౮. సహధమ్మికవగ్గో

౧. సహధమ్మికసిక్ఖాపదవణ్ణనా

సహధమ్మికవగ్గస్స పఠమే సహధమ్మికం వుచ్చమానోతి ఇమస్సత్థో దుబ్బచసిక్ఖాపదే వుత్తో. ఏతస్మిం సిక్ఖాపదేతి ఏతస్మిం సిక్ఖాపదే యం వుత్తం, తం న తావ సిక్ఖిస్సామీతి అత్థో. పాచిత్తియన్తి ఏత్థ పన అనాదరియభయా లేసేన ఏవం వదన్తస్స వాచాయ వాచాయ పాచిత్తియం వేదితబ్బం. సిక్ఖమానేనాతి ఓవాదం సిరసా సమ్పటిచ్ఛిత్వా సిక్ఖితుకామేనేవ హుత్వా. అఞ్ఞాతబ్బన్తి ఆజానితబ్బం. పరిపుచ్ఛితబ్బన్తి ‘‘ఇమస్స కో అత్థో’’తి పరిపుచ్ఛితబ్బం. పరిపఞ్హితబ్బన్తి చిన్తేతబ్బం తులయితబ్బం.

కోసమ్బియం ఛన్నత్థేరం ఆరబ్భ ఏవం భణనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, సాధారణపఞ్ఞత్తి, అనాణత్తికం, తికపాచిత్తియం, అనుపసమ్పన్నే తికదుక్కటం, ఉభోహిపి ‘‘ఇదం న సల్లేఖాయా’’తిఆదినా (పాచి. ౪౩౬) నయేనేవ అప్పఞ్ఞత్తేన వుచ్చమానస్సాపి ఏవం వదతో దుక్కటమేవ. ‘‘జానిస్సామి సిక్ఖిస్సామీ’’తి భణన్తస్స, ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి. ఉపసమ్పన్నస్స పఞ్ఞత్తేన వచనం, అసిక్ఖితుకామతాయ ఏవం వచనన్తి ఇమానేత్థ ద్వే అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని అదిన్నాదానసదిసాని, ఇదం పన దుక్ఖవేదనన్తి.

సహధమ్మికసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౨. విలేఖనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

దుతియే ఉద్దిస్సమానేతి ఆచరియేన అన్తేవాసికస్స వుచ్చమానే వా సజ్ఝాయవసేన పరివత్తియమానే వా. ఖుద్దానుఖుద్దకేహీతి ఖుద్దకేహి చ అనుఖుద్దకేహి చ. యావదేవాతి తేసం సంవత్తనమరియాదపరిచ్ఛేదవచనం. ఇదం వుత్తం హోతి – ఏతాని హి యే ఉద్దిసన్తి వా ఉద్దిసాపేన్తి వా సజ్ఝాయన్తి వా, తేసం తావ సంవత్తన్తి, యావ ‘‘కప్పతి ను ఖో, న కప్పతి ను ఖో’’తి కుక్కుచ్చవిప్పటిసారో, విహేసా, విచికిచ్ఛా మనోవిలేఖా చ ఉప్పజ్జన్తియేవ. అథ వా యావదేవాతి అతిసయవవత్థాపనం. తస్స ‘సంవత్తన్తీ’తిఇమినా సమ్బన్ధో, కుక్కుచ్చాయ విహేసాయ విలేఖాయ అతివియ సంవత్తన్తియేవాతి వుత్తం హోతి. సిక్ఖాపదవివణ్ణకేతి ఏవం సిక్ఖాపదానం వివణ్ణకే గరహణే పాచిత్తియం హోతీతి అత్థో.

సావత్థియం ఛబ్బగ్గియే ఆరబ్భ వినయవివణ్ణనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, సాధారణపఞ్ఞత్తి, అనాణత్తికం, తికపాచిత్తియం, అనుపసమ్పన్నస్స వివణ్ణనే తికదుక్కటం, ఉభిన్నమ్పి అఞ్ఞధమ్మవివణ్ణనే దుక్కటమేవ. న వివణ్ణేతుకామస్స, ‘‘ఇఙ్ఘ తావ సుత్తన్తే వా గాథాయో వా అభిధమ్మం వా పరియాపుణస్సు, పచ్ఛాపి వినయం పరియాపుణిస్ససీ’’తి భణతో, ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి. గరహితుకామతా చ, ఉపసమ్పన్నస్స సన్తికే సిక్ఖాపదవివణ్ణనఞ్చాతి ఇమానేత్థ ద్వే అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని అదిన్నాదానసదిసాని, ఇదం పన దుక్ఖవేదనన్తి.

విలేఖనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౩. మోహనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

తతియే అన్వడ్ఢమాసన్తి అనుపటిపాటియా అద్ధమాసే అద్ధమాసే. ఉద్దిస్సమానేతి ఉపోసథవసేన ఉద్దిసియమానే. యఞ్చ తత్థ ఆపత్తిం ఆపన్నోతి యం సో అనాచారం ఆచరిత్వా అఞ్ఞాణకేన ఆపన్నభావం జానాపేతుకామో ఏవమాహ, తస్మిం అనాచారే యం ఆపత్తిం ఆపన్నో. తఞ్చ యథాధమ్మో కారేతబ్బోతి అఞ్ఞాణకేన ఆపన్నత్తా మోక్ఖో నత్థి, యథా పన ధమ్మో చ వినయో చ ఠితో, తథా తం ఆపత్తిం కారేతబ్బో, దేసనాగామినియా దేసాపేతబ్బో, వుట్ఠానగామినియా వుట్ఠాపేతబ్బోతి అత్థో. ఉత్తరి చస్స మోహో ఆరోపేతబ్బోతి యథాధమ్మకరణతో చ ఉత్తరి ‘‘తస్స తే, ఆవుసో’’తిఆదివచనేహి నిన్దిత్వా తస్స పుగ్గలస్స ఞత్తిదుతియకమ్మేన మోహో ఆరోపేతబ్బో. ఇదం తస్మిం మోహనకే పాచిత్తియన్తి యో ఏవం ఆరోపితే మోహే పున మోహేతి, తస్మిం మోహనకే పుగ్గలే ఇదం పాచిత్తియం వేదితబ్బం, న అనారోపితే మోహేతి అత్థో.

