౧౦. సఙ్ఘభేదసిక్ఖాపదవణ్ణనా

సహితస్సాతి కాయచిత్తేహి ఏకీభూతస్స. తేనాహ ‘‘చిత్తేన చ సరీరేన చ అవియుత్తస్సాతి అత్థో’’తి. అస్సాతి ‘‘సమగ్గస్సా’’తి పదస్స. సమానసంవాసకోతి సమానో ఏకూపోసథాదిభేదో సంవాసో అస్సాతి సమానసంవాసకో, లద్ధినానాసంవాసకేన వా కమ్మనానాసంవాసకేన వా విరహితో. కాయసామగ్గిదానతోతి కాయేన, కాయస్స వా సామగ్గియా సహితభావస్స దానతో, తేసు తేసు సఙ్ఘకమ్మేసు హత్థపాసూపగమనతోతి వుత్తం హోతి. కథం నామాయం భిజ్జేయ్యాతి అయం సఙ్ఘో కేన ను ఖో ఉపాయేన వగ్గో భవేయ్య. వాయామేయ్యాతి ఉస్సాహం కరేయ్య, పక్ఖం పరియేసేయ్య, గణం బన్ధేయ్యాతి వుత్తం హోతి. అత్తనో ఫలం కరోతీతి కరణం, యం కిఞ్చి కారణం, అధికం కరణన్తి అధికరణం, విసేసకారణం, విసేసకారణఞ్చ సఙ్ఘభేదస్సాతి వుత్తం ‘‘భేదనస్సా’’తిఆది. భేదకరవత్థువసేన అట్ఠారసవిధన్తి –

‘‘ఇధుపాలి భిక్ఖూ అధమ్మం ‘ధమ్మో’తి దీపేన్తి, ధమ్మం ‘అధమ్మో’తి దీపేన్తి. అవినయం ‘వినయో’తి దీపేన్తి, వినయం ‘అవినయో’తి దీపేన్తి. అభాసితం అలపితం తథాగతేన ‘భాసితం లపితం తథాగతేనా’తి దీపేన్తి, భాసితం లపితం తథాగతేన ‘అభాసితం అలపితం తథాగతేనా’తి దీపేన్తి. అనాచిణ్ణం తథాగతేన ‘ఆచిణ్ణం తథాగతేనా’తి దీపేన్తి, ఆచిణ్ణం తథాగతేన ‘అనాచిణ్ణం తథాగతేనా’తి దీపేన్తి. అపఞ్ఞత్తం తథాగతేన ‘పఞ్ఞత్తం తథాగతేనా’తి దీపేన్తి, పఞ్ఞత్తం తథాగతేన ‘అపఞ్ఞత్తం తథాగతేనా’తి దీపేన్తి. అనాపత్తిం ‘ఆపత్తీ’తి దీపేన్తి, ఆపత్తిం ‘అనాపత్తీ’తి దీపేన్తి. లహుకం ఆపత్తిం ‘గరుకా ఆపత్తీ’తి దీపేన్తి, గరుకం ఆపత్తిం ‘లహుకా ఆపత్తీ’తి దీపేన్తి. సావసేసం ఆపత్తిం ‘అనవసేసా ఆపత్తీ’తి దీపేన్తి, అనవసేసం ఆపత్తిం ‘సావసేసా ఆపత్తీ’తి దీపేన్తి. దుట్ఠుల్లం ఆపత్తిం ‘అదుట్ఠుల్లా ఆపత్తీ’తి దీపేన్తి, అదుట్ఠుల్లం ఆపత్తిం ‘దుట్ఠుల్లా ఆపత్తీ’తి దీపేన్తీ’’తి (చూళవ. ౩౫౨) –

ఏవం కమ్మక్ఖన్ధకే వుత్తానం అట్ఠారసన్నం భేదకరణానం వసేన అట్ఠారసవిధం. కారణఞ్హి తదాయత్తవుత్తితాయ ఫలం ఏత్థ వసతీతి ‘‘వత్థూ’’తి వుచ్చతి. హోన్తి చేత్థ –

‘‘ధమ్మవినయభాసితా-చిణ్ణపఞ్ఞత్తికా దుకా;

ఆపత్తిలహుదుట్ఠుల్ల-సావసేసదుకాని చ.

‘‘ఏతానట్ఠారస ‘భేద-కరవత్థూ’తి వుచ్చరే;

విపల్లాసగహితాని, వాదమూలూపనిస్సయా’’తి.

