౯. ఛత్తుపాహనవగ్గో
౧-౨. ఛత్తుపాహనాదిసిక్ఖాపదవణ్ణనా
వుత్తలక్ఖణం ఛత్తన్తి ‘‘ఛత్తం నామ తీణి ఛత్తాని – సేతచ్ఛత్తం, కిలఞ్జచ్ఛత్తం, పణ్ణచ్ఛత్తం మణ్డలబద్ధం, సలాకబద్ధ’’న్తి (పాచి. ౧౧౮౧) ఏవం పదభాజనే వుత్తలక్ఖణం ఛత్తం. తాదిసం ఠానం పత్వాతి గచ్ఛకద్దమాదీసు తం తం ఠానం పత్వా.
ఛత్తస్సేవాతి కద్దమాదీని పత్వా ఉపాహనా ఓముఞ్చిత్వా ఛత్తస్సేవ ధారణం. ఉపాహనానంయేవ వాతి గచ్ఛాదీని దిస్వా ఛత్తం అపనామేత్వా ఉపాహనానంయేవ ధారణం.
దుతియం ఉత్తానత్థమేవ.
ఛత్తుపాహనాదిసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౩-౫. సఙ్ఘాణిఆదిసిక్ఖాపదవణ్ణనా
సఙ్ఘాణిన్తి కటియం అనుభవితబ్బం ఆభరణం. తేనాహ ‘‘యం కిఞ్చి కటూపగ’’న్తి.
చతుత్థపఞ్చమాని ఉత్తానత్థానేవ.
సఙ్ఘాణిఆదిసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౬. వాసితకసిక్ఖాపదవణ్ణనా
గన్ధవాసితకేనాతి గన్ధపరిభావితేన.
వాసితకసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౭-౧౦. భిక్ఖునిఉమ్మద్దాపనాదిసిక్ఖాపదవణ్ణనా
గిలానాయాతి (పాచి. అట్ఠ. ౧౨౦౮) అన్తమసో మగ్గగమనపరిస్సమేనాపి ఆబాధికాయ. ఆపదాసూతి చోరభయాదినా సరీరకమ్పనాదీసు.
అట్ఠమనవమదసమేసు కిఞ్చి వత్తబ్బం నత్థి.
భిక్ఖునిఉమ్మద్దాపనాదిసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౧౧. అనాపుచ్ఛాసిక్ఖాపదవణ్ణనా
ఉపచారం సన్ధాయాతి సమన్తా ద్వాదసహత్థూపచారం సన్ధాయ.
అనాపుచ్ఛాసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౧౨. పఞ్హాపుచ్ఛనసిక్ఖాపదవణ్ణనా
అనోదిస్సాతి ‘‘అముకస్మిం నామ ఠానే పుచ్ఛామీ’’తి ఏవం అనియమేత్వా కేవలం ‘‘పుచ్ఛితబ్బం అత్థి, పుచ్ఛామి, అయ్యా’’తి ఏవం వత్వా.
పఞ్హాపుచ్ఛనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౧౩. అసంకచ్చికసిక్ఖాపదవణ్ణనా
పరిక్ఖిత్తస్స గామస్స పరిక్ఖేపం, అపరిక్ఖిత్తస్స ఉపచారం అతిక్కమన్తియా వా ఓక్కమన్తియా వాతి ఏత్థ పరిక్ఖిత్తస్స గామస్స పరిక్ఖేపం అతిక్కమన్తియా వా అపరిక్ఖిత్తస్స గామస్స ఉపచారం ఓక్కమన్తియా వాతి యథాక్కమం సమ్బన్ధో వేదితబ్బో. ఆపదాసూతి మహగ్ఘం సంకచ్చికం పారుపిత్వా గచ్ఛన్తియా ఉపద్దవో ఉప్పజ్జతి, ఏవరూపాసు ఆపదాసు.
అసంకచ్చికసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
ఛత్తుపాహనవగ్గో నవమో.
ఇతి కఙ్ఖావితరణియా పాతిమోక్ఖవణ్ణనాయ
వినయత్థమఞ్జూసాయం లీనత్థప్పకాసనియం
భిక్ఖునిపాతిమోక్ఖే పాచిత్తియవణ్ణనా నిట్ఠితా.
అసాధారణసముట్ఠానవణ్ణనా
అచిత్తకానీతి (సారత్థ. టీ. పాచిత్తియ ౩.౧౨౧౪) ‘‘నచ్చ’’న్తిఆదినా అజానిత్వా దస్సనాదిం కరోన్తియా ఆపత్తిసమ్భవతో వత్థుఅజాననచిత్తేన అచిత్తకాని. లోకవజ్జానీతి ‘‘నచ్చ’’న్తిఆదినా జానిత్వా దస్సనాదిం కరోన్తియా అకుసలేనేవ ఆపజ్జనతో లోకవజ్జాని. తేనాహ ‘‘అయం పనేత్థ అధిప్పాయో’’తిఆది సచిత్తకానీతి ‘‘చోరీ’’తిఆదినా వత్థుం జానిత్వా కరణేయేవ ఆపత్తిసమ్భవతో సచిత్తకాని. ఉపసమ్పదాదీనం ఏకన్తాకుసలచిత్తేనేవ అకత్తబ్బత్తా పణ్ణత్తివజ్జాని. ‘‘ఇధ సచిత్తకాచిత్తకతా పణ్ణత్తిజాననాజాననతాయ అగ్గహేట్ఠా వత్థుజాననాజాననతాయ గహేతబ్బ’’న్తి వదన్తి.
అసాధారణసముట్ఠానవణ్ణనా నిట్ఠితా.