సావత్థియం ఛబ్బగ్గియే ఆరబ్భ మోహనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, సాధారణపఞ్ఞత్తి, అనాణత్తికం, తికపాచిత్తియం, అధమ్మకమ్మే తికదుక్కటం, అనారోపితే మోహే దుక్కటమేవ. యేన న విత్థారేన సుతం, ఊనకద్వత్తిక్ఖత్తుం వా విత్థారేన సుతం, యే చ న మోహేతుకామా తేసం, ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి. మోహారోపనం, మోహేతుకామతా, వుత్తనయేన సుతభావో, మోహనన్తి ఇమానేత్థ చత్తారి అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని అదిన్నాదానసదిసాని, ఇదం పన దుక్ఖవేదనన్తి.

మోహనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౪. పహారసిక్ఖాపదవణ్ణనా

చతుత్థే పహారం దదేయ్యాతి ఏత్థ పహరితుకామతాయ పహారే దిన్నే సచేపి మరతి, పాచిత్తియమేవ.

సావత్థియం ఛబ్బగ్గియే ఆరబ్భ పహారదానవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, సాధారణపఞ్ఞత్తి, అనాణత్తికం, తికపాచిత్తియం, అనుపసమ్పన్నే తికదుక్కటం, విరూపకరణాధిప్పాయేన పన ఉపసమ్పన్నస్సపి కణ్ణాదిచ్ఛేదనే దుక్కటమేవ. కేనచి విహేఠియమానస్స పన మోక్ఖాధిప్పాయస్స, ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి. కుపితతా, న మోక్ఖాధిప్పాయతా, ఉపసమ్పన్నస్స పహారదానన్తి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని పఠమపారాజికసదిసాని, ఇదం పన దుక్ఖవేదనన్తి.

పహారసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౫. తలసత్తికసిక్ఖాపదవణ్ణనా

పఞ్చమే తలసత్తికం ఉగ్గిరేయ్యాతి పహారదానాకారం దస్సేన్తో కాయం వా కాయప్పటిబద్ధం వా ఉచ్చారేయ్య. ఏత్థ చ ఉగ్గిరణపచ్చయా పాచిత్తియం. సచే పన ఉగ్గిరిత్వా విరద్ధో పహారం దేతి, న పహరితుకామతాయ దిన్నత్తా దుక్కటమేవ, తేన పహారేన హత్థాదీసు యంకిఞ్చి భిజ్జతి, దుక్కటమేవ. సేసమేత్థ సబ్బం పురిమసిక్ఖాపదే వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బన్తి.

తలసత్తికసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౬. అమూలకసిక్ఖాపదవణ్ణనా

ఛట్ఠే అమూలకేనాతి దిట్ఠాదిమూలవిరహితేన. అనుద్ధంసేయ్యాతి చోదేయ్య వా చోదాపేయ్య వా. పాచిత్తియన్తి సచే చుదితకో తఙ్ఖణఞ్ఞేవ ‘‘చోదేతి మ’’న్తి జానాతి, చోదకస్స పాచిత్తియం.

సావత్థియం ఛబ్బగ్గియే ఆరబ్భ అమూలకేన సఙ్ఘాదిసేసేన అనుద్ధంసనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, సాధారణపఞ్ఞత్తి, సాణత్తికం, తికపాచిత్తియం, ఆచారవిపత్తియా వా దిట్ఠివిపత్తియా వా అనుద్ధంసనే దుక్కటం, అనుపసమ్పన్నే తికదుక్కటం. తథాసఞ్ఞిస్స, ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి. ఉపసమ్పన్నతా, సఙ్ఘాదిసేసస్స అమూలకతా, అనుద్ధంసనా, తఙ్ఖణవిజాననాతి ఇమానేత్థ చత్తారి అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని అదిన్నాదానసదిసాని, ఇదం పన దుక్ఖవేదనన్తి.

అమూలకసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౭. సఞ్చిచ్చసిక్ఖాపదవణ్ణనా

సత్తమే కుక్కుచ్చం ఉపదహేయ్యాతి ‘‘ఊనవీసతివస్సో త్వం మఞ్ఞే’’తిఆదీని (పాచి. ౪౬౬) భణన్తో ఉప్పాదేయ్య. ఏవం అఞ్ఞస్మిం ఉప్పాదనపచ్చయే అసతి సఞ్చిచ్చ ఉప్పాదేన్తస్స వాచాయ వాచాయ పాచిత్తియం.

సావత్థియం ఛబ్బగ్గియే ఆరబ్భ కుక్కుచ్చఉప్పాదనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, సాధారణపఞ్ఞత్తి, అనాణత్తికం, తికపాచిత్తియం, అనుపసమ్పన్నే తికదుక్కటం. నఉప్పాదేతుకామస్స, కేవలం హితేసితాయ తథా వదన్తస్స, ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి. ఉపసమ్పన్నతా, అఫాసుకామతా, కుక్కుచ్చుప్పాదనన్తి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని అనన్తరసదిసానేవాతి.

సఞ్చిచ్చసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౮. ఉపస్సుతిసిక్ఖాపదవణ్ణనా

అట్ఠమే వివాదాపన్నానన్తి భణ్డనకలహేహి వివడ్ఢితం వివాదాధికరణం ఆపన్నానం. ఉపస్సుతిన్తి సుతిసమీపం, యత్థ ఠత్వా సక్కా హోతి తేసం వచనం సోతుం, తత్థ తిట్ఠేయ్యాతి అత్థో. ‘‘తత్థ సోస్సామీ’’తి చోదేతుకామతాయ గచ్ఛతో పదే పదే దుక్కటం, తురితగమనేపి ఓహీయమానేపి ఏసేవ నయో. యత్థ పన ఠితో సుణాతి, తత్థ ఠితస్స పాచిత్తియం, అత్తనో ఠితోకాసం ఆగన్త్వా తేసు మన్తయమానేసుపి ఉక్కాసిత్వా, ‘‘అహం ఏత్థా’’తి వా వత్వా జానాపేతబ్బం, ఏవం అకరోన్తస్సాపి సవనే పాచిత్తియమేవ.

సావత్థియం ఛబ్బగ్గియే ఆరబ్భ ఉపస్సుతిట్ఠానవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, సాధారణపఞ్ఞత్తి, అనాణత్తికం, తికపాచిత్తియం, అనుపసమ్పన్నే తికదుక్కటం, ‘‘ఇమేసం సుత్వా ఓరమిస్సామి విరమిస్సామి వూపసమిస్సామి అత్తానం పరిమోచేస్సామీ’’తి (పాచి. ౪౭౩) గచ్ఛతో, ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి. ఉపసమ్పన్నతా, చోదనాధిప్పాయో, సవనన్తి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని. థేయ్యసత్థసముట్ఠానం ఇదం పన సియా కిరియం, సియా అకిరియం, సఞ్ఞావిమోక్ఖం, సచిత్తకం, లోకవజ్జం, కాయకమ్మం, వచీకమ్మం, అకుసలచిత్తం, దుక్ఖవేదనన్తి.

