఏవం కిర త్వం సామికస్స దేసీ’’తి (పారా. ౨౮౫) పటిపుచ్ఛావచనేసుపి ఏసేవ నయో.

ఆచిక్ఖనాయ చ ‘‘ఏవం దేహీ’’తి, ‘‘ఏవం దదమానా’’తి వుత్తేపి సీసం న ఏతి, ‘‘మేథునం ధమ్మం ఏవం దేహి, ఏవం ఉపనేహి, ఏవం మేథునం ధమ్మం దదమానా ఉపనయమానా సామికస్స పియా హోతీ’’తిఆదినా పన నయేన మేథునధమ్మేన ఘటితేయేవ సఙ్ఘాదిసేసో. అనుసాసనివచనేసుపి ఏసేవ నయో.

అక్కోసవచనేసు పన ఏకాదససు ‘‘సిఖరణీసి సమ్భిన్నాసి ఉభతోబ్యఞ్జనకాసీ’’తి ఇమాని తీణియేవ పదాని సుద్ధాని సీసం ఏన్తి, ఇతి ఇమాని చ తీణి, పురిమాని చ వచ్చమగ్గపస్సావమగ్గమేథునధమ్మపదాని తీణీతి ఛ పదాని సుద్ధాని ఆపత్తికరాని, సేసాని ‘‘అనిమిత్తాసీ’’తిఆదీని అనిమిత్తే ‘‘మేథునం ధమ్మం మే దేహీ’’తి వా ‘‘అనిమిత్తాసి, మేథునం ధమ్మం మే దేహీ’’తి వా ఆదినా నయేన మేథునధమ్మేన ఘటితానేవ ఆపత్తికరాని హోన్తీతి వేదితబ్బాని.

అధక్ఖకన్తి అక్ఖకతో పట్ఠాయ అధో. ఉబ్భజాణుమణ్డలన్తి జాణుమణ్డలతో పట్ఠాయ ఉద్ధం. ఉబ్భక్ఖకన్తి అక్ఖకతో పట్ఠాయ ఉద్ధం. అధోజాణుమణ్డలన్తి జాణుమణ్డలతో పట్ఠాయ అధో. అక్ఖకం, పన జాణుమణ్డలఞ్చ ఏత్థేవ దుక్కటఖేత్తే సఙ్గహం గచ్ఛతి భిక్ఖునియా కాయసంసగ్గే వియ. న హి బుద్ధా గరుకాపత్తిం సావసేసం పఞ్ఞాపేన్తీతి. కాయప్పటిబద్ధన్తి వత్థం వా పుప్ఫం వా ఆభరణం వా.

అత్థధమ్మఅనుసాసనిపురేక్ఖారానన్తి (పారా. అట్ఠ. ౨.౨౮౭) ఏత్థ ‘‘అనిమిత్తా’’తిఆదీనం పదానం అత్థం కథేన్తో, అట్ఠకథం వా సజ్ఝాయం కరోన్తో అత్థపురేక్ఖారో నామ, పాళిం వాచేన్తో, సజ్ఝాయం వా కరోన్తో ధమ్మపురేక్ఖారో నామ, ‘‘ఇదానిపి అనిమిత్తాసి, ఉభతోబ్యఞ్జనకాసి, అప్పమాదం దాని కరేయ్యాసి, యథా ఆయతిమ్పి ఏవరూపా మా హోహిసీ’’తి భణన్తో అనుసాసనిపురేక్ఖారో నామ. ఇతి అత్థఞ్చ ధమ్మఞ్చ అనుసాసనిఞ్చ పురక్ఖిత్వా భణన్తానం అనాపత్తి. యో పన భిక్ఖునీనం పాళిం వాచేన్తో పకతివాచనామగ్గం పహాయ హసన్తో హసన్తో ‘‘సిఖరణీసి, సమ్భిన్నాసి, ఉభతోబ్యఞ్జనకాసీ’’తి పునప్పునం భణతి, తస్స ఆపత్తియేవ. ఇధ ఆదికమ్మికో ఉదాయిత్థేరో, తస్స అనాపత్తి ఆదికమ్మికస్స. నను ‘‘సిఖరణీ’’తిఆదీహి అక్కోసన్తస్స పటిఘచిత్తం ఉప్పజ్జతీతి దుక్ఖవేదనాయపి భవితబ్బం, అథ కస్మా ద్వివేదనన్తి? నాయం దోసో. రాగవసేన హి అయం ఆపత్తి, న పటిఘవసేన, తస్మా రాగవసేనేవ పవత్తో అక్కోసో ఇధాధిప్పేతో, న పటిఘవసేనాపీతి.

దుట్ఠుల్లవాచాసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.