౯. కమ్మప్పటిబాహనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

నవమే ధమ్మికానం కమ్మానన్తి ధమ్మేన వినయేన సత్థుసాసనేన కతానం అపలోకనకమ్మం ఞత్తికమ్మం ఞత్తిదుతియకమ్మం ఞత్తిచతుత్థకమ్మన్తి ఇమేసం చతున్నం కమ్మానం. తత్రాయం సఙ్ఖేపతో కమ్మవినిచ్ఛయో – తత్ర అపలోకనకమ్మం నామ సమగ్గస్స సఙ్ఘస్స అనుమతియా తం తం వత్థుం కిత్తేత్వా ‘‘రుచ్చతి సఙ్ఘస్సా’’తి తిక్ఖత్తుం సావేత్వా కత్తబ్బం కమ్మం వుచ్చతి. సమగ్గస్సేవ పన సఙ్ఘస్స అనుమతియా ఏకాయ ఞత్తియా కత్తబ్బం కమ్మం ఞత్తికమ్మం నామ. ఏకాయ ఞత్తియా చేవ అనుస్సావనాయ చ కత్తబ్బం కమ్మం ఞత్తిదుతియకమ్మం నామ. ఏకాయ పన ఞత్తియా తీహి చ అనుస్సావనాహి కత్తబ్బం కమ్మం ఞత్తిచతుత్థకమ్మం నామ.

తేసు అపలోకనకమ్మం (పరి. ౪౯౬; పరి. అట్ఠ. ౪౯౫-౪౯౬) పఞ్చ ఠానాని గచ్ఛతి ఓసారణం నిస్సారణం భణ్డుకమ్మం బ్రహ్మదణ్డం కమ్మలక్ఖణన్తి. తత్థ కణ్టకసామణేరస్స నాసనా వియ నిస్సారణా, తాదిసంయేవ సమ్మావత్తన్తం దిస్వా పవేసనా ‘ఓసారణా’తి వేదితబ్బా. పబ్బజ్జాపేక్ఖస్స కేసచ్ఛేదనాపుచ్ఛనం భణ్డుకమ్మం (మహావ. ౯౮) నామ. ముఖరస్స భిక్ఖునో భిక్ఖూ దురుత్తవచనేహి ఘట్టేన్తస్స ‘‘ఇత్థన్నామో భిక్ఖు ముఖరో భిక్ఖూ దురుత్తవచనేహి ఘట్టేన్తో విహరతి, సో భిక్ఖు యం ఇచ్ఛేయ్య, తం వదేయ్య, భిక్ఖూహి ఇత్థన్నామో భిక్ఖు నేవ వత్తబ్బో, న ఓవాదానుసాసనిం కత్తబ్బో, న ఓవదితబ్బో’’తి ‘‘సఙ్ఘం, భన్తే, పుచ్ఛామి ‘ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో బ్రహ్మదణ్డస్స దానం రుచ్చతి సఙ్ఘస్సా’తి, దుతియమ్పి పుచ్ఛామి, తతియమ్పి పుచ్ఛామి ‘ఇత్థన్నామస్స, భన్తే, భిక్ఖునో బ్రహ్మదణ్డస్స దానం రుచ్చతి సఙ్ఘస్సా’’’తి ఏవం కత్తబ్బం కమ్మం బ్రహ్మదణ్డం (చూళవ. ౪౪౫) నామ. యం పన భగవతా భిక్ఖునీనం ఊరుం వివరిత్వా దస్సనాదివత్థూసు ‘‘అవన్దియో సో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు భిక్ఖునిసఙ్ఘేన కాతబ్బో’’తి (చూళవ. ౪౧౧) ఏవం అవన్దియకమ్మం అనుఞ్ఞాతం, యం భిక్ఖునీహి ‘‘అయ్యే, అసుకో నామ అయ్యో భిక్ఖునీనం అప్పసాదనీయం దస్సేతి, ఏతస్స అయ్యస్స అవన్దియకరణం ‘రుచ్చతి భిక్ఖునిసఙ్ఘస్సా’’’తి ఏవం ఉపస్సయే నిసిన్నాహేవ భిక్ఖునీహి కత్తబ్బం, ఏవరూపం కమ్మం యస్మా తస్స కమ్మంయేవ లక్ఖణం న ఓసారణాదీని, తస్మా కమ్మలక్ఖణన్తి వుచ్చతి. ఇదఞ్చ కమ్మలక్ఖణం నామ భిక్ఖునిమూలకం పఞ్ఞత్తం, అపిచ భిక్ఖూనమ్పి లబ్భతి, తస్మా భిక్ఖూహిపి అచ్ఛిన్నచీవరకాదీనం చీవరాదీని వా దేన్తేహి, పరిభుఞ్జితబ్బాని అపనేతబ్బానిపి వత్థూని పరిభుఞ్జన్తేహి వా, అపనేన్తేహి వా, తథారూపం వా ధమ్మికం కతికం కరోన్తేహి తిక్ఖత్తుం సావేత్వా అపలోకనకమ్మం కాతబ్బం, సబ్బఞ్హేతం కమ్మలక్ఖణమేవ పవిసతి, ఇతి అపలోకనకమ్మం పఞ్చ ఠానాని గచ్ఛతి.