ఉపస్సుతిసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౯. కమ్మప్పటిబాహనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

నవమే ధమ్మికానం కమ్మానన్తి ధమ్మేన వినయేన సత్థుసాసనేన కతానం అపలోకనకమ్మం ఞత్తికమ్మం ఞత్తిదుతియకమ్మం ఞత్తిచతుత్థకమ్మన్తి ఇమేసం చతున్నం కమ్మానం. తత్రాయం సఙ్ఖేపతో కమ్మవినిచ్ఛయో – తత్ర అపలోకనకమ్మం నామ సమగ్గస్స సఙ్ఘస్స అనుమతియా తం తం వత్థుం కిత్తేత్వా ‘‘రుచ్చతి సఙ్ఘస్సా’’తి తిక్ఖత్తుం సావేత్వా కత్తబ్బం కమ్మం వుచ్చతి. సమగ్గస్సేవ పన సఙ్ఘస్స అనుమతియా ఏకాయ ఞత్తియా కత్తబ్బం కమ్మం ఞత్తికమ్మం నామ. ఏకాయ ఞత్తియా చేవ అనుస్సావనాయ చ కత్తబ్బం కమ్మం ఞత్తిదుతియకమ్మం నామ. ఏకాయ పన ఞత్తియా తీహి చ అనుస్సావనాహి కత్తబ్బం కమ్మం ఞత్తిచతుత్థకమ్మం నామ.

తేసు అపలోకనకమ్మం (పరి. ౪౯౬; పరి. అట్ఠ. ౪౯౫-౪౯౬) పఞ్చ ఠానాని గచ్ఛతి ఓసారణం నిస్సారణం భణ్డుకమ్మం బ్రహ్మదణ్డం కమ్మలక్ఖణన్తి. తత్థ కణ్టకసామణేరస్స నాసనా వియ నిస్సారణా, తాదిసంయేవ సమ్మావత్తన్తం దిస్వా పవేసనా ‘ఓసారణా’తి వేదితబ్బా. పబ్బజ్జాపేక్ఖస్స కేసచ్ఛేదనాపుచ్ఛనం భణ్డుకమ్మం (మహావ. ౯౮) నామ. ముఖరస్స భిక్ఖునో భిక్ఖూ దురుత్తవచనేహి ఘట్టేన్తస్స ‘‘ఇత్థన్నామో భిక్ఖు ముఖరో భిక్ఖూ దురుత్తవచనేహి ఘట్టేన్తో విహరతి, సో భిక్ఖు యం ఇచ్ఛేయ్య, తం వదేయ్య, భిక్ఖూహి ఇత్థన్నామో భిక్ఖు నేవ వత్తబ్బో, న ఓవాదానుసాసనిం కత్తబ్బో, న ఓవదితబ్బో’’తి ‘‘సఙ్ఘం, భన్తే, పుచ్ఛామి ‘ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో బ్రహ్మదణ్డస్స దానం రుచ్చతి సఙ్ఘస్సా’తి, దుతియమ్పి పుచ్ఛామి, తతియమ్పి పుచ్ఛామి ‘ఇత్థన్నామస్స, భన్తే, భిక్ఖునో బ్రహ్మదణ్డస్స దానం రుచ్చతి సఙ్ఘస్సా’’’తి ఏవం కత్తబ్బం కమ్మం బ్రహ్మదణ్డం (చూళవ. ౪౪౫) నామ. యం పన భగవతా భిక్ఖునీనం ఊరుం వివరిత్వా దస్సనాదివత్థూసు ‘‘అవన్దియో సో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు భిక్ఖునిసఙ్ఘేన కాతబ్బో’’తి (చూళవ. ౪౧౧) ఏవం అవన్దియకమ్మం అనుఞ్ఞాతం, యం భిక్ఖునీహి ‘‘అయ్యే, అసుకో నామ అయ్యో భిక్ఖునీనం అప్పసాదనీయం దస్సేతి, ఏతస్స అయ్యస్స అవన్దియకరణం ‘రుచ్చతి భిక్ఖునిసఙ్ఘస్సా’’’తి ఏవం ఉపస్సయే నిసిన్నాహేవ భిక్ఖునీహి కత్తబ్బం, ఏవరూపం కమ్మం యస్మా తస్స కమ్మంయేవ లక్ఖణం న ఓసారణాదీని, తస్మా కమ్మలక్ఖణన్తి వుచ్చతి. ఇదఞ్చ కమ్మలక్ఖణం నామ భిక్ఖునిమూలకం పఞ్ఞత్తం, అపిచ భిక్ఖూనమ్పి లబ్భతి, తస్మా భిక్ఖూహిపి అచ్ఛిన్నచీవరకాదీనం చీవరాదీని వా దేన్తేహి, పరిభుఞ్జితబ్బాని అపనేతబ్బానిపి వత్థూని పరిభుఞ్జన్తేహి వా, అపనేన్తేహి వా, తథారూపం వా ధమ్మికం కతికం కరోన్తేహి తిక్ఖత్తుం సావేత్వా అపలోకనకమ్మం కాతబ్బం, సబ్బఞ్హేతం కమ్మలక్ఖణమేవ పవిసతి, ఇతి అపలోకనకమ్మం పఞ్చ ఠానాని గచ్ఛతి.

