౧౦. పథవీఖణనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

దసమే పథవిన్తి దువిధా పథవీ జాతపథవీ అజాతపథవీతి. తత్థ జాతపథవీ సుద్ధమిస్సపుఞ్జవసేన తివిధా, తత్థ సుద్ధపథవీ నామ పకతియా సుద్ధపంసు వా సుద్ధమత్తికా వా. మిస్సపథవీ నామ యత్థ పంసుతో వా మత్తికాతో వా పాసాణసక్ఖరకథలమరుమ్బవాలుకాసు అఞ్ఞతరస్స తతియభాగో హోతి. పుఞ్జపథవీ నామ ‘‘అతిరేకచాతుమాసం ఓవట్ఠో పంసుపుఞ్జో వా మత్తికాపుఞ్జో వా’’తి (పాచి. ౮౬) వుత్తం, వుత్తలక్ఖణేన పన మిస్సకపుఞ్జోపి పిట్ఠిపాసాణే ఠితసుఖుమరజమ్పి చ దేవే ఫుసాయన్తే సకిం తిన్తం చతుమాసచ్చయేన తిన్తోకాసో పుఞ్జపథవిసఙ్ఖమేవ గచ్ఛతి. తివిధాపి చేసా పథవీ ఉద్ధనపత్తపచనాదివసేన వా యథా తథా వా అదడ్ఢా ‘జాతపథవీ’తి వుచ్చతి, దడ్ఢా పన వుత్తప్పమాణతో అధికతరపాసాణాదిమిస్సా వా అజాతపథవీ నామ హోతి, కో పన వాదో సుద్ధపాసాణాదిభేదాయ. తత్థ యా ‘జాతపథవీ’తి వుత్తా, అయం అకప్పియపథవీ. యో భిక్ఖు తం ఏవరూపం పథవిం సయం ఖణతి, ఖణనభేదనవిలేఖనపచనాదీహి వికోపేతి, తస్స పయోగగణనాయ పాచిత్తియం. యో పన ఖణాపేతి, వుత్తనయేనేవ వికోపాపేతి, తస్స ‘‘ఇమం పదేస’’న్తి వా ‘‘ఇమం పథవి’’న్తి వా ఏవం నియమేత్వా ‘‘ఖణ, భిన్దా’’తిఆదినా నయేన ఆణాపేన్తస్స ఆణత్తియా దుక్కటం, సకిం ఆణత్తే దివసమ్పి ఖణన్తే ఆణాపకస్స ఏకమేవ పాచిత్తియం, సచే ఇతరో పునప్పునం ఆణాపేతి, వాచాయ వాచాయ పాచిత్తియం.

ఆళవియం ఆళవకే భిక్ఖూ ఆరబ్భ పథవిఖణనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, సాధారణపఞ్ఞత్తి, సాణత్తికం, పథవియా వేమతికస్స, అపథవియా పథవిసఞ్ఞినో చేవ వేమతికస్స చ దుక్కటం. ఓకాసం అనియమేత్వా ‘‘పోక్ఖరణిం ఖణ, ఆవాటం ఖణ, కన్దం ఖణా’’తిఆదీని భణన్తస్స, ఆతపేన సుస్సిత్వా ఫలితకద్దమం వా గోకణ్టకం వా హేట్ఠా పథవియా అసమ్బద్ధం భిజ్జిత్వా పతితనదితటం వా మహన్తమ్పి నఙ్గలచ్ఛిన్నమత్తికాపిణ్డన్తిఏవమాదీని సబ్బఞ్చ అజాతపథవిం వికోపేన్తస్స, ‘‘ఇమస్స థమ్భస్స ఆవాటం జాన, మత్తికం దేహి, మత్తికం ఆహర, పంసునా మే అత్థో, మత్తికం కప్పియం కరోహీ’’తి భణన్తస్స, అసఞ్చిచ్చ రుక్ఖాదిపవట్టనేన భిన్దన్తస్స, అసతియా పాదఙ్గుట్ఠకాదీహి విలేఖన్తస్స, జాతపథవిభావం వా, ‘‘ఖణామి వా అహ’’న్తి అజానన్తస్స, ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి. జాతపథవీ, పథవిసఞ్ఞితా, ఖణనఖణాపనానం అఞ్ఞతరన్తి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని అదిన్నాదానసదిసాని, ఇదం పన పణ్ణత్తివజ్జం, తిచిత్తం, తివేదనన్తి.

పథవీఖణనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

ముసావాదవగ్గో పఠమో.