ఞత్తికమ్మం పన నవ ఠానాని గచ్ఛతి ఓసారణం నిస్సారణం ఉపోసథం పవారణం సమ్ముతిం దానం పటిగ్గహం పచ్చుక్కడ్ఢనం కమ్మలక్ఖణన్తి. తత్థ ‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో, ఇత్థన్నామో ఇత్థన్నామస్స ఆయస్మతో ఉపసమ్పదాపేక్ఖో, అనుసిట్ఠో సో మయా, యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, ఇత్థన్నామో ఆగచ్ఛేయ్య, ‘ఆగచ్ఛాహీ’తి వత్తబ్బో’’తి (మహావ. ౧౨౬) ఏవం ఉపసమ్పదాపేక్ఖస్స ఓసారణా ఓసారణా నామ. ‘‘సుణన్తు మే ఆయస్మన్తా, అయం ఇత్థన్నామో భిక్ఖు ధమ్మకథికో, ఇమస్స నేవ సుత్తం ఆగచ్ఛతి, నో సుత్తవిభఙ్గో, సో అత్థం అసల్లక్ఖేత్వా బ్యఞ్జనచ్ఛాయాయ అత్థం పటిబాహతి, యదాయస్మన్తానం పత్తకల్లం, ఇత్థన్నామం భిక్ఖుం వుట్ఠాపేత్వా అవసేసా ఇమం అధికరణం వూపసమేయ్యామా’’తి ఏవం ఉబ్భాహికవినిచ్ఛయే (చూళవ. ౨౩౩) ధమ్మకథికస్స భిక్ఖునో నిస్సారణా నిస్సారణా నామ. ‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో, అజ్జుపోసథో…పే… ఉపోసథం కరేయ్యా’’తి ఏవం ఉపోసథకమ్మవసేన ఠపితా ఞత్తి ఉపోసథో నామ. ‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో, అజ్జ పవారణా పన్నరసీ, యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, సఙ్ఘో పవారేయ్యా’’తి (మహావ. ౨౧౦) ఏవం పవారణాకమ్మవసేన ఠపితా ఞత్తి పవారణా నామ. ‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో, ఇత్థన్నామో ఇత్థన్నామస్స ఉపసమ్పదాపేక్ఖో, యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, అహం ఇత్థన్నామం అనుసాసేయ్య’’న్తి, ‘‘యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, ఇత్థన్నామో ఇత్థన్నామం అనుసాసేయ్యా’’తి (మహావ. ౧౨౬) ఏవం అత్తానం వా పరం వా సమ్మన్నితుం ఠపితా ఞత్తి సమ్ముతి నామ. ‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో, ఇమం చీవరం ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో నిస్సగ్గియం సఙ్ఘస్స నిస్సట్ఠం, యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, సఙ్ఘో ఇమం చీవరం ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో దదేయ్యా’’తి (పారా. ౪౬౪) ఏవం నిస్సట్ఠచీవరపత్తాదీనం దానం దానం నామ. ‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో, అయం ఇత్థన్నామో భిక్ఖు ఆపత్తిం సరతి వివరతి ఉత్తానిం కరోతి దేసేతి, యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, అహం ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో ఆపత్తిం పటిగ్గణ్హేయ్య’’న్తి, తేన వత్తబ్బో ‘పస్ససీ’తి, ‘ఆమ, పస్సామీ’తి, ‘‘ఆయతిం సంవరేయ్యాసీ’’తి (చూళవ. ౨౩౯) ఏవం ఆపత్తిప్పటిగ్గహో పటిగ్గహో నామ. ‘‘సుణన్తు మే ఆయస్మన్తా ఆవాసికా, యదాయస్మన్తానం పత్తకల్లం, ఇదాని ఉపోసథం కరేయ్యామ, పాతిమోక్ఖం ఉద్దిసేయ్యామ, ఆగమే కాలే పవారేయ్యామా’’తి (మహావ. ౨౪౦) ఏవం కతప్పవారణప్పచ్చుక్కడ్ఢనా పచ్చుక్కడ్ఢనా నామ. తిణవత్తారకసమథే (చూళవ. ౨౧౨) సబ్బసఙ్గాహికఞత్తి, ఏకేకస్మిం పక్ఖే ఏకేకా ఞత్తి చాతి తిస్సోపి ఞత్తియో కమ్మలక్ఖణం నామ. ఇతి ఞత్తికమ్మం నవ ఠానాని గచ్ఛతి.