ఞత్తికమ్మం పన నవ ఠానాని గచ్ఛతి ఓసారణం నిస్సారణం ఉపోసథం పవారణం సమ్ముతిం దానం పటిగ్గహం పచ్చుక్కడ్ఢనం కమ్మలక్ఖణన్తి. తత్థ ‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో, ఇత్థన్నామో ఇత్థన్నామస్స ఆయస్మతో ఉపసమ్పదాపేక్ఖో, అనుసిట్ఠో సో మయా, యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, ఇత్థన్నామో ఆగచ్ఛేయ్య, ‘ఆగచ్ఛాహీ’తి వత్తబ్బో’’తి (మహావ. ౧౨౬) ఏవం ఉపసమ్పదాపేక్ఖస్స ఓసారణా ఓసారణా నామ. ‘‘సుణన్తు మే ఆయస్మన్తా, అయం ఇత్థన్నామో భిక్ఖు ధమ్మకథికో, ఇమస్స నేవ సుత్తం ఆగచ్ఛతి, నో సుత్తవిభఙ్గో, సో అత్థం అసల్లక్ఖేత్వా బ్యఞ్జనచ్ఛాయాయ అత్థం పటిబాహతి, యదాయస్మన్తానం పత్తకల్లం, ఇత్థన్నామం భిక్ఖుం వుట్ఠాపేత్వా అవసేసా ఇమం అధికరణం వూపసమేయ్యామా’’తి ఏవం ఉబ్భాహికవినిచ్ఛయే (చూళవ. ౨౩౩) ధమ్మకథికస్స భిక్ఖునో నిస్సారణా నిస్సారణా నామ. ‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో, అజ్జుపోసథో…పే… ఉపోసథం కరేయ్యా’’తి ఏవం ఉపోసథకమ్మవసేన ఠపితా ఞత్తి ఉపోసథో నామ. ‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో, అజ్జ పవారణా పన్నరసీ, యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, సఙ్ఘో పవారేయ్యా’’తి (మహావ. ౨౧౦) ఏవం పవారణాకమ్మవసేన ఠపితా ఞత్తి పవారణా నామ. ‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో, ఇత్థన్నామో ఇత్థన్నామస్స ఉపసమ్పదాపేక్ఖో, యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, అహం ఇత్థన్నామం అనుసాసేయ్య’’న్తి, ‘‘యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, ఇత్థన్నామో ఇత్థన్నామం అనుసాసేయ్యా’’తి (మహావ. ౧౨౬) ఏవం అత్తానం వా పరం వా సమ్మన్నితుం ఠపితా ఞత్తి సమ్ముతి నామ. ‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో, ఇమం చీవరం ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో నిస్సగ్గియం సఙ్ఘస్స నిస్సట్ఠం, యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, సఙ్ఘో ఇమం చీవరం ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో దదేయ్యా’’తి (పారా. ౪౬౪) ఏవం నిస్సట్ఠచీవరపత్తాదీనం దానం దానం నామ. ‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో, అయం ఇత్థన్నామో భిక్ఖు ఆపత్తిం సరతి వివరతి ఉత్తానిం కరోతి దేసేతి, యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, అహం ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో ఆపత్తిం పటిగ్గణ్హేయ్య’’న్తి, తేన వత్తబ్బో ‘పస్ససీ’తి, ‘ఆమ, పస్సామీ’తి, ‘‘ఆయతిం సంవరేయ్యాసీ’’తి (చూళవ. ౨౩౯) ఏవం ఆపత్తిప్పటిగ్గహో పటిగ్గహో నామ. ‘‘సుణన్తు మే ఆయస్మన్తా ఆవాసికా, యదాయస్మన్తానం పత్తకల్లం, ఇదాని ఉపోసథం కరేయ్యామ, పాతిమోక్ఖం ఉద్దిసేయ్యామ, ఆగమే కాలే పవారేయ్యామా’’తి (మహావ. ౨౪౦) ఏవం కతప్పవారణప్పచ్చుక్కడ్ఢనా పచ్చుక్కడ్ఢనా నామ. తిణవత్తారకసమథే (చూళవ. ౨౧౨) సబ్బసఙ్గాహికఞత్తి, ఏకేకస్మిం పక్ఖే ఏకేకా ఞత్తి చాతి తిస్సోపి ఞత్తియో కమ్మలక్ఖణం నామ. ఇతి ఞత్తికమ్మం నవ ఠానాని గచ్ఛతి.

ఞత్తిదుతియకమ్మం సత్త ఠానాని గచ్ఛతి ఓసారణం నిస్సారణం సమ్ముతిం దానం ఉద్ధారం దేసనం కమ్మలక్ఖణన్తి. తత్థ భిక్ఖూనం అలాభాయ పరిసక్కనాదికేహి అట్ఠహి అఙ్గేహి సమన్నాగతస్స ఉపాసకస్స సఙ్ఘేన అసమ్భోగకరణత్థం పత్తనిక్కుజ్జనవసేన నిస్సారణా నిస్సారణా నామ. తస్సేవ సమ్మావత్తన్తస్స పత్తుక్కుజ్జనవసేన ఓసారణా చ వేదితబ్బా, సా ఖుద్దకక్ఖన్ధకే వడ్ఢలిచ్ఛవివత్థుస్మిం (చూళవ. ౨౬౫-౨౬౬) వుత్తా. సీమాసమ్ముతి తిచీవరేన అవిప్పవాససమ్ముతిసన్థతసమ్ముతిభత్తుద్దేసకసేనాసనగ్గాహాపకభణ్డాగారికచీవరప్పటిగ్గాహకయాగుభాజకఫలభాజకఖజ్జభాజకఅప్పమత్తకవిస్సజ్జకసాటియగ్గాహపకపత్తగ్గాహాపకఆరామికపేసకసామణేరపేసకసమ్ముతీతి ఏతాసం సమ్ముతీనం వసేన సమ్ముతి వేదితబ్బా. కథినచీవరమతకచీవరదానవసేన దానం వేదితబ్బం. కథినుద్ధారవసేన ఉద్ధారో వేదితబ్బో. కుటివత్థువిహారవత్థుదేసనావసేన దేసనా వేదితబ్బా. యా పన తిణవత్థారకసమథే (చూళవ. ౨౧౨ ఆదయో) ఏకస్మిం పక్ఖే ఏకా, ఏకస్మిం పక్ఖే ఏకాతి ద్వే ఞత్తిదుతియకమ్మవాచా వుత్తా, యా చ మోహారోపనాదీసు కమ్మవాచా (పాచి. ౪౪౬) వుత్తా, తాసం వసేన కమ్మలక్ఖణం వేదితబ్బం, ఇతి ఞత్తిదుతియకమ్మం సత్త ఠానాని గచ్ఛతి.