పగ్గయ్హాతి పగ్గహితం అబ్భుస్సితం పాకటం కత్వా. తిట్ఠేయ్యాతి యథాసమాదిన్నం, యథాపగ్గహితమేవ చ కత్వా అచ్ఛేయ్య. యస్మా పన ఏవం పగ్గణ్హతా, తిట్ఠతా చ తం దీపితఞ్చేవ అవినిస్సట్ఠఞ్చ హోతి, తస్మా ‘‘దీపేయ్య చేవ నప్పటినిస్సజ్జేయ్య చా’’తి వుత్తం. కీవ దూరే సుత్వా గన్త్వా అవదన్తానం దుక్కటన్తి ఆహ ‘‘సబ్బన్తిమేన పరిచ్ఛేదేనా’’తిఆది. పి-సద్దో చేత్థ అట్ఠానప్పయుత్తో, తస్స ‘‘అడ్ఢయోజనమత్త’’న్తి ఇమినా సమ్బన్ధో వేదితబ్బో. తత్థ ‘‘అడ్ఢయోజనమత్త’’న్తి ఇమినా ఏకవిహారే వత్తబ్బమేవ నత్థీతి దీపేతి. ‘‘గన్త్వా’’తి ఇమినా దూతం వా పణ్ణం వా పేసేత్వా వదతోపి ఆపత్తిమోక్ఖో నత్థి, సయమేవ పన గన్త్వా ‘‘గరుకో ఖో, ఆవుసో, సఙ్ఘభేదో, మా సఙ్ఘభేదాయ పరక్కమీ’’తి (పారా. అట్ఠ. ౨.౪౧౧) నివారేతబ్బోతి దీపేతి.

సమాగచ్ఛతూతి ఏకీభవతు. ఏకీభావో చ సమానలద్ధివసేన హోతీతి ఆహ ‘‘ఏకలద్ధికో హోతూ’’తి. ఏకా లద్ధి గహణం అస్సాతి ఏకలద్ధికో, ఏకదిట్ఠికోతి అత్థో. అఞ్ఞమఞ్ఞసమ్పత్తియాతి అఞ్ఞమఞ్ఞస్స సమానదిట్ఠిచిత్తతాసఙ్ఖాతాయ సమ్పత్తియా. ‘‘అఞ్ఞమఞ్ఞస్స గుణలాభాదికాయ సమ్పత్తియా’’తి కేచి. అసమగ్గో హి విసుం పాతిమోక్ఖం ఉద్దిసతి, బహిసీమాయం వా అనుపరివేణియం వాతి న ఏకుద్దేసో. తేనాహ ‘‘ఏకతో పవత్తపాతిమోక్ఖుద్దేసోతి అత్థో’’తి. అప్పటినిస్సజ్జతో దుక్కటన్తి విసుం విసుం వదన్తానం గణనాయ దుక్కటం. సమనుభాసనకమ్మం కాతబ్బన్తి యావతతియం సమనుభాసనకమ్మం కాతబ్బం, ‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో, అయం ఇత్థన్నామో భిక్ఖు సమగ్గస్స సఙ్ఘస్స భేదాయ పరక్కమతీ’’తిఆదినా (పారా. ౪౧౩) పదభాజనే వుత్తాహి ఞత్తిచతుత్థాహి తీహి సమనుభాసనకమ్మవాచాహి కమ్మం కాతబ్బన్తి వుత్తం హోతి. ‘‘భేదాయ పరక్కమేయ్యా’’తి విసుం వుత్తత్తా భేదనసంవత్తనికస్స అధికరణస్స సమాదాయ పగ్గణ్హనతో పుబ్బేపి పక్ఖపరియేసనాదివసేన సఙ్ఘభేదాయ పరక్కమన్తస్స సమనుభాసనకమ్మం కాతబ్బన్తి వేదితబ్బం. పటినిస్సజ్జన్తస్స అనాపత్తిభావతో ‘‘సోత్థిభావో తస్స భిక్ఖునో’’తి వుత్తం.

కిఞ్చాపి భిక్ఖునీ సఙ్ఘం న భిన్దతి, అపిచ ఖో భేదాయ పరక్కమతీతి ‘‘సాధారణపఞ్ఞత్తీ’’తి వుత్తం. సఙ్ఘాదిసేసం అజ్ఝాపజ్జన్తస్స ఞత్తియా దుక్కటం, ద్వీహి కమ్మవాచాహి థుల్లచ్చయా చ పటిప్పస్సమ్భన్తీతి ఆహ ‘‘సమనుభాసనకమ్మే’’తిఆది. తఞ్చ దుక్కటం తే చ థుల్లచ్చయా పటిప్పస్సమ్భన్తీతి యఞ్చ ఞత్తిపరియోసానే దుక్కటం ఆపన్నో, యే చ ద్వీహి కమ్మవాచాహి థుల్లచ్చయే, తా తిస్సోపి ఆపత్తియో లిఙ్గపరివత్తేన అసాధారణాపత్తియో వియ పటిప్పస్సమ్భన్తి. సచే పనస్స ఞత్తిపరియోసానే లజ్జిధమ్మో ఓక్కమతి, సంవరో ఉప్పజ్జతి, తం పటినిస్సజ్జతి, ఞత్తియా దుక్కటం దేసేత్వా ముచ్చతి. అథ తం న పటినిస్సజ్జతి, భేదాయ పరక్కమతి చేవ భేదనసంవత్తనికం అధికరణం సమాదాయ పగ్గయ్హ తిట్ఠతి చ, ఞత్తిదుక్కటం పటిప్పస్సమ్భతి, పఠమకమ్మవాచాయ థుల్లచ్చయే పతిట్ఠాతి. ఏస నయో ఇతరకమ్మవాచాయమ్పి. అసమనుభాసియమానస్స అప్పటినిస్సజ్జన్తస్సాపి సఙ్ఘాదిసేసేన అనాపత్తి. పటినిస్సజ్జన్తస్సాపి ఞత్తితో పుబ్బే వా ఞత్తిక్ఖణే వా ఞత్తిపరియోసానే వా పఠమాయ వా అనుస్సావనాయ దుతియాయ వా తతియాయ వా యావ య్య-కారం న సమ్పాపుణాతి, తావ పటినిస్సజ్జన్తస్స సఙ్ఘాదిసేసేన అనాపత్తి. తేనాహ ‘‘అసమనుభాసియమానస్స చా’’తిఆది.