ఞత్తిదుతియకమ్మం సత్త ఠానాని గచ్ఛతి ఓసారణం నిస్సారణం సమ్ముతిం దానం ఉద్ధారం దేసనం కమ్మలక్ఖణన్తి. తత్థ భిక్ఖూనం అలాభాయ పరిసక్కనాదికేహి అట్ఠహి అఙ్గేహి సమన్నాగతస్స ఉపాసకస్స సఙ్ఘేన అసమ్భోగకరణత్థం పత్తనిక్కుజ్జనవసేన నిస్సారణా నిస్సారణా నామ. తస్సేవ సమ్మావత్తన్తస్స పత్తుక్కుజ్జనవసేన ఓసారణా చ వేదితబ్బా, సా ఖుద్దకక్ఖన్ధకే వడ్ఢలిచ్ఛవివత్థుస్మిం (చూళవ. ౨౬౫-౨౬౬) వుత్తా. సీమాసమ్ముతి తిచీవరేన అవిప్పవాససమ్ముతిసన్థతసమ్ముతిభత్తుద్దేసకసేనాసనగ్గాహాపకభణ్డాగారికచీవరప్పటిగ్గాహకయాగుభాజకఫలభాజకఖజ్జభాజకఅప్పమత్తకవిస్సజ్జకసాటియగ్గాహపకపత్తగ్గాహాపకఆరామికపేసకసామణేరపేసకసమ్ముతీతి ఏతాసం సమ్ముతీనం వసేన సమ్ముతి వేదితబ్బా. కథినచీవరమతకచీవరదానవసేన దానం వేదితబ్బం. కథినుద్ధారవసేన ఉద్ధారో వేదితబ్బో. కుటివత్థువిహారవత్థుదేసనావసేన దేసనా వేదితబ్బా. యా పన తిణవత్థారకసమథే (చూళవ. ౨౧౨ ఆదయో) ఏకస్మిం పక్ఖే ఏకా, ఏకస్మిం పక్ఖే ఏకాతి ద్వే ఞత్తిదుతియకమ్మవాచా వుత్తా, యా చ మోహారోపనాదీసు కమ్మవాచా (పాచి. ౪౪౬) వుత్తా, తాసం వసేన కమ్మలక్ఖణం వేదితబ్బం, ఇతి ఞత్తిదుతియకమ్మం సత్త ఠానాని గచ్ఛతి.