ఞత్తిచతుత్థకమ్మమ్పి సత్తేవ ఠానాని గచ్ఛతి ఓసారణం నిస్సారణం సమ్ముతిం దానం నిగ్గహం సమనుభాసనం కమ్మలక్ఖణన్తి. తత్థ తజ్జనీయకమ్మాదీనం (చూళవ. ౧ ఆదయో) సత్తన్నం కమ్మానం వసేన నిస్సారణా, తేసంయేవ కమ్మానం పటిప్పస్సమ్భనవసేన ఓసారణా చ వేదితబ్బా, భిక్ఖునోవాదకసమ్ముతివసేన (పాచి. ౧౪౬-౧౪౭) సమ్ముతి, పరివాసదాన(చఊళవ. ౧౦౨) మానత్తదానవసేన (చూళవ. ౧౦౫) దానం, మూలాయపటికస్సనవసేన (చూళవ. ౧౧౦) నిగ్గహో, ఉక్ఖిత్తానువత్తికా, అట్ఠ యావతతియకా, అరిట్ఠో (పాచి. ౪౧౭), చణ్డకాళీ (పాచి. ౭౦౯) చాతి ఇమే తే యావతతియకాతి ఇమాసం ఏకాదసన్నం సమనుభాసనానం వసేన సమనుభాసనా, ఉపసమ్పదాకమ్మఅబ్భానకమ్మవసేన కమ్మలక్ఖణం వేదితబ్బం. ఇతి ఞత్తిచతుత్థకమ్మం సత్త ఠానాని గచ్ఛతి.

ఇమేసు పన చతూసు కమ్మేసు అపలోకనకమ్మం అపలోకేత్వావ కాతబ్బం, ఞత్తికమ్మాదివసేన న కాతబ్బం. ఞత్తికమ్మమ్పి ఏకం ఞత్తిం ఠపేత్వావ కాతబ్బం, అపలోకనకమ్మాదివసేన న కాతబ్బం. ఞత్తిదుతియకమ్మం పన అపలోకేత్వా కాతబ్బమ్పి అత్థి అకాతబ్బమ్పి, తత్థ సీమాసమ్ముతి సీమాసమూహననం (మహావ. ౧౩౯-౧౪౦, ౧౪౪ ఆదయో) కథినచీవరదానం కథినుద్ధారో కుటివత్థుదేసనా విహారవత్థుదేసనాతి ఇమాని ఛ కమ్మాని గరుకాని అపలోకేత్వా కాతుం న వట్టన్తి, ఞత్తిదుతియకమ్మవాచం సావేత్వావ కాతబ్బాని. అవసేసా తేరస సమ్ముతియో సేనాసనగ్గాహాపకమతకచీవరదానసమ్ముతియో చాతి ఏతాని లహుకమ్మాని అపలోకేత్వాపి కాతుం వట్టన్తి, ఞత్తికమ్మాదివసేన పన న కాతబ్బానేవ. ఞత్తిచతుత్థకమ్మమ్పి సకలక్ఖణేనేవ కాతబ్బం, న సేసకమ్మవసేన. ఏవం అత్తనో అత్తనో లక్ఖణేనేవ వత్థుఞత్తిఅనుస్సావనాసీమాపరిసాసమ్పత్తియా కతాని ఏతాని కమ్మాని ధమ్మేన వినయేన సత్థుసాసనేన కతత్తా ధమ్మో ఏతేసు అత్థీతి ధమ్మికాని నామ హోన్తి, ఇతి ఏతేసం ధమ్మికానం కమ్మానం ఛన్దం దత్వా పచ్ఛా ఖీయనధమ్మం ఆపజ్జన్తస్స వాచాయ వాచాయ పాచిత్తియం.

సావత్థియం ఛబ్బగ్గియే ఆరబ్భ ఖీయనధమ్మాపజ్జనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, సాధారణపఞ్ఞత్తి, అనాణత్తికం, ధమ్మకమ్మే వేమతికస్స, అధమ్మకమ్మే ధమ్మకమ్మసఞ్ఞినో, వేమతికస్స చ దుక్కటం. అధమ్మకమ్మసఞ్ఞిస్స, ‘‘అధమ్మేన వా వగ్గేన వా నకమ్మారహస్స వా కమ్మం కరోన్తీ’’తి ఞత్వా ఖీయన్తస్స, ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి. ధమ్మకమ్మతా, ధమ్మకమ్మసఞ్ఞితా, ఛన్దం దత్వా ఖీయనన్తి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని అదిన్నాదానసదిసానేవ, ఇదం పన దుక్ఖవేదనన్తి.

కమ్మప్పటిబాహనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౧౦. ఛన్దంఅదత్వాగమనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

దసమే వినిచ్ఛయకథాయాతి యావ ఆరోచితం వత్థు అవినిచ్ఛికం, ఞత్తిం వా ఠపేత్వా కమ్మవాచా అనిట్ఠాపితా, తావ వినిచ్ఛయకథా వత్తమానా నామ హోతి. యో భిక్ఖు ఏతస్మిం అన్తరే కమ్మం కోపేతుకామతాయ పరిసాయ హత్థపాసం విజహతి, తస్స విజహనే దుక్కటం, విజహితే పాచిత్తియం.

సావత్థియం అఞ్ఞతరం భిక్ఖుం ఆరబ్భ ఛన్దం అదత్వా పక్కమనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, సాధారణపఞ్ఞత్తి, అనాణత్తికం, ధమ్మకమ్మే వేమతికస్స, అధమ్మకమ్మే ధమ్మకమ్మసఞ్ఞినో, వేమతికస్స చ దుక్కటం. అధమ్మకమ్మసఞ్ఞిస్స పన, యో చ ‘‘సఙ్ఘస్స భణ్డనాదీని వా భవిస్సన్తి, అధమ్మేన వా వగ్గేన వా నకమ్మారహస్స వా కమ్మం కరిస్సన్తీ’’తి (పాచి. ౪౮౩) ఞత్వా, గిలానో వా హుత్వా, గిలానస్స వా కరణీయేన, ఉచ్చారాదీహి వా పీళితో, న చ కమ్మం కోపేతుకామో ‘‘పున పచ్చాగమిస్సామీ’’తి గచ్ఛతి, తస్స, ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి. వినిచ్ఛయకథాయ వత్తమానతా, ధమ్మకమ్మతా, ధమ్మకమ్మసఞ్ఞితా, సమానసీమాయం ఠితతా, సమానసంవాసకతా, కోపేతుకామతాయ హత్థపాసవిజహనన్తి ఇమానేత్థ ఛ అఙ్గాని. సమనుభాసనసముట్ఠానం, కిరియాకిరియం, సఞ్ఞావిమోక్ఖం, సచిత్తకం, లోకవజ్జం, కాయకమ్మం, వచీకమ్మం, అకుసలచిత్తం, దుక్ఖవేదనన్తి.