ఏత్థ పన (పారా. అట్ఠ. ౨.౪౧౬) ‘‘దేవదత్తో సమగ్గస్స సఙ్ఘస్స భేదాయ పరక్కమి, తస్మిం వత్థుస్మి’’న్తి (పరి. ౧౭) పరివారే ఆగతత్తా దేవదత్తో ఆదికమ్మికో, సో చ ఖో సఙ్ఘభేదాయ పరక్కమనస్సేవ, న అప్పటినిస్సజ్జనస్స. న హి తస్స తం కమ్మం కతం. కథమిదం జానితబ్బన్తి చే? సుత్తతో. తథా హి ‘‘అరిట్ఠో భిక్ఖు గద్ధబాధిపుబ్బో పాపికాయ దిట్ఠియా యావతతియం సమనుభాసనాయ న పటినిస్సజ్జి, తస్మిం వత్థుస్మి’’న్తి పరివారే ఆగతత్తా అరిట్ఠస్స కమ్మం కతన్తి పఞ్ఞాయతి, న తథా దేవదత్తస్స. అథాపిస్స కతేన భవితబ్బన్తి కోచి అత్తనో రుచిమత్తేన వదేయ్య, తథాపి అప్పటినిస్సజ్జనే ఆదికమ్మికస్స అనాపత్తి నామ నత్థి. న హి పఞ్ఞత్తం సిక్ఖాపదం వీతిక్కమన్తస్స అఞ్ఞత్ర ఓదిస్స అనుఞ్ఞాతతో అనాపత్తి నామ దిస్సతి. యమ్పి అరిట్ఠసిక్ఖాపదస్స పదభాజనే అనాపత్తియం ‘‘ఆదికమ్మికస్సా’’తి పోత్థకేసు లిఖితం, తం పమాదలిఖితం, పమాదలిఖితభావో చ తస్స ‘‘పఠమం అరిట్ఠో భిక్ఖు చోదేతబ్బో, చోదేత్వా సారేతబ్బో, సారేత్వా ఆపత్తిం ఆరోపేతబ్బో’’తి (చూళవ. ౬౫) ఏవం కమ్మక్ఖన్ధకే ఆపత్తిరోపనతో వేదితబ్బో.

ఇధ భేదాయ పరక్కమనే ఆదికమ్మికస్స దేవదత్తస్స యస్మా తం కమ్మం న కతం (పారా. అట్ఠ. ౨.౪౧౬), తస్మాస్స ఆపత్తియేవ న జాతా. సిక్ఖాపదం పన తం ఆరబ్భ పఞ్ఞత్తన్తి కత్వా ‘‘ఆదికమ్మికో’’తి వుత్తో. ఇతి ఆపత్తియా అభావతోయేవస్స అనాపత్తి వుత్తా. సా పనేసా కిఞ్చాపి ‘‘అసమనుభాసియమానస్సా’’తి ఇమినావ సిద్ధా. యస్మా పన అసమనుభాసియమానో నామ యస్స కేవలం సమనుభాసనం న కరోన్తి, సో వుచ్చతి, న ఆదికమ్మికో. అయఞ్చ దేవదత్తో ఆదికమ్మికోయేవ. తస్మా ‘‘ఆదికమ్మికస్సా’’తి (పారా. ౪౧౬) వుత్తం. ఏతేనేవ ఉపాయేన ఠపేత్వా అరిట్ఠసిక్ఖాపదం సబ్బసమనుభాసనాసు వినిచ్ఛయో వేదితబ్బో. కాయవాచాచిత్తతో సముట్ఠానతో సమనుభాసనసముట్ఠానం. ‘‘పటినిస్సజ్జామీ’’తి కాయవికారం వా వచీభేదం వా అకరోన్తస్సేవ పన ఆపజ్జనతో అకిరియం. ‘‘నప్పటినిస్సజ్జామీ’’తి సఞ్ఞాయ అభావేన ముచ్చనతో సఞ్ఞావిమోక్ఖం. ‘‘నప్పటినిస్సజ్జామీ’’తి జాననచిత్తేనేవ సచిత్తకం.

సఙ్ఘభేదసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.