ఞత్తిచతుత్థకమ్మమ్పి సత్తేవ ఠానాని గచ్ఛతి ఓసారణం నిస్సారణం సమ్ముతిం దానం నిగ్గహం సమనుభాసనం కమ్మలక్ఖణన్తి. తత్థ తజ్జనీయకమ్మాదీనం (చూళవ. ౧ ఆదయో) సత్తన్నం కమ్మానం వసేన నిస్సారణా, తేసంయేవ కమ్మానం పటిప్పస్సమ్భనవసేన ఓసారణా చ వేదితబ్బా, భిక్ఖునోవాదకసమ్ముతివసేన (పాచి. ౧౪౬-౧౪౭) సమ్ముతి, పరివాసదాన(చఊళవ. ౧౦౨) మానత్తదానవసేన (చూళవ. ౧౦౫) దానం, మూలాయపటికస్సనవసేన (చూళవ. ౧౧౦) నిగ్గహో, ఉక్ఖిత్తానువత్తికా, అట్ఠ యావతతియకా, అరిట్ఠో (పాచి. ౪౧౭), చణ్డకాళీ (పాచి. ౭౦౯) చాతి ఇమే తే యావతతియకాతి ఇమాసం ఏకాదసన్నం సమనుభాసనానం వసేన సమనుభాసనా, ఉపసమ్పదాకమ్మఅబ్భానకమ్మవసేన కమ్మలక్ఖణం వేదితబ్బం. ఇతి ఞత్తిచతుత్థకమ్మం సత్త ఠానాని గచ్ఛతి.

ఇమేసు పన చతూసు కమ్మేసు అపలోకనకమ్మం అపలోకేత్వావ కాతబ్బం, ఞత్తికమ్మాదివసేన న కాతబ్బం. ఞత్తికమ్మమ్పి ఏకం ఞత్తిం ఠపేత్వావ కాతబ్బం, అపలోకనకమ్మాదివసేన న కాతబ్బం. ఞత్తిదుతియకమ్మం పన అపలోకేత్వా కాతబ్బమ్పి అత్థి అకాతబ్బమ్పి, తత్థ సీమాసమ్ముతి సీమాసమూహననం (మహావ. ౧౩౯-౧౪౦, ౧౪౪ ఆదయో) కథినచీవరదానం కథినుద్ధారో కుటివత్థుదేసనా విహారవత్థుదేసనాతి ఇమాని ఛ కమ్మాని గరుకాని అపలోకేత్వా కాతుం న వట్టన్తి, ఞత్తిదుతియకమ్మవాచం సావేత్వావ కాతబ్బాని. అవసేసా తేరస సమ్ముతియో సేనాసనగ్గాహాపకమతకచీవరదానసమ్ముతియో చాతి ఏతాని లహుకమ్మాని అపలోకేత్వాపి కాతుం వట్టన్తి, ఞత్తికమ్మాదివసేన పన న కాతబ్బానేవ. ఞత్తిచతుత్థకమ్మమ్పి సకలక్ఖణేనేవ కాతబ్బం, న సేసకమ్మవసేన. ఏవం అత్తనో అత్తనో లక్ఖణేనేవ వత్థుఞత్తిఅనుస్సావనాసీమాపరిసాసమ్పత్తియా కతాని ఏతాని కమ్మాని ధమ్మేన వినయేన సత్థుసాసనేన కతత్తా ధమ్మో ఏతేసు అత్థీతి ధమ్మికాని నామ హోన్తి, ఇతి ఏతేసం ధమ్మికానం కమ్మానం ఛన్దం దత్వా పచ్ఛా ఖీయనధమ్మం ఆపజ్జన్తస్స వాచాయ వాచాయ పాచిత్తియం.

సావత్థియం ఛబ్బగ్గియే ఆరబ్భ ఖీయనధమ్మాపజ్జనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, సాధారణపఞ్ఞత్తి, అనాణత్తికం, ధమ్మకమ్మే వేమతికస్స, అధమ్మకమ్మే ధమ్మకమ్మసఞ్ఞినో, వేమతికస్స చ దుక్కటం. అధమ్మకమ్మసఞ్ఞిస్స, ‘‘అధమ్మేన వా వగ్గేన వా నకమ్మారహస్స వా కమ్మం కరోన్తీ’’తి ఞత్వా ఖీయన్తస్స, ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి. ధమ్మకమ్మతా, ధమ్మకమ్మసఞ్ఞితా, ఛన్దం దత్వా ఖీయనన్తి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని అదిన్నాదానసదిసానేవ, ఇదం పన దుక్ఖవేదనన్తి.

కమ్మప్పటిబాహనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.