ఛన్దంఅదత్వాగమనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౧౧. దుబ్బలసిక్ఖాపదవణ్ణనా

ఏకాదసమే సమగ్గేన సఙ్ఘేనాతి సమానసంవాసకేన సమానసీమాయం ఠితేన సఙ్ఘేన సద్ధిం చీవరం దత్వా. యథాసన్థుతన్తి యో యో మిత్తసన్దిట్ఠసమ్భత్తవసేన సన్థుతో, తస్స తస్సాతి అత్థో. పాచిత్తియన్తి ఏవం సఙ్ఘేన సద్ధిం సయమేవ సేనాసనపఞ్ఞాపనాదివసేన సమ్మతస్స భిక్ఖునో చీవరం దత్వా పచ్ఛా ఖీయన్తస్స వాచాయ వాచాయ పాచిత్తియం.

రాజగహే ఛబ్బగ్గియే ఆరబ్భ చీవరం దత్వా పచ్ఛా ఖీయనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, సాధారణపఞ్ఞత్తి, అనాణత్తికం, ధమ్మకమ్మే తికపాచిత్తియం, చీవరం ఠపేత్వా అఞ్ఞం విస్సజ్జియవేభఙ్గియం పరిక్ఖారం దత్వా పచ్ఛాఖీయన్తస్స దుక్కటం, విస్సజ్జియవేభఙ్గియో నామ ఠపేత్వా పఞ్చ గరుభణ్డాని అవసేసో. రాసివసేన హి పఞ్చ గరుభణ్డాని వుత్తాని, తత్థ ఆరామో ఆరామవత్థూతి ఏకం, విహారో విహారవత్థూతి దుతియం, మఞ్చో పీఠం భిసి బిమ్బోహనన్తి తతియం, లోహకుమ్భీ లోహభాణకం లోహవారకో లోహకటాహం వాసి పరసు కుఠారీ కుదాలో నిఖాదనన్తి చతుత్థం, వల్లి వేళు ముఞ్జం పబ్బజం తిణం మత్తికా దారుభణ్డం మత్తికాభణ్డన్తి పఞ్చమం. ఏతాని హి పఞ్చ సఙ్ఘసన్తకాని నేవ సఙ్ఘస్స, న గణపుగ్గలానం విస్సజ్జేతుం వా విభజితుం వా వట్టన్తి, విస్సజ్జితవిభత్తానిపి సఙ్ఘికానేవ హోన్తి. థావరేన పన థావరం, ఇతరేన చ అకప్పియేన మహగ్ఘకప్పియేన వా ఇతరం సఙ్ఘస్స ఉపకారం సల్లక్ఖేత్వా కప్పియపరివత్తనేన పరివత్తేతుం వట్టతి, వరసేనాసనాదీనం సంరక్ఖణత్థం లామకాని విస్సజ్జేతుం విస్సజ్జేత్వా పరిభుఞ్జితుఞ్చ వట్టతి. ఏత్థ చ పురిమేసు తీసు రాసీసు అగరుభణ్డం నామ కిఞ్చి నత్థి, చతుత్థే లోహకుమ్భీ అరఞ్జరసణ్ఠానం లోహభాణకం లోహకటాహన్తి ఇమాని తీణి అన్తమసో పసతమత్తఉదకగ్గణ్హనకానిపి గరుభణ్డాని. లోహవారకో పన కాళలోహతమ్బలోహకంసలోహవట్టలోహానం యేన కేనచి కతో సీహళదీపే పాదగ్గణ్హనకో భాజేతబ్బో, పాదో చ నామ మగధనాళియా పఞ్చనాళిమత్తం గణ్హాతి, తతో అతిరేకం గరుభణ్డం, ఇమాని తావ పాళియం ఆగతాని లోహభాజనాని.

పాళియం పన అనాగతానిపి భిఙ్గారపటిగ్గహఉళుఙ్కదబ్బికటచ్ఛుపాతి తట్టకసరకసముగ్గఅఙ్గారకపల్లధూమకటచ్ఛుఆదీని ఖుద్దకానిపి గరుభణ్డానేవ, అయపత్తో అయథాలకం తమ్బలోహథాలకన్తి ఇమాని పన భాజనీయాని, కంసలోహవట్టలోహభాజనవికతి సఙ్ఘికపరిభోగేన వా గిహివికటా వా వట్టతి, పుగ్గలికపరిభోగేన న వట్టతి. ఠపేత్వా పన తం భాజనవికతిం అఞ్ఞస్మిమ్పి కప్పియలోహభణ్డే అఞ్జనీ అఞ్జనిసలాకా నత్థుదానం కణ్ణమలహరణీ సూచి ఖుద్దకో పిప్ఫలికో ఖుద్దకం ఆరకణ్టకం కుఞ్చికా తాళం కత్తరయట్ఠి వేధకో భిన్దివాలకో యథాతథాఘనకతలోహంవిప్పకతలోహభణ్డఞ్చ సబ్బం భాజనీయం. ధూమనేత్తఫాలదీపరుక్ఖదీపకపల్లికఓలమ్బకదీపఇత్థిపురిసతిరచ్ఛానరూపకాని పన అఞ్ఞాని వా భిత్తిచ్ఛదనకవాటాదీసు ఉపనేతబ్బాని, అన్తమసో లోహఖిలకం ఉపాదాయ సబ్బానిపి లోహభణ్డాని గరుభణ్డానియేవ, అత్తనా లద్ధాని పరిహరిత్వాపి పుగ్గలికపరిభోగేన న పరిభుఞ్జితబ్బాని, సఙ్ఘికపరిభోగేన వా గిహివికటాని వా వట్టన్తి, తిపుభణ్డేపి ఏసేవ నయో. ఖీరపాసాణమయాని తట్టకసరకాదీని గరుభణ్డానియేవ.

ఘటకో పన తేలభాజనం వా పాదగ్గణ్హనకతో అతిరేకమేవ గరుభణ్డం, సువణ్ణరజతఆరకూటజాతిఫలికభాజనాని గిహివికటానిపి న వట్టన్తి. సేనాసనపరిభోగే పన ఆమాసమ్పి అనామాసమ్పి సబ్బం వట్టతి.

వాసియాదీసు పన యాయ వాసియా దన్తకట్ఠచ్ఛేదనఉచ్ఛుతచ్ఛనమత్తతో అఞ్ఞం మహాకమ్మం కాతుం న సక్కా, అయం భాజనీయా. సేసా యేన కేనచి ఆకారేన కతా గరుభణ్డం, పరసు పన అన్తమసో వేజ్జానం సిరావేధకోపి గరుభణ్డమేవ, తథా కుఠారీ. యా పన ఆవుధసఙ్ఖేపేన కతా, అయం అనామాసా, కుదాలో దణ్డబన్ధనిఖాదనం వా అగరుభణ్డం నామ నత్థి. సమ్ముఞ్జనిదణ్డఖణనకం పన అదణ్డకం ఫలమత్తకమేవ, యం సక్కా సిపాటికాయ పక్ఖిపిత్వా పరిహరితుం, తం భాజనీయం. సిఖరమ్పి నిఖాదనేనేవ సఙ్గహితం, యేహి మనుస్సేహి విహారే వాసిఆదీని దిన్నాని హోన్తి, తే చే ఘరే దడ్ఢే వా విలుత్తే వా ‘‘దేథ నో, భన్తే, ఉపక్ఖరే, పున ఆహరిస్సామా’’తి వదన్తి, దాతబ్బా. సచే హరన్తి, న వారేతబ్బా, అనాహరన్తాపి న చోదేతబ్బా.

కమ్మారతట్టకారచున్దకారనళకారమణికారపత్తబన్ధకానం అధికరణిముట్ఠిసణ్డాసతులాదీని సబ్బాని లోహమయాని ఉపకరణాని సఙ్ఘే దిన్నకాలతో పట్ఠాయ గరుభణ్డాని. తిపుకోట్టకసువణ్ణకారచమ్మకారఉపకరణేసుపి ఏసేవ నయో. అయం పన విసేసో, తిపుకోట్టకఉపకరణేసు తిపుచ్ఛేదనకసత్థకం, సువణ్ణకారఉపకరణేసు సువణ్ణచ్ఛేదనకసత్థకం, చమ్మకారఉపకరణేసు కతపరికమ్మచమ్మచ్ఛేదనఖుద్దకసత్థన్తి ఇమాని భాజనీయాని. న్హాపితతున్నకారఉపకరణేసుపి ఠపేత్వా మహాకత్తరిం మహాసణ్డాసం మహాపిప్ఫలికఞ్చ సబ్బం వట్టతి, ఇతరాని గరుభణ్డాని.

వల్లిఆదీసు వేత్తవల్లిఆదికా యా కాచి అడ్ఢబాహుప్పమాణా వల్లి సఙ్ఘస్స దిన్నా వా తత్థజాతకా వా రక్ఖితగోపితావ గరుభణ్డం, సా సఙ్ఘకమ్మే చ చేతియకమ్మే చ కతే సచే అతిరేకా హోతి, పుగ్గలికకమ్మేపి ఉపనేతుం వట్టతి, సుత్తమకచివాకనాళికేరహీరచమ్మమయా రజ్జుకా వా యోత్తాని వా వాకే చ నాళికేరహీరే చ వట్టేత్వా కతా ఏకవట్టా వా ద్వివట్టా వా సఙ్ఘస్స సన్తకా గరుభణ్డం. సుత్తం పన అవట్టేత్వా దిన్నం మకచివాకనాళికేరహీరా చ భాజనీయా. యేహి పనేతాని రజ్జుకాదీని దిన్నాని హోన్తి, తే అత్తనో కరణీయేన హరన్తా న వారేతబ్బా.

యో కోచి అట్ఠఙ్గులసూచిదణ్డకమత్తోపి వేళు సఙ్ఘస్స దిన్నో వా తత్థజాతకో వా రక్ఖితగోపితో గరుభణ్డం, సోపి సఙ్ఘస్స కమ్మే చ చేతియకమ్మే చ కతే అతిరేకో పుగ్గలికకమ్మే దాతుం వట్టతి. పాదగ్గణ్హనకతేలనాళి పన కత్తరయట్ఠి ఉపాహనదణ్డకో ఛత్తదణ్డో ఛత్తసలాకాతి ఇదమేత్థ భాజనీయభణ్డం, దడ్ఢగేహమనుస్సా గణ్హిత్వా గచ్ఛన్తా న వారేతబ్బా.

ముఞ్జఞ్చ పబ్బజఞ్చ అవసేసఞ్చ ఛదనతిణం ముట్ఠిప్పమాణమ్పి ఛదనతిణసఙ్ఖేపగతేసు తాలపణ్ణాదీసు యంకిఞ్చి ఏకపణ్ణమ్పి సఙ్ఘస్స దిన్నం వా తత్థజాతకం వా బహిఆరామే సఙ్ఘికే తిణవత్థుస్మిం జాతకం వా రక్ఖితగోపితం గరుభణ్డం, తమ్పి సఙ్ఘకమ్మే చ చేతియకమ్మే చ కతే అతిరేకం పుగ్గలికకమ్మే దాతుం వట్టతి. దడ్ఢగేహమనుస్సా గహేత్వా గచ్ఛన్తా న వారేతబ్బా, అట్ఠఙ్గులప్పమాణోపి రిత్తకపోత్థకో గరుభణ్డమేవ.

మత్తికా పకతిమత్తికా వా హోతు పఞ్చవణ్ణా వా సుధా వా సజ్జురసకఙ్గుట్ఠసిలేసాదీసు వా యంకిఞ్చి దుల్లభట్ఠానే ఆనేత్వా వా దిన్నం తత్థజాతకం వా రక్ఖితగోపితం తాలపక్కమత్తం గరుభణ్డం హోతి, తమ్పి సఙ్ఘకమ్మే చ చేతియకమ్మే చ కతే అతిరేకం పుగ్గలికకమ్మే దాతుం వట్టతి. హిఙ్గుహిఙ్గులకహరితాలమనోసిలఞ్జనాదీని పన భాజనీయాని.

దారుభణ్డే యో కోచి వేళుమ్హి వుత్తప్పమాణో దారుభణ్డకో సఙ్ఘస్స దిన్నో వా తత్థజాతకో వా రక్ఖితగోపితో గరుభణ్డం, అపి చ సబ్బాపి దారువేళుచమ్మపాసాణాదివికతి దారుభణ్డేన సఙ్గహితా, తత్థ మఞ్చపీఠేహి అసఙ్గహితాని ఆసన్దికాదీని అన్తమసో చోళేన వా పలాలేహి వా పణ్ణేహి వా కతపీఠం ఉపాదాయ సబ్బాని ఆసనాని.

వఙ్కఫలకం దీఘఫలకం చీవరధోవనఫలకం ఘట్టనఫలకం ఘట్టనముగ్గరో దన్తకట్ఠచ్ఛేదనగణ్ఠికా దణ్డముగ్గరో నావా అమ్బణం రజనదోణి ఉదకపటిచ్ఛకో దారుమయో వా దన్తమయో వా వేళుమయో వా సపాదకోపి అపాదకోపి సముగ్గో మఞ్జూసా పాదగ్గణ్హనకతో అతిరేకప్పమాణో కరణ్డో ఉదకదోణి ఉదకకటాహం ఉళుఙ్కో కటచ్ఛుపానీయసరావం పానీయసఙ్ఖోతి ఏతేసు యంకిఞ్చి సఙ్ఘే దిన్నం గరుభణ్డం. సఙ్ఖథాలకం పన భాజనీయం, తథా దారుమయో ఉదకతుమ్బో.

పాదకథలికమణ్డలం దారుమయం వా హోతు చోళపణ్ణాదిమయం వా సబ్బం గరుభణ్డం. ఆధారకో పత్తపిధానం తాలవణ్టం బీజనీ చఙ్కోటకం పచ్ఛి యట్ఠిసమ్ముఞ్జనీ ముట్ఠిసమ్ముఞ్జనీతి ఏతేసుపి యంకిఞ్చి ఖుద్దకం వా మహన్తం వా దారువేళుపణ్ణచమ్మాదీసు యేన కేనచి కతం గరుభణ్డమేవ.

థమ్భతులాసోపానఫలకాదీసు యంకిఞ్చి దారుమయం వా పాసాణమయం వా గేహసమ్భారూపగం యో కోచి కటసారకో యంకిఞ్చి భూమత్థరణం యంకిఞ్చి అకప్పియచమ్మం, సబ్బం సఙ్ఘికం గరుభణ్డం, భూమత్థరణం కాతుం వట్టతి. ఏళకచమ్మం పన పచ్చత్థరణగతికం హోతి, తమ్పి గరుభణ్డమేవ, కప్పియచమ్మాని భాజనీయాని, కురున్దియం పన సబ్బం మఞ్చప్పమాణం చమ్మం గరుభణ్డన్తి వుత్తం.

ఉదుక్ఖలం ముసలం సుప్పం నిసదం నిసదపోతో పాసాణదోణి పాసాణకటాహం సబ్బం కసిభణ్డమ్పి గరుభణ్డం, సబ్బం చక్కయుత్తయానం గరుభణ్డమేవ. మఞ్చపీఠానం పాదా చ అటనియో చ వాసిపరసుఆదీనం దణ్డా చాతి ఏతేసు యంకిఞ్చి అనిట్ఠితం భాజనీయం, తచ్ఛితమట్ఠం పన గరుభణ్డం హోతి, అనుఞ్ఞాతవాసియా దణ్డో ఛత్తం ముట్ఠిపణ్ణం కత్తరయట్ఠి ఉపాహనా అరణిసహితం ధమ్మకరణో పాదగ్గణ్హనకతో అనతిరిత్తం ఆమలకతుమ్బం ఆమలకఘటో లాబుకతుమ్బం లాబుకఘటో విసాణతుమ్బన్తి సబ్బమేతం భాజనీయం, తతో పరం గరుభణ్డం.

హత్థిదన్తో వా యంకిఞ్చి విసాణం వా అతచ్ఛితం యథాగతమేవ భాజనీయం, తేహి కతమఞ్చపీఠపాదాదీసు పురిమసదిసోవ వినిచ్ఛయో. తచ్ఛితనిట్ఠితోపి హిఙ్గుకరణ్డకో అఞ్జనికరణ్డకో గణ్ఠికా విధో అఞ్జనీ అఞ్జనిసలాకా ఉదకపుఞ్ఛనీతి ఇదం సబ్బం భాజనీయమేవ.

మత్తికాభణ్డే సబ్బం మనుస్సానం ఉపభోగపరిభోగం ఘటపిఠరాదికులాలభాజనం, పత్తకటాహం అఙ్గారకటాహం ధూమదానకం దీపరుక్ఖకో దీపకపల్లికా చయనిట్ఠకా ఛదనిట్ఠకా థుపికాతి సబ్బం గరుభణ్డం, ఏతేసు పన వుత్తనయేసు గరుభణ్డేసు యంకిఞ్చి వేళుఆదిం అత్తనో అత్థాయ గణ్హన్తేన సమకం వా అతిరేకం వా ఫాతికమ్మం కత్వా గహేతబ్బం. పాదగ్గణ్హనకతో అనతిరిత్తప్పమాణో పన ఘటకో పత్తో థాలకం కఞ్చనకో కుణ్డికాతి ఇదమేత్థ భాజనీయం, యథా చ మత్తికాభణ్డే ఏవం లోహభణ్డేపి కుణ్డికా భాజనీయకోట్ఠాసమేవ భజతి. ఇతి యం భాజనీయం విస్సజ్జనీయమ్పి తం ఏవం విస్సజ్జియవేభఙ్గియసఙ్ఖాతం అఞ్ఞం పరిక్ఖారం దత్వా ఖీయన్తస్స దుక్కటం, ఇతరం పన దాతుమేవ న వట్టతి. ఇస్సరవతాయ దేన్తో థుల్లచ్చయం ఆపజ్జతి, థేయ్యచిత్తేన గణ్హన్తో భణ్డం అగ్ఘాపేత్వా కారేతబ్బో. యథా చ అఞ్ఞం పరిక్ఖారం దత్వా ఖీయన్తస్స దుక్కటం, తథా సఙ్ఘేన అసమ్మతస్స చీవరం వా అఞ్ఞం వా పరిక్ఖారం దత్వా ఖీయన్తస్స దుక్కటమేవ, అనుపసమ్పన్నే సబ్బత్థ తికదుక్కటం. పకతియా పన ఛన్దాదివసేన (పాచి. ౪౮౮) కరోన్తం దిస్వా ‘‘కో అత్థో తస్స దిన్నేన, లద్ధాపి వినిపాతేస్సతి, న సమ్మా ఉపనేస్సతీ’’తి ఖీయన్తస్స, ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి. ఉపసమ్పన్నతా, ధమ్మేన లద్ధసమ్ముతితా, సఙ్ఘేన సద్ధిం వికప్పనుపగచీవరదానం, పచ్ఛా ఖీయితుకామతాయ ఖీయనాతి ఇమానేత్థ చత్తారి అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని అదిన్నాదానసదిసాని, ఇదం పన దుక్ఖవేదనన్తి.

దుబ్బలసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౧౨. పరిణామనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

ద్వాదసమే సబ్బం తింసకకణ్డే పరిణామనసిక్ఖాపదే వుత్తనయమేవ. అయమేవ హి విసేసో, తత్థ అత్తనో పరిణామితత్తా నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం, ఇధ పుగ్గలస్స పరిణామితత్తా సుద్ధికపాచిత్తియన్తి.

పరిణామనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

సహధమ్మికవగ్గో అట్ఠమో.